Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ nhân trăm tuổi Mỗ Thị Kịt và hành trình đến với then Tày

Thanh Hà - 15:02, 24/05/2021

“Mẹ là tượng đài trong trái tim chúng con, là tấm gương ngời sáng về tình nhân ái, đức hi sinh, chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con cháu. Cả đời mẹ tần tảo vượt qua biết bao gian khó để chúng con có ngày hôm nay. Con tự hào được làm con của mẹ”. Bà Nông Thị Phượng, 67 tuổi, Chi hội trưởng Chi hội Bảo tồn dân ca huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn nghẹn ngào khi nói về người mẹ của mình-Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt trong cảm xúc chất chứa tin yêu và niềm tự hào sâu sắc.

Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt biểu diễn đàn tính.
Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt biểu diễn đàn tính.

Vươn lên trong gian khó

Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt vừa được Chủ tịch nước tặng quà khi cụ tròn 100 tuổi. Mặc dù tuổi cao nhưng cụ luôn bận rộn với nghề làm then giải hạn cầu an, cầu sức khỏe, tài lộc cho con cháu và bà con xa gần. Để hẹn gặp cụ, tôi phải thông qua con trai cụ là ông Nông Ngọc Tăng xin lịch hẹn, vậy mà vẫn phải đến tận nhà gia chủ và tranh thủ phỏng vấn khi cụ đang hành lễ…

Gặp phóng viên, Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt rất vui. Nhìn thẳng vào mắt người đối diện, cụ bình tĩnh, minh mẫn trả lời rành rọt từng câu hỏi và không quên cảm ơn khi được tặng quà. Cụ bảo, quê cụ ở thôn Phai Danh, xã Hoàng Văn Thụ, huyện Bình Gia. Cha của cụ là Mỗ Văn Tam (dân tộc Nùng) và mẹ Nguyễn Thị Thao (dân tộc Tày) rất yêu thương nhau nhưng đã lần lượt qua đời khi cụ mới lên 7-8 tuổi. Mỗ Thị Kịt phải ở nương nhờ trong nhà của anh trai, nhưng một năm sau đó, anh trai cũng mất tích trong một chuyến đi buôn gặp cướp dọc đường. Tuổi thơ lớn lên trong mất mát, đau thương, chính hoàn cảnh ấy đã dạy cho bà Mỗ Thị Kịt phải vươn lên mạnh mẽ, kiên cường như cây hồi, cây quế giữa núi rừng Bình Gia xa xôi này.

Lớn lên, bà  Kịt lấy chồng, 8 lần sinh nở nhưng chỉ giữ lại được 6 người con. Chồng đi công tác vắng nhà triền miên, một mình bà gánh vác mọi việc lớn nhỏ trong gia đình. Ngày làm ruộng, làm nương, tối thu vén nhà cửa, xay ngô, xay thóc, bữa cơm độn sắn, độn ngô, nhà vách lá lụp xụp muốn đổ… trong gian khó, mẹ Kịt vẫn động viên các con: “Nhà mình nghèo, các con phải cố gắng học hành cho nên người!”

Thương mẹ tảo tần vất vả, các con của cụ Kịt đều nỗ lực học hành đỗ đạt, đến nay đều đã lên ông, lên bà. Hạnh phúc của cụ ngập tràn khi con cháu thành đạt, quây quần hiếu thảo.

Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt năm nay tròn 100 tuổi
Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt năm nay tròn 100 tuổi

Đam mê và thành công

Thời thiếu nữ, cụ Mỗ Thị Kịt sống trong ưu tư thầm lặng, nhưng rồi cô gái ấy bỗng quan tâm đặc biệt đến các làn điệu then của dân tộc mình. Cô tham gia nhiều hơn các buổi giao lưu, nghe người già nói chuyện và tập hát những làn điệu đầu tiên.

Cô chủ động tìm đến thầy then Triệu Thị Chứ ở xã Tô Hiệu để học. Xinh đẹp, nết na, thông minh sáng dạ, Mỗ Thị Kịt được thầy dạy yêu quý, tận tâm truyền dạy những làn điệu then và trao cả bí quyết nghề. Sau 10 năm miệt mài học then theo thầy Chứ, Mỗ Thị Kịt trở thành con dâu thảo hiền của thầy. Ba năm sau, khi thầy then tạ thế, cô đã kế nghiệp thầy, trở thành “thủ lĩnh then” của cả một vùng rộng lớn.

