Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Để Then hòa vào dòng chảy cuộc sống hiện đại

Hoàng Thị Hiền - 10:05, 18/12/2020

Then là một thực hành nghi lễ không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam, phản ánh các quan niệm về con người, thế giới tự nhiên và vũ trụ. Nghi lễ Then do các thầy Then thực hiện trong các lễ cấp sắc, giải hạn, cầu phúc, tang ma… Hiện nay việc bảo tồn, phát huy giá trị của Then trong đời sống hiện đại đang có nhiều khởi sắc.

Một tiết mục hát Then nghi lễ tại Liên hoan nghệ thuật hát Then - đàn Tính các dân tộc Tày- Nùng- Thái toàn quốc lần thứ VI. Ảnh Ngọc Ánh
Một tiết mục hát Then nghi lễ tại Liên hoan nghệ thuật hát Then - đàn Tính các dân tộc Tày- Nùng- Thái toàn quốc lần thứ VI. Ảnh Ngọc Ánh

Then “xuất ngoại”

Cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng rất có ý thức bảo tồn nghi lễ Then, thể hiện ở việc bà con vẫn mời thầy Then về nhà thực hiện các nghi lễ như: lễ cầu con, đầy tháng, cưới, hỏi, chúc thọ ...

Nghệ nhân Nguyễn Văn Thọ, một thầy Then trẻ tuổi ở tỉnh Lạng Sơn chia sẻ: “Sách về Then thì có ít, nếu có cũng chỉ viết bằng chữ Nôm, chữ Tày, không có sách cổ viết bằng chữ quốc ngữ. Bây giờ các nhà nghiên cứu văn hóa về ghi âm và dịch ra chữ quốc ngữ thì thế hệ trẻ mới tiếp cận Then dễ dàng hơn. Nếu muốn học hát Then - đàn Tính thì phải hiểu tiếng Tày và nói được tiếng Tày. Bảo tồn phát triển nghi lễ Then cần song song với việc bảo tồn, phát triển ngôn ngữ, phong tục, tập quán của người Tày, người Nùng thì mới hiệu quả”.

Thầy Then Nguyễn Văn Thọ đang làm lễ.
Thầy Then Nguyễn Văn Thọ đang làm lễ.

Tháng 10/2017, Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Thủy Tiên, nghệ sĩ Xuân Bách, Nghệ nhân Ưu tú Nông Thị Lìm và các nghệ nhân Nguyễn Văn Thọ, Chu Văn Minh, Nông Công Nam được tham gia biểu diễn Then tại Nhà hát Mandapa trong Chương trình “Le then des Tày et Nùng” trong Lễ hội Âm nhạc thế giới, do Viện Văn hóa thế giới Paris (Cộng hòa Pháp) tổ chức.

Theo yêu cầu của Nhà hát, các nghệ nhân, nghệ sĩ đã thiết kế sân khấu biểu diễn theo không gian thờ tự truyền thống của các thầy Then. Thủ đô Paris cách vùng Then Việt Bắc gần nửa vòng trái đất, nên tất cả phương tiện phục vụ đêm diễn, từ nén nhang đến bát gạo, các nghệ nhân, nghệ sĩ đều phải chuẩn bị từ Việt Nam. Chính điều này đã tạo nên một sân khấu biểu diễn đậm chất Then, khiến người xem như đang đắm chìm trong Then Việt Bắc tại chính xứ sở người Tày, Nùng.

Then được sân khấu hóa để đến gần hơn với đông đảo khán giả. (Ảnh Ngọc Ánh)
Then được sân khấu hóa để đến gần hơn với đông đảo khán giả. (Ảnh Ngọc Ánh)

Quảng bá Then bằng sân khấu hóa

Nghệ sĩ Xuân Bách, giảng viên Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc cho rằng: Việc đưa Then lên sân khấu đã được các nghệ nhân, nghệ sĩ cao tuổi thực hiện từ rất lâu. Từ những năm 1950-1960, đã có nhiều bài Then của các nhạc sĩ Hoa Cương, Đinh Quang Khải được phát trên sóng Đài Phát thanh khu Tự trị Việt Bắc qua giọng hát của nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ như Bích Thu, Hà Bời, Kim Hân, Thu Hà… Đưa Then lên sân khấu là đưa những điều tốt đẹp nhất, dễ đi vào lòng người nhất để tất cả chúng ta cùng bè bạn khắp bốn phương biết được những điều đặc sắc của hát Then. Chính vì thế, Then mới được bay cao, bay xa khắp mọi miền và để các thế hệ gìn giữ và bảo tồn Then.

