Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tượng gỗ trong đời sống tinh thần đồng bào DTTS Tây Nguyên

Thùy Dung - 12:22, 10/02/2022

Trong kho tàng văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số Gia Lai, có một loại hình nghệ thuật vô cùng độc đáo là điêu khắc tượng gỗ dân gian. Từ lâu, loại hình nghệ thuật dung dị này đã góp phần làm nên sự phong phú cho kho tàng văn hóa tinh thần của đồng bào Tây Nguyên.

Các nghệ nhân ở xã Ia Ka, huyện Chư Păh (tỉnh Gia Lai) đang sáng tạo, chế tác tượng gỗ
Các nghệ nhân ở xã Ia Ka, huyện Chư Păh (tỉnh Gia Lai) đang sáng tạo, chế tác tượng gỗ

Từ bao đời nay, tượng gỗ được sáng tạo ra để phục vụ cho những sinh hoạt tín ngưỡng mang nhiều yếu tố tâm linh, để tiễn đưa người chết về thế giới bên kia. Hiện nay, cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, nhiều nghệ nhân đã mang tượng gỗ vượt ra ngoài không gian buôn làng để giới thiệu, quảng bá văn hóa Tây Nguyên và tăng thêm thu nhập từ loại hình điêu khắc dân gian vô cùng độc đáo này.

Với cộng đồng DTTS Tây Nguyên nói chung và đồng bào Gia RaiBa Na ở Gia Lai nói riêng, tượng nhà mồ là một thành tố không thể tách rời đời sống tinh thần của đồng bào. Đây là những tác phẩm nghệ thuật tự nhiên, từ một khúc gỗ được lấy trong rừng về, người nghệ nhân đã thổi hồn vào bên trong tượng gỗ nhằm khắc họa những buồn, vui, âu lo, những nhớ thương đời thực… Thông qua tượng gỗ, đồng bào còn  gửi gắm những mong muốn, ước vọng dành cho người đã khuất về cuộc sống yên bình ở thế giới bên kia.

Nghệ nhân Ưu tú Ksoh Krôh (xã Ia Ka, huyện Chư Păh) hiện nay là bậc thầy trong nghề tạc tượng tại địa phương
Nghệ nhân Ưu tú Ksoh Krôh (xã Ia Ka, huyện Chư Păh) hiện nay là bậc thầy trong nghề tạc tượng tại địa phương

Tại xã Ia Ka, huyện Chư Păh, Nghệ nhân Ưu tú Ksor Krôh - bậc thầy trong lĩnh vực tạc tượng chia sẻ: Tượng gỗ của người Gia Rai gắn liền với nhà mồ và lễ pơ thi (bỏ mả). Thời xa xưa, người làng quan niệm rằng việc tạc tượng phải làm ở trên rừng, khi nào xong mới được mang về nhà.

“Tượng gỗ trong không gian nhà mồ đóng vai trò rất quan trọng. Tượng gỗ thường mang những sắc thái buồn, vui, âu lo, thương nhớ giống như con người. Đặt tượng gỗ ở nhà mồ là để bầu bạn với người ở cõi a tâu (chết)”, ông Ksor Krôh cho biết.

Được sự rèn rũa của ông Ksor Krôh, ông Ksor Ek (xã Ia Ka) cũng là một trong những nghệ nhân tài hoa trong lĩnh vực tạc tượng, ông Ek cho biết: Theo phong tục của người Gia Rai thì có 3 loại tượng là: Tượng nhà mồ, tượng nhà rông và tượng nhà sàn. Nếu như tượng gỗ đặt ở nhà mồ dành cho người chết thì tượng ở nhà rông, nhà sàn lại dành cho người sống. Tùy vào mong muốn và nhu cầu của người đặt hàng mà nghệ nhân sẽ tạc theo ý muốn.

“Mỗi bức tượng nếu dành nhiều thời gian làm thì cũng phải mất khoảng 3-5 ngày liên lục. Hiện nay, vì lo những công việc thường nhật khác nên nghệ nhân chỉ tranh thủ thời gian rảnh để tạc tượng. Mình học nghề này từ ông Krôh cũng nhằm gìn văn hóa truyền thống của người Gia Rai mình”, ông Ek cho biết.