Đến nay đã 77 năm trôi qua, cụ Mỗ Thị Kịt không nhớ mình đã tham gia bao nhiêu hội thi, hội diễn, phục dựng, sưu tầm bao nhiêu làn điệu then cổ, cầu lộc, cầu an cho bao nhiêu gia đình. Từ lâu, áo then bằng lụa của cụ là trang phục biểu diễn của các đội văn nghệ. Ở tuổi 100, cụ vẫn chăm chỉ khâu mũ tướng then cho học trò, dẫn dắt nhiều đệ tử trở thành thầy then giỏi. Danh sách học trò xin làm con nuôi của cụ cũng dày lên theo năm tháng, trong đó có cả người từ nước Pháp xa xôi. Không gian văn hóa then Tày của cụ được vinh danh, lưu giữ trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Đạt đến đỉnh vinh quang của nghệ thuật, Nghệ nhân Mỗ Thị Kịt được đón nhận nhiều danh hiệu cao quý. Năm 2015, cụ được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú và năm 2019, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân vì đã có nhiều cống hiến xuất sắc trong gìn giữ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. 

Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt biểu diễn then Tày cầu an cho gia chủ
Nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt biểu diễn then Tày cầu an cho gia chủ

Nhìn bàn tay nhăn nheo, những ngón tay lướt trên phím đàn tính một cách điêu luyện của cụ Kịt, càng hiểu thêm cái giá trị của điệu then trong đời sống cộng đồng các dân tộc nơi đây. Tiếng đàn của cụ nghe như âm thanh của núi rừng, có khi là tiếng suối chảy thầm thì, tiếng vó ngựa phi dũng mãnh. Trên hai vạn câu thơ Tày Nôm pha lời Việt, từng chữ từng câu, từng chương đoạn của hành trình then cụ hát không lẫn, không trùng, không bỏ sót, đủ cho chúng ta ngưỡng mộ hơn trí tuệ uyên thâm, minh mẫn của cụ già trăm tuổi. Lời then cũng lên bổng xuống trầm như cuộc đời cụ lên rừng xuống biển, qua khe qua suối, cực nhọc lắm, gian truân lắm để có được thành công và hạnh phúc tuooie già như hôm nay. Thành công ấy, hạnh phúc ấy được dệt nên bởi nghị lực, niềm tin và ý chí quyết tâm của một nghệ nhân đã tám thập niên gắn bó với cây đàn tính, điệu then.

Tin cùng chuyên mục
Nét đẹp văn hóa trong đời sống dân tộc Hoa

Nét đẹp văn hóa trong đời sống dân tộc Hoa

Người Hoa là 1 trong 8 cộng đồng dân tộc sinh sống trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên. Tổ tiên dân tộc Hoa di cư từ Trung Quốc đến Việt Nam vào cuối thời Minh, đầu thời Thanh, kéo dài cho đến nửa đầu thế kỷ XX. Trong quá trình định cư, lập bản, đồng bào người Hoa luôn gìn giữ văn hóa truyền thống, lưu truyền nét đặc sắc riêng trong đời sống sinh hoạt.
Nỗi buồn nơi Cổng Trời Đông Giang (Bài 1)

Nỗi buồn nơi Cổng Trời Đông Giang (Bài 1)

Du lịch - Minh Ngọc – Dương Nam - 1 giờ trước
Nhiều người đã thực sự thất vọng, khi hệ sinh thái đa dạng, độc đáo ở Cổng Trời Đông Giang (Quảng Nam) đã bị xâm phạm một cách thô bạo bởi những công trình bê tông hoá, cùng các khối kiến trúc ngoại lai, dị biệt ngay giữa vùng đất đậm đà bản sắc của đồng bào địa phương.
Người dân bức xúc với dự án Thủy điện Tràng Định 2

Người dân bức xúc với dự án Thủy điện Tràng Định 2

Tiếng nói từ cơ sở - Kẻ Sĩ - 1 giờ trước
Như Báo Dân tộc và Phát triển đã đưa tin, công trình Thủy điện Tràng Định 2 chưa có phương án đền bù giải phóng mặt bằng đã thi công rầm rộ. Một trong những nguyên nhân dự án này chưa xây dựng được phương án đền bù giải phóng mặt bằng là do người dân không đồng thuận.
Chợ phiên Y Tý

Chợ phiên Y Tý

Media - Văn Hoa - 1 giờ trước
Nằm ở độ cao trên 2000 mét so với mực nước biển, Y Tý được coi là điểm "săn mây" độc đáo bậc nhất tại Việt Nam. Khi đến Y Tý, du khách không chỉ được hòa mình vào khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, thơ mộng mà còn được trải nghiệm một phiên chợ độc đáo, rực rỡ sắc màu của các dân tộc tại một xã vùng biên giới huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.
Khai mạc hội thảo hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ, thanh niên DTTS tỉnh Hà Giang

Khai mạc hội thảo hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ, thanh niên DTTS tỉnh Hà Giang

Tin tức - Hiếu Anh - 1 giờ trước
Sáng 20/5, tại Hà Giang, Ủy ban Dân tộc phối hợp với UNESCO tổ chức hội thảo thúc đẩy hợp tác, kết nối hệ sinh thái hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ và thanh niên DTTS tỉnh Hà Giang. Đây là hoạt động thuộc Dự án “Thúc đẩy bình đẳng giới và giáo dục cho trẻ em gái vùng DTTS của Việt Nam”, tên tóm tắt: Dự án “Chúng tôi có thể”.
Công an Đắk Nông sẵn sàng cấp đăng ký xe tại cơ sở

