Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân: Cả đời gìn giữ câu Then

Đông Khánh - 06:59, 18/01/2021

Bà Chu Thị Hồng Vân (dân tộc Nùng, SN 1968) ở thôn Hố Cao, xã Hương Sơn, huyện Lạng Giang là nghệ nhân ưu tú duy nhất của tỉnh Bắc Giang trong lĩnh vực thực hành Then. Với vốn Then và đàn tính phong phú, bà không ngừng góp sức bảo tồn, phát huy giá trị của di sản Then trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Nùng trên địa bàn tỉnh.


Nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Hồng Vân đang thực hành nghi lễ Then.
Nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Hồng Vân đang thực hành nghi lễ Then.

Những ngày cuối năm, nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân khá bận rộn bởi nhiều gia đình trong vùng mời bà đến thực hành các nghi lễ Then về nhà mới, cưới hỏi, giải hạn, cúng mụ, sinh nhật...

Theo như chia sẻ của nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân, trong đời sống hằng ngày của người Tày, Nùng từ lúc sơ sinh đến khi mất đi đều cần đến Then. Những âm thanh của đàn tính, tiếng sóc nhạc đã ăn sâu vào tâm thức bao thế hệ. Đó không chỉ đơn thuần là nghệ thuật mà còn là nghi lễ tâm linh thiêng liêng. Các nghi lễ Then tập hợp rất nhiều người đến xem và tham gia phụ việc. Có khi chính họ say trong lời ca, tiếng đàn tính. Mọi người chăm chú nghe các trường đoạn Then, nghe các câu chuyện được thể hiện qua lời hát của thầy Then và thấy được lịch sử dân tộc mình trong đó. Sau mỗi nghi lễ là những niềm vui thỏa nguyện cả về tâm linh và sự thưởng thức văn hóa.

Nghệ nhân ưu tú Chu Thị Hồng Vân ngoài cùng bên phải thực hành nghi lễ Then
Nghệ nhân ưu tú Chu Thị Hồng Vân ngoài cùng bên phải thực hành nghi lễ Then

Bà con người Nùng ở Hương Sơn có câu nói: "Ké quả tàng nghìn tiếng lượn Then/Mùa lườn táng piếu pồn báo ón…" (Người già qua đường nghe tiếng lượn Then/ Về nhà như biến thành trai trẻ). Đồng bào thường sử dụng Then vào nhiều dịp như về nhà mới, mừng thượng thọ, ngày cưới, cúng mụ, giải hạn, cầu duyên, cấp sắc…

Cũng theo nghệ nhân Hồng Vân, quan niệm dân gian cho rằng, Then có nghĩa là (Thiên - “trời”), Then thường đi cùng với đàn tính và được coi là điệu hát của thần tiên truyền lại. Làn điệu Then giúp con người gửi lời cầu nguyện đến trời. Vì thế mỗi khi thực hành nghi lễ, bà đã trình diễn bằng cả tâm hồn, nhiệt huyết của mình với âm thanh, làn điệu phong phú, nhuần nhuyễn giữa đàn, hát, xóc nhạc khi réo rắt, khi du dương, khi nhịp nhàng, rộn rã, lúc thầm thì như suối reo và lại khắc khoải như nỗi mong ngóng, chờ đợi… Tuy nhiên, điều nghệ nhân Hồng Vân trăn trở là trong vùng còn rất ít người biết Then cổ, lớp trẻ nhiều người biết hát Then nhưng đó là Then mới.

Nghệ nhân Then Chu Thị Hồng Vân
Nghệ nhân Then Chu Thị Hồng Vân

Nghệ nhân Vân giải thích, lời ca tiếng hát trong nghi lễ Then chủ yếu kể về hành trình đầy gian nan vất vả của một đội quân quả cảm. Trên đường đi họ phải trải qua rất nhiều thử thách cam go, mỗi một chặng đường lại gặp những thử thách khác nhau. Qua mỗi một chặng đường, thầy Then lại có những cung đàn, giọng hát khác nhau thể hiện sao cho phù hợp với từng tình huống gặp phải. Ví như khi gặp phải thân phận khốn khó, éo le cần giúp đỡ thì sử dụng giọng hát ngọt ngào, yêu thương, chứa chan tình cảm. Khi đi săn thú rừng thì giọng hát mau lẹ, khỏe khoắn, hùng dũng. Khi cầu xin người lái đò vượt biển giọng hát lại tha thiết níu kéo...

Nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân đã nhiều lần tham gia và giành Huy chương Vàng tại các kỳ liên hoan hát Then, đàn tính, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Đầu năm 2019, bà được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.

Để giúp việc cho thầy Then có những người đi nhạc ngựa. Nhạc ngựa là một vòng được làm bằng nhiều móc sắt hoặc đồng nối với nhau và quả nhạc. Tiếng sóc nhạc biểu tượng cho đoàn quân đang hành quân. Người đi nhạc ngựa điều khiển tiếng nhạc sao cho phù hợp với tiếng đàn, lời hát của bà Then, phù hợp với từng tình huống mà đoàn quân gặp phải.

Một cuộc Then không chỉ là một cuộc hành trình lên trời để cầu nguyện mà còn có nhiều chương đoạn miêu tả về cuộc sống trần thế và những mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên. Mỗi cuộc tổ chức lễ Then thường phải kéo dài hết một đêm thì đoàn quân sẽ đến gặp được thánh thần, Nam Tào - Bắc Đẩu và cuối cùng là Ngọc Hoàng để trình bày những lời cầu xin của gia chủ mong muốn hóa giải những kiếp nạn, biến những lời cầu xin của gia chủ trở thành hiện thực.

Một mùa Xuân nữa đang đến và những người Nùng ở Hương Sơn lại được thưởng thức những làn điệu Then bay bổng. Những tiếng Then, đàn tính, sóc nhạc như mạch nguồn chảy mãi từ mùa xuân này tới mùa xuân khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác mà nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân chính là một trong những cầu nối cho sợi dây gắn kết ấy.

Tin cùng chuyên mục
Tin nổi bật trang chủ
Thiêng liêng Hội thề

Thiêng liêng Hội thề

Dưới chân núi Coc Tăng (Cooc La Phăng Xông) gần 80 năm trước, người Pa Cô, Vân Kiều nơi đại ngàn Trường Sơn đã tổ chức Hội thề thiêng liêng. Những người già đã thề với Giàng, với rừng núi trọn đời theo Đảng, theo Bác Hồ; nguyện lấy họ Bác Hồ làm họ chung cho cả hai dân tộc. Với họ, hội thề thiêng liêng ấy đã trở thành niềm tin son sắt, thành mạch nguồn cuộc sống cho hôm nay và mãi mãi mai sau.
Thủ tướng Phạm Minh Chính trao đổi với các tập đoàn hàng đầu trên sàn chứng khoán New York

Thủ tướng Phạm Minh Chính trao đổi với các tập đoàn hàng đầu trên sàn chứng khoán New York

Thời sự - PV - 23:52, 17/05/2022
Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chia sẻ nhiều nội dung quan trọng khi trả lời các câu hỏi của một số tập đoàn, quỹ đầu tư hàng đầu đang niêm yết tại Sàn giao dịch chứng khoán New York - sở giao dịch chứng khoán lớn nhất thế giới về giá trị vốn hóa thị trường.
Chủ tịch Quốc hội thăm trường Dân tộc nội trú Champasak của Lào

Chủ tịch Quốc hội thăm trường Dân tộc nội trú Champasak của Lào

Tin tức - PV - 23:38, 17/05/2022
Chủ tịch Quốc hội mong muốn nhà trường và đất nước Lào nói chung tiếp tục quan tâm giáo dục để các thế hệ trẻ mãi mãi về sau luôn trân quý, gìn giữ và phát huy mối quan hệ đặc biệt Việt-Lào.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Đại sứ Brunei chào từ biệt

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Đại sứ Brunei chào từ biệt

Thời sự - PV - 21:33, 17/05/2022
Sáng 17/5, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Đại sứ Brunei Pengiran Haji Sahari bin Pengiran Haji Salleh (Pen-gi-ran Ha-gi Xa-ha-ri Bin Pen-gi-ran Ha-gi Xa-lê) chào từ biệt kết thúc tốt đẹp nhiệm kỳ công tác tại Việt Nam.
Phó Thủ tướng Thường trực đôn đốc giải ngân vốn đầu tư công tại 5 tỉnh miền Trung

Phó Thủ tướng Thường trực đôn đốc giải ngân vốn đầu tư công tại 5 tỉnh miền Trung

Tin tức - PV - 21:30, 17/05/2022
Sáng 17/5, tại Trụ sở UBND tỉnh Hà Tĩnh, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh, Tổ trưởng Tổ công tác số 1 của Thủ tướng Chính phủ, chủ trì cuộc họp với 5 tỉnh miền Trung để kiểm tra, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2022.
Đắk Nông: Đặt mục tiêu trồng gần 3 triệu cây xanh

