Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tình yêu và trách nhiệm với Then của Mo Thức

Vũ Lợi - 20:36, 07/07/2021

Dưới hiên ngôi nhà sàn mái đá đen hướng ra mặt hồ Nậm Lay xanh ngắt, ngày ngày vẫn vang lên lời Then của nghệ nhân Vàng Văn Thức làm say đắm lòng người. Dù đã ở tuổi xưa nay hiếm nhưng ông vẫn say sưa chép, hát và trao truyền tình yêu hát Then cho người con trai út của mình và nhiều thế hệ trẻ trong cộng đồng người Thái ở Mường Lay, tỉnh Điện Biên.

Nghệ nhân Vàng Văn Thức say sưa ngân nga lời hát then của dân tộc
Nghệ nhân Vàng Văn Thức say sưa ngân nga lời hát then của dân tộc

Cha truyền, con nối

Nghệ nhân Vàng Văn Thức ở bản Na Nát, phường Na Lay, thị xã Mường Lay (tỉnh Điện Biên) là một trong những người có công lớn trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa kết tinh trong những điệu Then cổ. Trong cộng đồng dân tộc Thái trắng nơi đây, ông được mọi người kính trọng gọi là "Mo Thức". Từ nhiều năm nay, không kể ngày nắng hay ngày mưa, mỗi khi gia đình nào cần cúng giải hạn, cầu mùa, cúng cưới hỏi hay làm lễ cấp sắc..., mo Thức đều lặn lội đến tận nơi để “hành lễ".

Nghệ nhân Vàng Văn Thức kể, từ lúc còn nhỏ, ông đã được nghe ông nội và cha (cũng là thầy Mo) ca những điệu Then của dân tộc Thái trắng. Lớn lên, được theo cha đi làm lễ cho cộng đồng người Thái trắng ở khắp các bản, làng trong vùng, ông càng thêm hiểu và yêu hơn với những câu hát Then. Theo ông Thức chia sẻ: "Hát Then không chỉ gắn bó với cuộc đời mỗi người, mỗi gia đình, mỗi dòng họ mà đó còn là một nghi lễ văn hóa cổ truyền của cộng đồng". Có lẽ vậy, khi trưởng thành, với sự truyền dạy của người cha và sự nỗ lực bản thân, mo Thức đã sử dụng thành thạo đàn tính và thuộc nhiều điệu Then cũng như việc sử dụng chúng linh hoạt trong những nghi lễ khác nhau, như lễ giải hạn, lễ mừng nhà mới, lễ chúc thọ, lễ cầu bình an...

Lớn lên một chút, được theo cha đi làm lễ  khắp các bản, làng trong vùng, ông Thức càng thấy yêu hơn những câu hát Then, bởi nó gắn bó mật thiết với mỗi đời người, mỗi gia đình, mỗi dòng họ và trong những lễ nghi cổ truyền của cộng đồng đã trường tồn qua hàng ngàn năm lịch sử. Những làn điệu Then dần dần ngấm vào tâm hồn ông lúc nào không hay. Khi lớn lên, ông Thức được cha mình hướng dẫn cách sử dụng đàn Tính tẩu và truyền dạy nhiều bài Then như cầu bình an, chúc thọ, mừng nhà mới, giải hạn, an ủi người ốm, động viên người gặp nạn… Từ đó ông chính thức kế nghiệp thầy Mo của cha ông và tên gọi “mo Thức” cũng bắt đầu từ đó.