Công an Đắk Nông sẵn sàng cấp đăng ký xe tại cơ sở

Tin địa phương - Hoàng Thùy - 1 giờ trước
Ngày 20/5, Công an tỉnh Đắk Nông thông tin, lực lượng Công an tỉnh đã chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết, sẵn sàng thực hiện đồng loạt việc phân cấp, đăng ký cấp biển số xe mô tô, gắn máy và xe máy điện cho Công an cơ sở từ ngày 21/5. Việc phân cấp này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và giảm áp lực cho lực lượng Công an cấp tỉnh.
Tả Lèng đẹp như tranh mùa nước đổ

Tả Lèng đẹp như tranh mùa nước đổ

Nằm dưới chân núi Tả Liên Sơn, từ lâu địa danh Tả Lèng (huyện Tam Đường tỉnh Lai Châu) nổi tiếng với những cung ruộng bậc thang đẹp kỳ vĩ. Khi những cơn mưa đầu hạ trút xuống, nước từ trên cao đổ về, khi ấy, ta như bắt gặp hàng trăm ngàn chiếc gương khổng lấp lánh. Dưới nắng vàng rực rỡ, những cung ruộng bậc thang Tả Lèng hiện lên như một bức tranh tuyệt đẹp nơi rẻo cao Tây Bắc.
Lai Châu: Mưa lớn kéo dài ngập úng nhiều tuyến phố, sạt lở nhiều tuyến đường liên huyện

Lai Châu: Mưa lớn kéo dài ngập úng nhiều tuyến phố, sạt lở nhiều tuyến đường liên huyện

Môi trường sống - Hà Minh Hưng - 1 giờ trước
Từ đêm 19/5 đến sáng 20/5, trên địa bàn tỉnh Lai Châu xuất hiện mưa lớn trên diện rộng, bước đầu gây sạt lở trên nhiều tuyến quốc lộ, tỉnh lộ và đường liên xã, liên bản, gây ách tắc giao thông cục bộ.
Nguyên nhân và cách ngăn ngừa tóc bạc sớm

Nguyên nhân và cách ngăn ngừa tóc bạc sớm

Sống khỏe - Như Ý - 2 giờ trước
Bước vào độ tuổi trung niên, mọi người thường thấy có dấu hiệu tóc bạc. Tuy nhiên có những người 20, 30 tuổi đã thấy trên đầu xuất hiện nhiều tóc trắng. Tóc bạc sớm không phải chỉ đến từ tuổi tác mà còn do tác động của nhiều nguyên nhân khác. Sau đây là nguyên nhân và một số cách ngăn ngừa tóc bạc sớm mời các bạn tham khảo.
Quảng Bình: Nỗ lực giảm nghèo ở vùng đồng bào DTTS, miền núi

Quảng Bình: Nỗ lực giảm nghèo ở vùng đồng bào DTTS, miền núi

Tin địa phương - L.Minh - 2 giờ trước
Ngày 19/5, Tỉnh ủy Quảng Bình tổ chức Hội nghị bàn giải pháp phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa, an ninh trật tự các xã biên giới, vùng đồng bào DTTS của tỉnh. Trên cơ sở đó, Tỉnh ủy Quảng Bình sẽ ban hành nghị quyết về phát triển vùng đặc thù này.
Người trẻ làm phim qua góc nhìn tươi mới

Người trẻ làm phim qua góc nhìn tươi mới

Giải trí - PV - 2 giờ trước
Trong tháng 5 này, liên tiếp nhiều cuộc thi phim ngắn đã công bố kết quả bình chọn tác phẩm xuất sắc. Cùng với đó, các dự án này cũng sẽ nhận được kinh phí hỗ trợ để hoàn thiện. Đáng chú ý, hầu hết phim trong những cuộc thi là của tác giả trẻ, với đa dạng thể loại, chủ đề… hứa hẹn một khởi đầu tươi mới và tiếp thêm năng lượng cho nền điện ảnh nước nhà.
Tuần lễ Festival Huế 2022: Hứa hẹn nhiều chương trình nghệ thuật đặc sắc và mới lạ

Tuần lễ Festival Huế 2022: Hứa hẹn nhiều chương trình nghệ thuật đặc sắc và mới lạ

Sắc màu 54 - Duy Ly - 2 giờ trước
Ngày 20/5, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết, từ ngày 25 - 30/6 sẽ diễn ra Tuần lễ Festival Huế với chủ đề "Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển". Đây là Tuần lễ hội đầu tiên được tỉnh Thừa Thiên Huế tổ chức theo định hướng bốn mùa