Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Để Then hòa vào dòng chảy cuộc sống hiện đại

Hoàng Thị Hiền - 10:05, 18/12/2020

Then là một thực hành nghi lễ không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam, phản ánh các quan niệm về con người, thế giới tự nhiên và vũ trụ. Nghi lễ Then do các thầy Then thực hiện trong các lễ cấp sắc, giải hạn, cầu phúc, tang ma… Hiện nay việc bảo tồn, phát huy giá trị của Then trong đời sống hiện đại đang có nhiều khởi sắc.

Một tiết mục hát Then nghi lễ tại Liên hoan nghệ thuật hát Then - đàn Tính các dân tộc Tày- Nùng- Thái toàn quốc lần thứ VI. Ảnh Ngọc Ánh
Một tiết mục hát Then nghi lễ tại Liên hoan nghệ thuật hát Then - đàn Tính các dân tộc Tày- Nùng- Thái toàn quốc lần thứ VI. Ảnh Ngọc Ánh

Then “xuất ngoại”

Cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng rất có ý thức bảo tồn nghi lễ Then, thể hiện ở việc bà con vẫn mời thầy Then về nhà thực hiện các nghi lễ như: lễ cầu con, đầy tháng, cưới, hỏi, chúc thọ ...

Nghệ nhân Nguyễn Văn Thọ, một thầy Then trẻ tuổi ở tỉnh Lạng Sơn chia sẻ: “Sách về Then thì có ít, nếu có cũng chỉ viết bằng chữ Nôm, chữ Tày, không có sách cổ viết bằng chữ quốc ngữ. Bây giờ các nhà nghiên cứu văn hóa về ghi âm và dịch ra chữ quốc ngữ thì thế hệ trẻ mới tiếp cận Then dễ dàng hơn. Nếu muốn học hát Then - đàn Tính thì phải hiểu tiếng Tày và nói được tiếng Tày. Bảo tồn phát triển nghi lễ Then cần song song với việc bảo tồn, phát triển ngôn ngữ, phong tục, tập quán của người Tày, người Nùng thì mới hiệu quả”.

Thầy Then Nguyễn Văn Thọ đang làm lễ.
Thầy Then Nguyễn Văn Thọ đang làm lễ.

Tháng 10/2017, Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Thủy Tiên, nghệ sĩ Xuân Bách, Nghệ nhân Ưu tú Nông Thị Lìm và các nghệ nhân Nguyễn Văn Thọ, Chu Văn Minh, Nông Công Nam được tham gia biểu diễn Then tại Nhà hát Mandapa trong Chương trình “Le then des Tày et Nùng” trong Lễ hội Âm nhạc thế giới, do Viện Văn hóa thế giới Paris (Cộng hòa Pháp) tổ chức.

Theo yêu cầu của Nhà hát, các nghệ nhân, nghệ sĩ đã thiết kế sân khấu biểu diễn theo không gian thờ tự truyền thống của các thầy Then. Thủ đô Paris cách vùng Then Việt Bắc gần nửa vòng trái đất, nên tất cả phương tiện phục vụ đêm diễn, từ nén nhang đến bát gạo, các nghệ nhân, nghệ sĩ đều phải chuẩn bị từ Việt Nam. Chính điều này đã tạo nên một sân khấu biểu diễn đậm chất Then, khiến người xem như đang đắm chìm trong Then Việt Bắc tại chính xứ sở người Tày, Nùng.

Then được sân khấu hóa để đến gần hơn với đông đảo khán giả. (Ảnh Ngọc Ánh)
Then được sân khấu hóa để đến gần hơn với đông đảo khán giả. (Ảnh Ngọc Ánh)

Quảng bá Then bằng sân khấu hóa

Nghệ sĩ Xuân Bách, giảng viên Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc cho rằng: Việc đưa Then lên sân khấu đã được các nghệ nhân, nghệ sĩ cao tuổi thực hiện từ rất lâu. Từ những năm 1950-1960, đã có nhiều bài Then của các nhạc sĩ Hoa Cương, Đinh Quang Khải được phát trên sóng Đài Phát thanh khu Tự trị Việt Bắc qua giọng hát của nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ như Bích Thu, Hà Bời, Kim Hân, Thu Hà… Đưa Then lên sân khấu là đưa những điều tốt đẹp nhất, dễ đi vào lòng người nhất để tất cả chúng ta cùng bè bạn khắp bốn phương biết được những điều đặc sắc của hát Then. Chính vì thế, Then mới được bay cao, bay xa khắp mọi miền và để các thế hệ gìn giữ và bảo tồn Then.