Tái hiện một phân cảnh Then nghi lễ trên sân khấu
Tái hiện một phân cảnh Then nghi lễ trên sân khấu

Thầy giáo Doãn Long, người đã gắn bó nhiều năm với mảnh đất đậm nét văn hóa Tày ở huyện Định Hóa (Thái Nguyên) nhận xét: Khi nghe các nghệ nhân biểu diễn, tôi biết có hai loại Then cổ và Then mới. Then cổ thể hiện rõ nét văn hóa cổ xưa của đồng bào Tày, Nùng. Vì thế người nghe phải thực sự am hiểu văn hóa của người Tày, người Nùng mới cảm nhận được sự sâu sắc của làn điệu cũng như cách thể hiện.  Còn Then mới mang nhiều màu sắc sân khấu hơn, người nghe cảm thấy vui nhộn, dễ nghe hơn. Cả hai dòng Then đều đậm đà, đều có nét riêng, để hòa mình vào cuộc sống hiện đại.

Then vẫn tồn tại trong mỗi bản của người Tày Nùng từ đời này sang đời khác trong lễ đầy tháng, cưới hỏi, ma chay, đoạn tang, giải hạn... Then được người xa quê đem theo đến vùng đất mới làm ăn. Then được đưa vào nhà trường dạy học, biểu diễn ở cơ quan, khu du lịch, lễ hội, từ trung ương đến địa phương, thậm chí sang cả nước ngoài. Then mới hay Then cổ vẫn tồn tại song hành, bổ sung cho nhau, vừa bảo tồn, vừa quảng bá văn hóa dân tộc. Đặc biệt khi Thực hành Then được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ngày 12/12/2019 càng mở ra cơ hội để Then hòa vào dòng chảy cuộc sống hiện đại.

Nghệ nhân Ưu tú Nông Thị Lìm (áo xanh, ngồi giữa) và các để tự thể hiện một trích đoạn Then nghi lễ tại phố cổ- Hà Nội. Ảnh : Ngọc Ánh
Nghệ nhân Ưu tú Nông Thị Lìm (áo xanh, ngồi giữa) và các để tự thể hiện một trích đoạn Then nghi lễ tại phố cổ- Hà Nội. Ảnh : Ngọc Ánh
Tin cùng chuyên mục
Điều khác biệt độc đáo ở trang phục người Bru - Vân Kiều

Điều khác biệt độc đáo ở trang phục người Bru - Vân Kiều

Người Bru - Vân Kiều phần lớn định cư ở vùng núi phía Tây các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế. Trang phục truyền thống là một trong những yếu tố quan trọng để làm nên bản sắc văn hóa của đồng bào Bru-Vân Kiều.
Tin nổi bật trang chủ
Sẽ có nhiều điểm mới tại Lễ tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022

Sẽ có nhiều điểm mới tại Lễ tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022

Đó là thông tin được đưa ra tại cuộc họp Ban Chỉ đạo, Ban Tổ chức Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên (HSSV), thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022 (gọi tắt là Lễ Tuyên dương), diễn ra ngày 11/8, tại Hà Nội. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Hầu A Lềnh, Trưởng ban Chỉ đạo Lễ Tuyên dương chủ trì cuộc họp.
Nhìn lại chặng đường 5 năm thực hiện Đề án 1163: Vươn lên từ thay đổi cách nghĩ, cách làm (Bài 2)

Nhìn lại chặng đường 5 năm thực hiện Đề án 1163: Vươn lên từ thay đổi cách nghĩ, cách làm (Bài 2)

Pháp luật - K.Thư – S.Vy - 2 giờ trước
Một trong những nhiệm vụ được Đề án 1163 đưa ra là tập trung tuyên truyền, vận động, từ đó ưu tiên triển khai các nguồn lực tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc ít người, có điều kiện đặc biệt khó khăn, vùng biên giới, địa bàn xảy ra nhiều vi phạm pháp luật. Sau 5 năm, những địa bàn từng là “điểm nóng” về an ninh trật tự, tỷ lệ nghèo cao, thì nay đã đổi thay rõ nét nhờ người dân thay đổi cách nghĩ, cách làm.
Cuộc chiến chống

Cuộc chiến chống "cái chết trắng" nơi ngã ba Đông Dương: Hạ nhiệt “điểm nóng” (Bài 2)

