Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân: Cả đời gìn giữ câu Then

Đông Khánh - 06:59, 18/01/2021

Bà Chu Thị Hồng Vân (dân tộc Nùng, SN 1968) ở thôn Hố Cao, xã Hương Sơn, huyện Lạng Giang là nghệ nhân ưu tú duy nhất của tỉnh Bắc Giang trong lĩnh vực thực hành Then. Với vốn Then và đàn tính phong phú, bà không ngừng góp sức bảo tồn, phát huy giá trị của di sản Then trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Nùng trên địa bàn tỉnh.


Nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Hồng Vân đang thực hành nghi lễ Then.
Nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Hồng Vân đang thực hành nghi lễ Then.

Những ngày cuối năm, nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân khá bận rộn bởi nhiều gia đình trong vùng mời bà đến thực hành các nghi lễ Then về nhà mới, cưới hỏi, giải hạn, cúng mụ, sinh nhật...

Theo như chia sẻ của nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân, trong đời sống hằng ngày của người Tày, Nùng từ lúc sơ sinh đến khi mất đi đều cần đến Then. Những âm thanh của đàn tính, tiếng sóc nhạc đã ăn sâu vào tâm thức bao thế hệ. Đó không chỉ đơn thuần là nghệ thuật mà còn là nghi lễ tâm linh thiêng liêng. Các nghi lễ Then tập hợp rất nhiều người đến xem và tham gia phụ việc. Có khi chính họ say trong lời ca, tiếng đàn tính. Mọi người chăm chú nghe các trường đoạn Then, nghe các câu chuyện được thể hiện qua lời hát của thầy Then và thấy được lịch sử dân tộc mình trong đó. Sau mỗi nghi lễ là những niềm vui thỏa nguyện cả về tâm linh và sự thưởng thức văn hóa.

Nghệ nhân ưu tú Chu Thị Hồng Vân ngoài cùng bên phải thực hành nghi lễ Then
Nghệ nhân ưu tú Chu Thị Hồng Vân ngoài cùng bên phải thực hành nghi lễ Then

Bà con người Nùng ở Hương Sơn có câu nói: "Ké quả tàng nghìn tiếng lượn Then/Mùa lườn táng piếu pồn báo ón…" (Người già qua đường nghe tiếng lượn Then/ Về nhà như biến thành trai trẻ). Đồng bào thường sử dụng Then vào nhiều dịp như về nhà mới, mừng thượng thọ, ngày cưới, cúng mụ, giải hạn, cầu duyên, cấp sắc…

Cũng theo nghệ nhân Hồng Vân, quan niệm dân gian cho rằng, Then có nghĩa là (Thiên - “trời”), Then thường đi cùng với đàn tính và được coi là điệu hát của thần tiên truyền lại. Làn điệu Then giúp con người gửi lời cầu nguyện đến trời. Vì thế mỗi khi thực hành nghi lễ, bà đã trình diễn bằng cả tâm hồn, nhiệt huyết của mình với âm thanh, làn điệu phong phú, nhuần nhuyễn giữa đàn, hát, xóc nhạc khi réo rắt, khi du dương, khi nhịp nhàng, rộn rã, lúc thầm thì như suối reo và lại khắc khoải như nỗi mong ngóng, chờ đợi… Tuy nhiên, điều nghệ nhân Hồng Vân trăn trở là trong vùng còn rất ít người biết Then cổ, lớp trẻ nhiều người biết hát Then nhưng đó là Then mới.

Nghệ nhân Then Chu Thị Hồng Vân
Nghệ nhân Then Chu Thị Hồng Vân

Nghệ nhân Vân giải thích, lời ca tiếng hát trong nghi lễ Then chủ yếu kể về hành trình đầy gian nan vất vả của một đội quân quả cảm. Trên đường đi họ phải trải qua rất nhiều thử thách cam go, mỗi một chặng đường lại gặp những thử thách khác nhau. Qua mỗi một chặng đường, thầy Then lại có những cung đàn, giọng hát khác nhau thể hiện sao cho phù hợp với từng tình huống gặp phải. Ví như khi gặp phải thân phận khốn khó, éo le cần giúp đỡ thì sử dụng giọng hát ngọt ngào, yêu thương, chứa chan tình cảm. Khi đi săn thú rừng thì giọng hát mau lẹ, khỏe khoắn, hùng dũng. Khi cầu xin người lái đò vượt biển giọng hát lại tha thiết níu kéo...

Nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân đã nhiều lần tham gia và giành Huy chương Vàng tại các kỳ liên hoan hát Then, đàn tính, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Đầu năm 2019, bà được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.

Để giúp việc cho thầy Then có những người đi nhạc ngựa. Nhạc ngựa là một vòng được làm bằng nhiều móc sắt hoặc đồng nối với nhau và quả nhạc. Tiếng sóc nhạc biểu tượng cho đoàn quân đang hành quân. Người đi nhạc ngựa điều khiển tiếng nhạc sao cho phù hợp với tiếng đàn, lời hát của bà Then, phù hợp với từng tình huống mà đoàn quân gặp phải.

Một cuộc Then không chỉ là một cuộc hành trình lên trời để cầu nguyện mà còn có nhiều chương đoạn miêu tả về cuộc sống trần thế và những mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên. Mỗi cuộc tổ chức lễ Then thường phải kéo dài hết một đêm thì đoàn quân sẽ đến gặp được thánh thần, Nam Tào - Bắc Đẩu và cuối cùng là Ngọc Hoàng để trình bày những lời cầu xin của gia chủ mong muốn hóa giải những kiếp nạn, biến những lời cầu xin của gia chủ trở thành hiện thực.

Một mùa Xuân nữa đang đến và những người Nùng ở Hương Sơn lại được thưởng thức những làn điệu Then bay bổng. Những tiếng Then, đàn tính, sóc nhạc như mạch nguồn chảy mãi từ mùa xuân này tới mùa xuân khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác mà nghệ nhân Chu Thị Hồng Vân chính là một trong những cầu nối cho sợi dây gắn kết ấy.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Bình Phước: Lễ Mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xtiêng

Bình Phước: Lễ Mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xtiêng

Hằng năm, cứ đến dịp rằm tháng Chạp là đồng bào dân tộc Xtiêng ở tỉnh Bình Phước lại tổ chức Lễ Mừng lúa mới, nhằm giúp dân làng có dịp quây quần bên nhau làm lễ tạ ơn các đấng thần linh, đất trời đã ban cho họ một vụ mùa bội thu, mưa thuận gió hòa… Đây cũng được coi là dịp Tết của đồng bào dân tộc Xtiêng.
Tin nổi bật trang chủ
Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông dự Tổng kết công tác năm 2022, nhiệm vụ trọng tâm 2023 của Thanh tra Ủy ban

Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông dự Tổng kết công tác năm 2022, nhiệm vụ trọng tâm 2023 của Thanh tra Ủy ban

Tin tức - Việt Cường - 4 giờ trước
Ngày 7/12, tại trụ sở Ủy ban Dân tộc (UBDT), Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông đã dự và chủ trì cuộc họp Tổng kết công tác thanh tra năm 2022, phương hướng, nhiệm vụ năm 2023 của Thanh tra Ủy ban. Cùng dự cuộc họp có tập thể Lãnh đạo và công chức của Thanh tra Ủy ban.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Lào

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Lào

Thời sự - PV - 9 giờ trước
Ngày 7/12, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tiếp Đoàn đại biểu quân sự cấp cao Lào do đồng chí Chansamone Chanyalath, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Quốc phòng dẫn đầu đang có chuyến thăm chính thức và dự Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam năm 2022.
Khánh Hòa Tăng cường bồi dưỡng tiếng DTTS cho đội ngũ giáo viên

Khánh Hòa Tăng cường bồi dưỡng tiếng DTTS cho đội ngũ giáo viên

Giáo dục - Thanh Phong - 21:12, 07/12/2022
Thực hiện Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh (HS) tiểu học vùng dân tộc thiểu số (DTTS) giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến 2025”, chất lượng giáo dục ở các địa phương miền núi, vùng đồng bào DTTS tỉnh Khánh Hòa đã được nâng lên rõ rệt.
Bình Phước: Lễ Mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xtiêng