Trước đây, đồng bào DTTS ở Tây Nguyên quan niệm rằng tượng gỗ phải gắn liền với nhà mồ. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, tượng gỗ đã được đưa vào cuộc sống. Nhiều nhà hàng, quán ăn mang âm điệu Tây Nguyên đều sử dụng tượng gỗ để trang trí, thông qua đó giới thiệu và quảng bá tới du khách gần xa về một nét văn hóa của người Gia Rai, Ba Na.

Nghệ nhân Ksor Hnao (làng Kép, phường Đống Đa, TP.Pleiku) trong khuôn viên quán ẩm thực Tây Nguyên.
Nghệ nhân Ksor Hnao (làng Kép, phường Đống Đa, TP.Pleiku) trong khuôn viên quán ẩm thực Tây Nguyên.

Ông Ksor Hnao ở làng Kép (phường Đống Đa, thành phố Pleiku) là một người nổi tiếng khắp vùng khi vừa thành thạo đánh, chỉnh chiêng, tạc tượng gỗ và làm nhạc cụ dân gian. Tận dụng những lợi thế, năm 2016 ông mở quán ẩm thực Tây Nguyên gắn với tên mình và xây dựng một không gian văn hóa Tây Nguyên thu nhỏ trong quán với cây nêu, nhà sàn và tượng gỗ. Nghệ nhân Ksor Hnao chia sẻ: “Việc mang tượng nhà mồ ra khỏi cộng đồng làng nhằm mục đích quảng bá, giới thiệu văn hóa Tây Nguyên và giữ chân du khách khi đến với phố núi Pleiku. Nhờ vậy, tượng gỗ của người Ba Na, Gia Rai đã được nhiều người biết đến và đặt làm, chúng tôi cũng từ đó mà có thêm thu nhập.

Nhờ sự tài hoa, giỏi chế tác các nghệ nhân như ông Ksor Hnao, Ksor Krôh đã đưa tượng gỗ vượt ra khỏi khuôn khổ nhà mồ, đến các quán ăn, vươn ra làng Văn hóa- Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), ngược vào TP Hồ Chí Minh trưng bày, triển lãm tại Hội chợ quốc tế Lifestyle Việt Nam (năm 2019)..

Thạc sĩ (Ths) Hoàng Thanh Hương, Phó Giám đốc Trung tâm thông tin công tác Tuyên giáo, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Gia Lai, người đã dày công nghiên cứu về đề tài bảo tồn và phát huy giá trị tượng gỗ dân gian các tộc người Ba Na, Gia Rai trên địa bàn tỉnh Gia Lai cho biết: Những nghệ nhân tạc tượng đã thổi hồn vào những bức tượng gỗ, họ đã truyền tải vào đó rất nhiều ý nghĩa về giá trị tinh thần và giá trị tâm thức, giá trị tâm linh, làm đẹp, làm tươi mới không gian văn hóa của cộng đồng.

Bằng sự khéo léo, tỉ mỉ và óc sáng tạo, các nghệ nhân đã tạo ra những bức tượng gỗ có hồn
Bằng sự khéo léo, tỉ mỉ và óc sáng tạo, các nghệ nhân đã tạo ra những bức tượng gỗ có hồn

“Theo tôi, muốn tượng gỗ tồn tại trong đời sống đương đại trước tiên ta phải giữ gìn, xây dựng được lực lượng nghệ nhân dân gian nòng cốt. Họ chính là những người nghệ sĩ, báu vật nhân văn sống của dân làng, là người truyền nghề cho lớp lớp thế hệ trẻ. Vậy nên, chính quyền phải hết sức quan tâm để xây dựng những lớp kế cận để giữ nghề”, Ths. Hoàng Thanh Hương chia sẻ thêm.