Pháp luật - Huỳnh Đại - 2 giờ trước
Không để xã Pờ Y (huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum) mãi là điểm nóng về ma túy, các cấp ủy Đảng, chính quyền và lực lượng chức năng luôn trong tâm thế quyết liệt và bằng nhiều giải pháp để xóa bỏ những câu chuyện buồn, mang lại bình an cho Nhân dân.
Tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về công tác dân tộc vùng ĐBSCL

Tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về công tác dân tộc vùng ĐBSCL

Công tác Dân tộc - Hữu Trung - 2 giờ trước
Ngày 9/8, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh đã ký, ban hành Quyết định số 523/QĐ-UBDT về việc ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 78/NQ-CP ngày 18/6/2022 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 2/4/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
World Cup 2022 bất ngờ thay đổi ngày khai mạc

World Cup 2022 bất ngờ thay đổi ngày khai mạc

Thể thao - PV - 2 giờ trước
Nhiều tháng sau khi bốc thăm chia bảng, World Cup 2022 bất ngờ thay đổi ngày khai mạc để đẩy trận đấu giữa Qatar và Ecuador lên trước tiên.
Xăng dầu giảm lần thứ 5 liên tiếp

Xăng dầu giảm lần thứ 5 liên tiếp

Kinh tế - Thúy Hồng - 2 giờ trước
Trong kỳ điều hành này, giá cơ sở các mặt hàng xăng dầu có xu hướng giảm nhẹ (riêng dầu Mazut tăng).
Đọc sách trước khi ngủ - Lợi ích tuyệt vời cho sức khỏe

Đọc sách trước khi ngủ - Lợi ích tuyệt vời cho sức khỏe

Đọc sách trước khi ngủ được coi là một thói quen tốt, vừa giúp gia tăng kiến thức lại vừa giúp người đọc dễ dàng đi vào giấc ngủ nhanh hơn. Dưới đây là 8 điều tuyệt vời sẽ xảy ra khi bạn dành thời gian đọc sách trước khi ngủ.
Hàng chục tấn nhãn Việt vào thị trường Australia

Hàng chục tấn nhãn Việt vào thị trường Australia

Sản phẩm - Thị trường - Thúy Hồng - 2 giờ trước
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Công Thương và cơ quan đại diện, Thương vụ Việt Nam tại Australia đã phối hợp với các nhà nhập khẩu tổ chức Tuần lễ nhãn Việt Nam tại Australia. Đây là nỗ lực lớn của các doanh nghiệp trong bối cảnh vận chuyển vẫn còn nhiều thách thức.
Thừa Thiên Huế: Tổ chức Hội thi Tìm hiểu pháp luật về bình đẳng giới

Thừa Thiên Huế: Tổ chức Hội thi Tìm hiểu pháp luật về bình đẳng giới

Xã hội - Minh Thu - 2 giờ trước
Từ ngày 8 - 10/8, Ban Dân tộc tỉnh Thừa thiên Huế phối hợp cùng UBND huyện A Lưới tổ chức Hội thi “Tìm hiểu pháp luật về bình đẳng giới”.
Lâm Đồng: Khởi tố nhóm đối tượng trong vụ triệt hạ gần 400 cây thông ở Đà Lạt

Lâm Đồng: Khởi tố nhóm đối tượng trong vụ triệt hạ gần 400 cây thông ở Đà Lạt

Pháp luật - Văn Yên - 2 giờ trước
Ngày 11/8, Công an Tp. Đà Lạt (Lâm Đồng) cho biết, đã tống đạt quyết định khởi tố vụ án, bắt tạm giam đối với 3 bị can để điều tra về hành vi hủy hoại rừng.
Thanh Hóa chung tay xoa dịu nỗi đau da cam

Thanh Hóa chung tay xoa dịu nỗi đau da cam

Nhịp cầu nhân ái - Quỳnh Trâm - 2 giờ trước
Nhân dịp kỷ niệm 61 năm Thảm họa da cam ở Việt Nam (10/8/1961 - 10/8/2022), Thường trực tỉnh Hội và Hội Nạn nhân chất độc da cam/Dioxin các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã tham mưu cho cấp ủy, chính quyền tổ chức thăm và tặng quà cho 10.187 nạn nhân da cam, với tổng trị giá trên 3,141 tỷ đồng.
Cà Mau: Tổ chức Ngày hội Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc năm 2022

Cà Mau: Tổ chức Ngày hội Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc năm 2022

Tin tức - Minh Triết - 2 giờ trước
Ngày 11/8, tại xã Hưng Mỹ, huyện Cái Nước, Công an tỉnh Cà Mau phối hợp với UBND huyện tổ chức điểm “Ngày hội Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”.