Bình Phước: Lễ Mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xtiêng

Sắc màu 54 - Phương Thảo - 21:04, 07/12/2022
Hằng năm, cứ đến dịp rằm tháng Chạp là đồng bào dân tộc Xtiêng ở tỉnh Bình Phước lại tổ chức Lễ Mừng lúa mới, nhằm giúp dân làng có dịp quây quần bên nhau làm lễ tạ ơn các đấng thần linh, đất trời đã ban cho họ một vụ mùa bội thu, mưa thuận gió hòa… Đây cũng được coi là dịp Tết của đồng bào dân tộc Xtiêng.
Gia Lai: Bảo đảm cung cầu hàng hóa, bình ổn thị trường dịp Tết Nguyên đán

Gia Lai: Bảo đảm cung cầu hàng hóa, bình ổn thị trường dịp Tết Nguyên đán

Sản phẩm - Thị trường - Ngọc Thu - 21:03, 07/12/2022
Sở Công Thương Gia Lai vừa có Kế hoạch bảo đảm cung cầu hàng hóa, bình ổn thị trường cuối năm 2022 và Tết Nguyên đán Quý Mão 2023. Trong đó, dự báo tổng mức lưu chuyển hàng hóa và doanh thu dịch vụ tháng 12/2022 và tháng 1/2023 ước đạt 20.800 tỷ đồng.
TP. Hà Nội đạt nhiều kết quả trong thực hiện chính sách cho Người có uy tín

TP. Hà Nội đạt nhiều kết quả trong thực hiện chính sách cho Người có uy tín

Người có uy tín - Hồng Phúc - 21:02, 07/12/2022
Ngày 7/12, tại Hà Nội, Ban Dân tộc TP. Hà Nội tổ chức Hội nghị Tổng kết chính sách đối với Người có uy tín và biểu dương Người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào DTTS năm 2022.
Chàng trai dân tộc Chứt Đinh Lâm Hùng: Vượt khó để thực hiện ước mơ

Chàng trai dân tộc Chứt Đinh Lâm Hùng: Vượt khó để thực hiện ước mơ

Đường đến ước mơ - Thanh Phong - 20:39, 07/12/2022
Sinh ra và lớn lên ở vùng quê nghèo khó (thôn Tân Lợi, xã Hóa Hợp, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình), Đinh Lâm Hùng, dân tộc Chứt đã trở thành tấm gương sáng trong câu chuyện vượt khó học giỏi. Hiện, em đang là sinh viên năm nhất Đại học Bách khoa Đà Nẵng.
Bưu điện Nhật Bản sẽ sử dụng máy bay không người lái để giao hàng

Bưu điện Nhật Bản sẽ sử dụng máy bay không người lái để giao hàng

Khoa học - Công nghệ - PV - 20:32, 07/12/2022
Theo phóng viên tại Tokyo, tập đoàn bưu chính Nhật Bản Japan Post quyết định từ tháng 4/2023 sẽ sử dụng máy bay không người lái (UAV) để giao hàng. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh Chính phủ Nhật Bản vừa nới lỏng quy định về hoạt động của UAV ở các khu vực dân cư.
Tuyên Quang: Hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm chế biến gỗ rừng trồng

Tuyên Quang: Hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm chế biến gỗ rừng trồng

Kinh tế - Cam Hoàng Phúc - 19:25, 07/12/2022
Thời gian qua, ngành nông nghiệp tỉnh Tuyên Quang đã đẩy mạnh tái cơ cấu trong lĩnh vực lâm nghiệp gắn với phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao giá trị sản xuất và đồng thời hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm chế biến gỗ rừng trồng công nghệ cao.
Thúc đẩy bình đẳng giới vùng đồng bào DTTS

Thúc đẩy bình đẳng giới vùng đồng bào DTTS

Xã hội - PV - 19:10, 07/12/2022
Sơn La là tỉnh miền núi với 84% người dân là đồng bào DTTS, những năm qua, cùng với thực hiện các chương trình, chính sách hỗ trợ người dân, tỉnh đã triển khai Đề án “Hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới vùng DTTS giai đoạn 2018 - 2025”, góp phần nâng cao vị thế của phụ nữ, từng bước thu hẹp khoảng cách giới; tạo cơ hội cho phụ nữ vùng DTTS được tham gia bình đẳng các lĩnh vực đời sống xã hội.