Cũng theo Ths. Hoàng Thanh Hương, di sản văn hóa dân gian trong đời sống đương đại với rất nhiều lý do khách quan và chủ quan thì đang dần bị mai một. Vì vậy, cần có sự phối hợp của các cấp, ngành liên quan để đưa di sản văn hóa ra không gian sinh hoạt cộng đồng nhiều hơn thay vì để nó nằm im trong không gian truyền thống của buôn làng. Có như vậy, văn hóa dân tộc mới được lưu giữ và phát huy”.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Giữ nguyên liệu tự nhiên để chế biến đặc sản rượu cần

Giữ nguyên liệu tự nhiên để chế biến đặc sản rượu cần

Nói đến rượu cần, là nói đến đặc sản của đồng bào DTTS Tây Nguyên nói chung và Kon Tum nói riêng. Dễ dàng nhận thấy trên thị trường hiện nay, những ghè rượu cần làm từ hạt bo bo, nếp than, gạo xà cơn hay bột mì. Tuy nhiên, để nói về loại rượu được nấu với nguyên liệu tự nhiên nhất của người Ba Na, thì đó là rượu cần được nấu từ hạt gào, loại cây hiện nay còn rất ít.
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc gặp mặt đoàn Đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS TP. Hà Nội

Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc gặp mặt đoàn Đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS TP. Hà Nội

Công tác Dân tộc - Hoàng Quý - 23:04, 06/12/2022
Ngày 6/12, tại Hà Nội, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh đã thân mật tiếp đón đoàn Đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS TP. Hà Nội. Cùng tiếp đón Đoàn còn có lãnh đạo một số vụ, đơn vị trực thuộc Ủy ban Dân tộc (UBDT).
Mường Nhé (Điện Biên): Bồi dưỡng kiến thức dân tộc cho đội ngũ cán bộ DTTS thuộc đối tượng 4

Mường Nhé (Điện Biên): Bồi dưỡng kiến thức dân tộc cho đội ngũ cán bộ DTTS thuộc đối tượng 4

Tin địa phương - Minh Anh - 22:58, 06/12/2022
Thực hiện Quyết định số 1377/QĐ-UBND, ngày 28/11/2022 của UBND huyện Mường Nhé về việc mở lớp Bồi dưỡng kiến thức dân tộc thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi năm 2022, sáng 6/12, UBND huyện Mường Nhé đã khai giảng lớp bồi dưỡng kiến thức cho đội ngũ cán bộ DTTS thuộc đối tượng 4. Lớp bồi dưỡng diễn ra trong 2 ngày 6 - 7/12.
Gia Lai: Tặng Bằng khen gương người tốt - việc tốt cho vận động viên Nguyễn Thị Khánh Ly

Gia Lai: Tặng Bằng khen gương người tốt - việc tốt cho vận động viên Nguyễn Thị Khánh Ly

Gương sáng giữa cộng đồng - Ngọc Thu - 22:55, 06/12/2022
Ngày 6/12, anh Đỗ Duy Nam - Phó Bí thư Tỉnh Đoàn Gia Lai đã đến thăm, chúc mừng và tặng Bằng khen gương người tốt - việc tốt tháng 10/2022 của Ban Chấp hành Tỉnh Đoàn cho em Nguyễn Thị Khánh Ly - vận động viên đạt Huy chương Vàng môn Karate ở Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ IX - năm 2022.
Quảng Ninh: 1 công nhân của Công ty CP than Núi Béo tử vong do tai nạn lao động

Quảng Ninh: 1 công nhân của Công ty CP than Núi Béo tử vong do tai nạn lao động

Xã hội - Thiên An - Mỹ Dung - 21:40, 06/12/2022
Ngày 6/12, tại khai trường Công ty CP than Núi Béo - TKV, Tp. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh đã xảy ra vụ tai nạn lao động khiến 1 công nhân bị thương nặng, dẫn đến tử vong. Đây là lần thứ 3 trong năm 2022, Công ty CP than Núi Béo xảy ra tai nạn lao động khiến công nhân tử vong.
Đắk Nông: Khen thưởng lực lượng công an liên tiếp phá các vụ cá độ bóng đá