Câu lạc bộ những người yêu hát then của thị xã Mường Lay
Câu lạc bộ những người yêu hát then của thị xã Mường Lay

Mong lời Then mãi vang xa

Trong cộng đồng dân tộc Thái trắng, thầy Mo hay các ông Then, bà Then rất được tin tưởng, tôn trọng. Họ được cho là người đại diện nhà trời, đầu thai xuống trần cứu nhân, độ thế. Dân bản tin tưởng cũng vì họ là những người thông tuệ. Nhưng bản thân “Mo Thức” thì không cho là như vậy, mang lại niềm vui, chia sẻ những mất mát, rủi ro được với mọi người và gìn giữ tinh hoa văn hóa truyền thống của dân tộc mình, cộng đồng mình chính là trách nhiệm, là niềm hạnh phúc. Bản thân mình đã được cha ông hướng dẫn, truyền dạy thì phải thực hiện cho tốt, chứ đâu phải chỉ vì một danh xưng, Mo Thức cho biết.

Nghệ nhân Vàng Văn Thức chia sẻ: Với ông hát Then ngày xưa không phải là để biểu diễn, mà chỉ dùng trong hành lễ. Hát Then chỉ được truyền miệng, những người có thể hát được chỉ là các thầy Mo. Thế nhưng ngày nay, hát Then không còn được duy trì trong các buổi lễ, tết nên cứ thế dần xa khỏi đời sống đồng bào dân tộc Thái trắng. Thậm chí, có thời kỳ, hát Then đã bị lãng quên. Khi kinh tế phát triển, lớp trẻ có nhiều cơ hội tiếp xúc với các loại hình nghệ thuật khác thì văn hóa truyền thống dần bị mai một. Có thể bắt gặp những buổi biểu diễn nhạc trẻ khắp nơi, nhưng lại thiếu vắng những buổi biểu diễn âm nhạc dân tộc. Lớp trẻ say mê với những giai điệu hiện đại, nhưng phần nào còn thờ ơ với bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Nghệ nhân Vàng Văn Thức (bên trái) và con trai hát then trong Lễ hội Kin Pang Then truyền thống
Nghệ nhân Vàng Văn Thức (bên trái) và con trai hát then trong Lễ hội Kin Pang Then truyền thống

Bản thân ông Thức có 3 người con, nhưng mỗi người đều có ngành nghề riêng, không ai có nguyện vọng nối nghiệp cha. Lo rằng những thế hệ sau này sẽ không biết đến hát Then nên ông Thức đã lặn lội khắp các bản trong, làng ngoài tìm người đam mê hát Then để truyền dạy, nhưng đều thất bại.

Tưởng chừng như những điệu hát Then cổ có nguy cơ thất truyền, thì ông đã tìm được “truyền nhân”. Cậu con trai út của ông, qua nhiều lần được theo ông đi làm lễ, đã tự mình gắn bó với đàn tính tẩu và mong muốn được ông truyền dạy những làn điệu Then cổ. Vậy là bao nhiêu tâm huyết dày công lưu giữ, ông tận tình truyền đạt lại cho người “mo trẻ” với mong muốn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống quý báu cha ông để lại.

Giờ đây, tuy đã bước sang tuổi “cổ lai hy” nhưng trong những lễ hội quan trọng của dân tộc như: Lễ hội Kin Pang Then, Lễ hội đua thuyền đuôi Én, tiếng hát Then của nghệ nhân Vàng Văn Thức vẫn luôn được lựa chọn lĩnh xướng. Đó là niềm hạnh phúc lớn lao đối với người nghệ nhân già như mo Thức và tự hào với những người yêu, đam mê và luôn mong muốn hát Then sẽ mãi có sức sống trường tồn vượt thời gian.

Tin cùng chuyên mục
Người "mang nợ" với cồng chiêng

Người "mang nợ" với cồng chiêng

Mái tóc búi cao, dáng người rắn rỏi, tiếng nói oang oang, là những gì chúng tôi ấn tượng ở Nghệ nhân Bùi Tiến Xô trong lần gặp ông tại Ngày hội Đại đoàn kết ở xứ Mường Động (huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình) vừa diễn ra vào cuối tháng 11/2021. Được biết, từ năm 2015, ông là 1 trong 8 nghệ nhân đầu tiên của tỉnh Hòa Bình được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú vì sự miệt mài, tận tâm góp sức giữ cho những mạch ngầm văn hóa truyền thống dân tộc chảy mãi.
Tin nổi bật trang chủ
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Phiên họp thứ Nhất của Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Phiên họp thứ Nhất của Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số