Đắk Nông: Đặt mục tiêu trồng gần 3 triệu cây xanh

Tin địa phương - Lê Hường - 21:24, 17/05/2022
Ngày 17/5, UBND tỉnh Đắk Nông tổ chức Họp báo cung cấp thông tin về Chương trình nghệ thuật “Đắk Nông một tình yêu”, Lễ phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” và trồng rừng tập trung, trồng cây phân tán năm 2022.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 15/5/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 15/5/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về cuộc họp của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh với Vụ Hợp tác Quốc tế; chuyến công tác của Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh khảo sát, lấy ý kiến, lắng nghe tâm tư của đồng bào các DTTS tại xã Tri Lễ, huyện Quế Phong (Nghệ An) về việc hoàn thiện Đề án “Xác định thành phần, tên gọi một số dân tộc và xây dựng danh mục các dân tộc Việt Nam” và một số tin tức nổi bật khác ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Phần đọc báo sẽ giới thiệu 2 bài viết: “Trên vùng mây trắng Chư Tan Kra” của tác giả Tiêu Dao- Bảo Anh và bài viết “Thổ cẩm kể chuyện” của tác giả Hồng Minh.
Thanh Hóa: Bảo tồn tiếng nói, chữ viết, trang phục, nghề truyền thống của đồng bào DTTS

Thanh Hóa: Bảo tồn tiếng nói, chữ viết, trang phục, nghề truyền thống của đồng bào DTTS

Tìm trong di sản - Quỳnh Trâm - 21:20, 17/05/2022
Ngày 17/5, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa phối hợp với Viện Văn hóa - Nghệ thuật quốc gia Việt Nam đã tổ chức Hội thảo “Bảo tồn tiếng nói, chữ viết, trang phục, nghề truyền thống của đồng bào DTTS tỉnh Thanh Hóa đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030”.
Chủ tịch nước gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS tỉnh Tuyên Quang

Chủ tịch nước gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS tỉnh Tuyên Quang

Thời sự - Thúy Hồng - 21:13, 17/05/2022
Sáng 17/5, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS tỉnh Tuyên Quang. Đoàn đại biểu gồm có 43 vị là Người có uy tín tiêu biểu do Phó chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thế Giang làm Trưởng đoàn. Cùng tham dự buổi gặp mặt có Thứ trưởng, Phó chủ nhiệm UBDT Hoàng Thị Hạnh.
Tổng thống Hy Lạp và Đoàn đại biểu cấp cao Hy Lạp đến tham quan Vịnh Hạ Long

Tổng thống Hy Lạp và Đoàn đại biểu cấp cao Hy Lạp đến tham quan Vịnh Hạ Long

Tin tức - Thiên An - Mỹ Dung - 20:56, 17/05/2022
Ngày 17/5, Tổng thống Hy Lạp Katerina Sakellaropoulou cùng Đoàn đại biểu cấp cao Hy Lạp đã đến tham quan Vịnh Hạ Long. Đây là chương trình nằm trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 15 - 19/5, theo lời mời của Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc.
Lâm Đồng: Điều tra vụ hàng trăm cây thông ở Đà Lạt bị triệt hạ trái phép

Lâm Đồng: Điều tra vụ hàng trăm cây thông ở Đà Lạt bị triệt hạ trái phép

Pháp luật - Văn Yên - 20:54, 17/05/2022
Qua kiểm đếm sơ bộ tại hiện trường vụ phá rừng ở Tp. Đà Lạt (Lâm Đồng), lực lượng chức năng phát hiện có gần 400 cây thông 3 lá bị cắt hạ sát gốc, trên diện tích khoảng 1 ha.
Nhà sưu tầm Mỹ tặng bảo tàng gần 500 hiện vật văn hóa DTTS Việt Nam

Nhà sưu tầm Mỹ tặng bảo tàng gần 500 hiện vật văn hóa DTTS Việt Nam

Sự kiện - Bình luận - Ngân Anh - 20:04, 17/05/2022
Tại lễ tiếp nhận, nhà sưu tầm Mark Rapoport đã trao tặng gần 500 hiện vật trong tổng số hơn 650 hiện vật mà ông sưu tầm được về văn hóa và dân tộc thiểu số Việt Nam cho Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.