Tái hiện một phân cảnh Then nghi lễ trên sân khấu
Tái hiện một phân cảnh Then nghi lễ trên sân khấu

Thầy giáo Doãn Long, người đã gắn bó nhiều năm với mảnh đất đậm nét văn hóa Tày ở huyện Định Hóa (Thái Nguyên) nhận xét: Khi nghe các nghệ nhân biểu diễn, tôi biết có hai loại Then cổ và Then mới. Then cổ thể hiện rõ nét văn hóa cổ xưa của đồng bào Tày, Nùng. Vì thế người nghe phải thực sự am hiểu văn hóa của người Tày, người Nùng mới cảm nhận được sự sâu sắc của làn điệu cũng như cách thể hiện.  Còn Then mới mang nhiều màu sắc sân khấu hơn, người nghe cảm thấy vui nhộn, dễ nghe hơn. Cả hai dòng Then đều đậm đà, đều có nét riêng, để hòa mình vào cuộc sống hiện đại.

Then vẫn tồn tại trong mỗi bản của người Tày Nùng từ đời này sang đời khác trong lễ đầy tháng, cưới hỏi, ma chay, đoạn tang, giải hạn... Then được người xa quê đem theo đến vùng đất mới làm ăn. Then được đưa vào nhà trường dạy học, biểu diễn ở cơ quan, khu du lịch, lễ hội, từ trung ương đến địa phương, thậm chí sang cả nước ngoài. Then mới hay Then cổ vẫn tồn tại song hành, bổ sung cho nhau, vừa bảo tồn, vừa quảng bá văn hóa dân tộc. Đặc biệt khi Thực hành Then được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 12/12/2019 càng mở ra cơ hội để Then hòa vào dòng chảy cuộc sống hiện đại.

Nghệ nhân Ưu tú Nông Thị Lìm (áo xanh, ngồi giữa) và các để tự thể hiện một trích đoạn Then nghi lễ tại phố cổ- Hà Nội. Ảnh : Ngọc Ánh
Nghệ nhân Ưu tú Nông Thị Lìm (áo xanh, ngồi giữa) và các để tự thể hiện một trích đoạn Then nghi lễ tại phố cổ- Hà Nội. Ảnh : Ngọc Ánh
Tin cùng chuyên mục
"Phong Ma làng"

"Phong Ma làng"

Cách đây hơn một thập kỷ, bộ phim Ma làng nổi tiếng trên màn ảnh Việt. Đây là bộ phim được chuyển thể từ tác phẩm Ma làng của nhà văn Trịnh Thanh Phong. Cái biệt danh Phong “Ma làng” cũng từ đó gắn với ông như một dấu ấn đậm nét của nhà văn chuyên viết về đề tài nông thôn miền núi.
Tin nổi bật trang chủ
Xuất khẩu dệt may Việt Nam dự kiến cán đích 39 tỷ USD

Xuất khẩu dệt may Việt Nam dự kiến cán đích 39 tỷ USD

Kinh tế - Lam Anh (t/h) - 22:25, 07/12/2021
Đó là chia sẻ của ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), tại buổi Họp báo về Hội nghị tổng kết của Hiệp hội năm 2021, diễn ra sáng 7/12.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Tiếp tục quan tâm hỗ trợ xây dựng nhà ở cho người có công, cựu chiến binh nghèo, hộ nghèo

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Tiếp tục quan tâm hỗ trợ xây dựng nhà ở cho người có công, cựu chiến binh nghèo, hộ nghèo

Thời sự - PV - 22:04, 07/12/2021
Chiều 7/12, Tỉnh ủy Hà Giang tổ chức Hội nghị tổng kết Chương trình hỗ trợ xây nhà ở cho người có công, cựu chiến binh nghèo, hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Hà Giang, giai đoạn 2019-2021. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự và phát biểu ý kiến chỉ đạo.
Ẩm thực Lai Châu níu chân du khách

Ẩm thực Lai Châu níu chân du khách

Ẩm thực - Vũ Nguyên - 21:50, 07/12/2021
Đến Lai Châu, không thể không thưởng thức các món ẩm thực độc đáo của đồng bào dân tộc Thái, Hà Nhì, Mông, Dao… Mỗi dân tộc có cách chế biến và sử dụng gia vị khác nhau, song đều đem lại cho món ăn hương vị khác lạ, phảng phất nét đặc trưng của vùng cao Tây Bắc. Dư vị đậm đà của mỗi món ăn sẽ níu chân du khách mỗi khi có dịp ghé qua.
Đoàn kiểm tra của Bộ Chính trị làm việc với Ban Cán sự Đảng Chính phủ

Đoàn kiểm tra của Bộ Chính trị làm việc với Ban Cán sự Đảng Chính phủ

Thời sự - PV - 21:47, 07/12/2021
Thực hiện chương trình kiểm tra của Bộ Chính trị và Ban Bí thư năm 2021, chiều ngày 7/12, tại trụ sở Chính phủ, Đoàn Kiểm tra của Bộ Chính trị làm việc với Ban Cán sự Đảng Chính phủ về kết quả lãnh đạo, chỉ đạo việc nghiên cứu, học tập, quán triệt, tuyên truyền, cụ thể hóa và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane

Thời sự - PV - 21:42, 07/12/2021
Ngày 7/12, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tiếp đồng chí Xaysomphone Phomvihane, Chủ tịch Quốc hội Lào và Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Lào.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 5/12/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 5/12/2021