Ngày 30/11, tại Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính - Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số đã chủ trì Phiên họp thứ Nhất của Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số. Tham dự phiên họp có các thành viên của Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số; các điểm cầu tại các Bộ, ngành, địa phương và một số doanh nghiệp trên cả nước. Tại điểm cầu Ủy ban Dân tộc, có Bộ trưởng Chủ nhiệm Hầu A Lềnh; Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông cùng lãnh đạo một số Vụ, đơn vị tham dự Phiên họp trực tuyến.
Mất cân đối cung - cầu đẩy giá bất động sản tăng cao

Mất cân đối cung - cầu đẩy giá bất động sản tăng cao

Bất động sản - PV - 20:56, 30/11/2021
Nguồn cung trên thị trường bất động sản đang bị sụt giảm mạnh, bởi dịch bệnh và các chính sách chưa được tháo gỡ triệt để.
Ưu tiên nguồn lực phát triển bền vững vùng đồng bào Khmer

Ưu tiên nguồn lực phát triển bền vững vùng đồng bào Khmer

Công tác Dân tộc - Hạnh Nguyên - 20:38, 30/11/2021
Cùng với việc triển khai các chương trình hành động, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đảng bộ của tỉnh nhiệm kỳ 2020-2025, tỉnh Trà Vinh đang chuẩn bị tốt các điều kiện, trong đó ưu tiên nguồn lực để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phát triển kinh tế -xã hội (KT-XH) vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi giai đoạn 2021- 2030. Phóng viên báo Dân tộc và Phát triển đã có cuộc trao đổi với ông Kim Ngọc Thái, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Trà Vinh xung quanh một số nội dung triển khai Chương trình MTQG phát triển bền vững vùng đồng bào Khmer trên địa bàn.
Chuyện an cư, lạc nghiệp ở khu TĐC hồ Krông Pắk Thượng: Tiếp tục gỡ khó để dân yên tâm bám đất (Bài 2)

Chuyện an cư, lạc nghiệp ở khu TĐC hồ Krông Pắk Thượng: Tiếp tục gỡ khó để dân yên tâm bám đất (Bài 2)

Công tác Dân tộc - Lê Hường - 20:23, 30/11/2021
Cuộc sống mới ở khu tái định cư (TĐC) số 1 thuộc xã Cư Elang, huyện Ea Kar (Đắk Lắk) hình thành, với niềm tin về một tương lai tốt đẹp đang hiện hữu, song vẫn còn nhiều cái khó không phải một sớm một chiều có thể giải quyết được. Tuy nhiên, từ những bài học về những tồn tại vướng mắc đã được nhìn nhận, thấy rõ ở nhiều khu TĐC trên địa bàn cả tỉnh, cả nước..., thì hiện tại cơ quan chức năng, chính quyền địa phương nơi đây đang tiếp tục nỗ lực tìm giải pháp khắc phục để người dân yên tâm định canh, định cư.
Sorbs- Dân tộc thiểu số nỗ lực chứng minh sự tồn tại trong lòng nước Đức

Sorbs- Dân tộc thiểu số nỗ lực chứng minh sự tồn tại trong lòng nước Đức

Nhìn ra thế giới - Duy Ly (theo bbctravel) - 20:10, 30/11/2021
Người Sorbs là một dân tộc thiểu số (dân số khoảng 60.000 người) đã sống ở nước Đức khoảng 1.500 năm.
Hiệu quả từ mô hình trồng mận Tả Van kết hợp nuôi lợn đen của Thào Seo Xà