Đắk Nông: Khen thưởng lực lượng công an liên tiếp phá các vụ cá độ bóng đá

Pháp luật - Hoàng Thùy - 21:36, 06/12/2022
Ngày 6/12, lãnh đạo Công an tỉnh Đắk Nông đã đến động viên, trao thưởng cho Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh, Công an 2 huyện Đắk R’lấp và Đắk Glong, mỗi đơn vị 5 triệu đồng vì thành tích xuất sắc trong việc đấu tranh, triệt phá 3 vụ đánh bạc bằng hình thức cá độ bóng đá, bắt, xử lý hàng chục đối tượng, thu giữ nhiều tang vật liên quan, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương.
Trải nghiệm Tây Giang

Trải nghiệm Tây Giang

Nằm trên đỉnh Trường Sơn quanh năm mây mù bao phủ với độ cao trên 1.580 m, Tây Giang (Quảng Nam) sở hữu hệ sinh thái rừng hoang sơ, hùng vỹ như rừng cây pơ mu, đỗ quyên, lim cổ thụ... Nơi đây không chỉ có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, mà còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Cơ Tu với những phong tục, tập quán, lễ hội, trang phục, nhạc cụ… vô cùng độc đáo tạo nên sự hấp dẫn riêng cho vùng đất Tây Giang xinh đẹp này.
25.000 người nghèo, khó khăn tỉnh Gia Lai được hỗ trợ dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023

25.000 người nghèo, khó khăn tỉnh Gia Lai được hỗ trợ dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023

Nhịp cầu nhân ái - Ngọc Thu - 21:33, 06/12/2022
Nhằm chăm lo, hỗ trợ người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, người dễ bị tổn thương trong dịp Tết Nguyên đán 2023, tỉnh Gia Lai đã triển khai phong trào “Tết nhân ái Xuân Quý Mão - 2023”. Trong đó, Hội Chữ thập đỏ các cấp tỉnh Gia Lai phấn đấu chăm lo, hỗ trợ 25.000 người thuộc đối tượng trên trong dịp Tết với tổng giá trị hoạt động 15 tỷ đồng.
Thanh Hóa: Ra mắt các Tổ truyền thông cộng đồng

Thanh Hóa: Ra mắt các Tổ truyền thông cộng đồng

Tin địa phương - Quỳnh Trâm - 21:32, 06/12/2022
Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa vừa tổ chức ra mắt 4 Tổ truyền thông cộng đồng tại thôn Chiềng, thôn Hún, thôn Buồng và thôn An Nhân xã Luận Khê.
Thái Nguyên: Chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa gắn với cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam năm 2022

Thái Nguyên: Chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa gắn với cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam năm 2022

Sản phẩm - Thị trường - Thiên An - Mỹ Dung - 21:30, 06/12/2022
Ngày 6/12, tại xã Phú Đô, huyện Phú Lương, Sở Công Thương tỉnh Thái Nguyên phối hợp với UBND huyện Phú Lương tổ chức Chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa gắn với cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam năm 2022
Hội thảo nâng cao chất lượng đời sống phụ nữ DTTS theo tôn giáo

Hội thảo nâng cao chất lượng đời sống phụ nữ DTTS theo tôn giáo

Công tác Dân tộc - T. Hợp - 19:00, 06/12/2022
Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Ban Dân vận Trung ương phối hợp với tỉnh Lâm Đồng vừa tổ chức Hội thảo “rà soát thực trạng những vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo đặt ra tại vùng đồng bào DTTS và miền núi và giải pháp can thiệp, hỗ trợ nâng cao chất lượng đời sống vật chất, tinh thần của phụ nữ DTTS theo tôn giáo".
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Bộ trưởng Giáo dục New Zealand

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Bộ trưởng Giáo dục New Zealand

Thời sự - PV - 19:00, 06/12/2022
Ngày 06/12, theo giờ địa phương, tiếp tục các hoạt động thăm chính thức New Zealand, tại trụ sở Quốc hội New Zealand, Thủ đô Wellington, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã tiếp Bộ trưởng Giáo dục New Zealand Chris Hipkins.