Trong Chương trình điểm tin, đọc báo ngày 5/12 sẽ tiếp tục cập nhật hoạt động của Lãnh đạo Ủy ban Dân tộc; các tin tức, vấn đề nổi bật liên quan đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi tuần qua. Phần đọc báo sẽ giới thiệu tới quý vị và các bạn 2 bài viết: “Chuyện giữ đất của người Hà Nhì” của tác giả Trọng Bảo và “Vó ngựa cao nguyên” của tác giả Mai Văn Bảo.
Lòng người nơi biên viễn: Đường điện chia đôi (Bài 3)

Lòng người nơi biên viễn: Đường điện chia đôi (Bài 3)

Phóng sự - Hiếu Hồng - Hường Tiến - 21:28, 07/12/2021
Trên dọc tuyến biên giới của Tổ quốc, những năm qua, đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS), cùng với chính quyền địa phương, lực lượng chức năng đã tích cực phối hợp, giúp đỡ, hỗ trợ chính quyền và Nhân dân các nước láng giềng bằng nhiều việc làm cụ thể. Những hành động đẹp này, đã tô thắm tình hữu nghị giữa các quốc gia, đồng thời góp phần tạo ra môi trường hòa bình, bảo vệ vững chắc biên cương.
Quảng Ninh với lộ trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng DTTS (Bài 2)

Quảng Ninh với lộ trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng DTTS (Bài 2)

Công tác Dân tộc - Trình Hiệp - 21:12, 07/12/2021
Để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững, tỉnh Quảng Ninh đã triển khai các giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao công tác tại vùng DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo. Theo đó, tỉnh chú trọng vào đào tạo nghề cho thế hệ trẻ gắn với cơ cấu việc làm; tăng cường nâng cao chất lượng đội ngũ lãnh đạo, cán bộ quản lý, công chức, viên chức... và coi đây là nhân tố quyết định chiến lược cho sự thành công của Chương trình MTQG giai đoạn 2021 - 2025.
Có hay không “vùng cấm” trong xử lý dự án Apec Mandala Kim Bôi?

Có hay không “vùng cấm” trong xử lý dự án Apec Mandala Kim Bôi?

Pháp luật - Kẻ Sĩ - 20:55, 07/12/2021
Theo phản ánh của người dân, Dự án Khu vui chơi giải trí cao cấp suối khoáng Kim Bôi, tên thương mại là Apec Mandala Sky Villas Kim Bôi (Apec Mandala Kim Bôi) do Công ty Cổ phần Thương mại và Du lịch Kim Bôi (sau đây gọi tắt là Công ty) làm chủ đầu tư, có hành vi kinh doanh bất động sản không bảo đảm đầy đủ các điều kiện theo quy định. Theo đó, Sở Xây dựng Hòa Bình đã từng đề nghị xử lý các vi phạm của dự án này. Thế nhưng, điều đáng ngạc nhiên là sau một loạt các văn bản “đi qua, đi lại” giữa các sở ban ngành tỉnh Hòa Bình, thì dự án này vẫn “bình yên” không hề bị xử phạt?
Vì sao dịch Covid-19 diễn biến phức tạp trong đồng bào DTTS ?

Vì sao dịch Covid-19 diễn biến phức tạp trong đồng bào DTTS ?

Sức khỏe - Lê Hường - Phan Trọng - 20:32, 07/12/2021
Liên tục trong nhiều ngày qua, tỉnh Đắk Nông và Đắk Lắk xuất hiện các ổ dịch mới trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Theo nhận định của cơ quan chuyên môn, nguyên nhân phần lớn là do người dân lơ là chủ quan không thực hiện nghiêm túc 5K vì nghĩ đã tiêm đủ vắc xin và thói quen tụ tập sinh hoạt cộng đồng...
Chương trình phối hợp giữa UBDT và Đoàn TNCS Hồ Chí Minh giai đoạn 2017 - 2022: Củng cố, phát huy vai trò xung kích của thanh niên DTTS

Chương trình phối hợp giữa UBDT và Đoàn TNCS Hồ Chí Minh giai đoạn 2017 - 2022: Củng cố, phát huy vai trò xung kích của thanh niên DTTS

Công tác Dân tộc - Hoàng Quý - 20:24, 07/12/2021
Chương trình phối hợp giữa Ủy ban Dân tộc (UBDT) và Đoàn Thanh niên cộng sản (TNCS) Hồ Chí Minh giai đoạn 2017-2022 được cụ thể hóa và triển khai thực hiện với nhiều nội dung, hình thức hoạt động phong phú, sáng tạo, thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Nhờ đó, Chương trình đã góp phần nâng cao nhận thức đội ngũ cán bộ, đoàn viên, thanh niên DTTS về chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc, từ đó giúp họ vận dụng sáng tạo để giải quyết những vấn đề thực tiễn ở địa phương.