Hiệu quả từ mô hình trồng mận Tả Van kết hợp nuôi lợn đen của Thào Seo Xà

Kinh tế - Vàng Tráng - Thào Loan - 19:53, 30/11/2021
Nhờ sáng tạo trong trồng trọt, chăn nuôi anh Thào Seo Xà, thôn Hoàng Trù Váng, xã Lùng Cải, huyện Bắc Hà (Lào Cai) đã cải tạo đất đồi bạc màu, hoang hóa để trồng cây mận Tả Van, kết hợp nuôi lợn đen bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế cao. Qua đó mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế của thanh niên vùng cao.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 28/11/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 28/11/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo ngày 28/11 sẽ tiếp tục thông tin tới quý vị và các bạn những tin tức nổi bật trong tuần qua, trọng tâm là Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết XIII của Đảng; hoạt động triển khai Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 -2030. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết “Hoa trên lèn đá” của tác giả Phạm Việt Thắng và bài “Cây lanh trong đời sống của người Mông” của tác giả Sùng Mai.
Cô giáo Liêng Hót Rô Tơ với những

Cô giáo Liêng Hót Rô Tơ với những "chuyến đò" chở trách nhiệm, tình thương

Giáo dục - Tĩnh Xuyên - 19:42, 30/11/2021
Khi chúng tôi có mặt tại huyện nghèo Đam Rông, tỉnh Lâm Đồng, Trưởng Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Âu Văn Nghị tự hào nói: “Cuộc vận động “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” được phát động rộng rãi trong ngành Giáo dục của huyện và có những kết quả tốt. Trong đó, cô giáo Liêng Hót Rô Tơ (dân tộc Cơ Ho) dạy học tại một vùng còn nhiều khó khăn trở thành tấm gương sáng là rất đáng quý và trân trọng….”
Chuyện giữ đất của người Hà Nhì ở Lao Chải

Chuyện giữ đất của người Hà Nhì ở Lao Chải

Xã hội - Trọng Bảo - 19:03, 30/11/2021
Từ một nơi chỉ có hơn chục hộ dân sinh sống trong điều kiện cơ sở hạ tầng, điều kiện sống vô cùng khó khăn và thiếu thốn, nhưng sau một chặng đường phát triển, nay thôn Lao Chải, xã Trịnh Tường, huyện Bát Xát (Lào Cai) đã có trên 100 hộ là người Hà Nhì sinh sống. Ở đó, bà con rất đoàn kết, phát triển kinh tế, xây dựng đời sống ấm no, giữ đất, giữ làng, bảo tồn nét đặc sắc văn hóa dân tộc mình.
Dự toán và phân bổ ngân sách nhà nước năm 2022

Dự toán và phân bổ ngân sách nhà nước năm 2022

Photo - Yến Nhi - 18:58, 30/11/2021
Quốc hội vừa ban hành các Nghị quyết về dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách trung ương năm 2022
Những ngôi làng bằng đá tại vùng núi Thụy Sĩ

Những ngôi làng bằng đá tại vùng núi Thụy Sĩ

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh (T/h) - 18:03, 30/11/2021
Tại Ticino - một bang nói tiếng Ý ở miền Nam Thụy Sĩ có những ngôi làng bằng đá nằm cheo leo trên sườn núi. Nơi đây, kiến trúc, ẩm thực và văn hóa có mối liên hệ chặt chẽ với nước Ý láng giềng.
Thu về bạc tỷ nhờ tháo gỡ khó khăn cho các hộ nuôi cá hồi

Thu về bạc tỷ nhờ tháo gỡ khó khăn cho các hộ nuôi cá hồi

Doanh nhân dân tộc - Phạm Quỳnh - 17:50, 30/11/2021
Đứng trước khó khăn tiêu thụ cá hồi mùa dịch Covid-19, chị Phạm Thị Mai, giám đốc HTX Thức Mai , thôn Can Hồ Mông, xã Ngũ Chỉ Sơn, thị xã Sa Pa (Lào Cai) đã lựa chọn hướng phát triển nuôi cá hồi theo mô hình khép kín, đầu tư máy móc phục vụ chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm, thu về hàng tỷ đồng.