Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Từ đam mê hát then trở thành người chế tạo cây đàn tính

PV - 16:55, 23/04/2021

Đam mê làn điệu then từ khi còn nhỏ, ông Đàm Xuân Hòa đã tự học và trở thành người làm đàn tính gần 50 năm nay.

Ông Đàm Xuân Hòa say sưa với cây đàn tính 6 dây của mình.
Ông Đàm Xuân Hòa say sưa với cây đàn tính 6 dây của mình.

Tỉ mỉ từng công đoạn

Căn nhà nhỏ nằm khuất sau ngọn đồi lớn là nơi mà ông Đàm Xuân Hòa (63 tuổi, dân tộc Tày, ở phường Sông Hiến, thành phố Cao Bằng) vẫn đang ngày ngày miệt mài sáng tạo, hoàn thiện những cây đàn tính với mong muốn phổ biến nhạc cụ truyền thống tới nhiều người.

Đôi bàn tay thoăn thoắt, sáng tạo của ông khi làm đàn như ẩn chứa một sức mạnh dồi dào của người vẫn từng ngày lưu giữ “cái hồn” của văn hóa dân tộc. Ông Đàm Xuân Hoà cũng là một thành viên tích cực trong Hội thơ ca tỉnh Cao Bằng và Hội bảo tồn dân ca thành phố Cao Bằng. Ông có nhiều sáng tác hay về quê hương, đất nước và con người. Những câu hát then và cây đàn tính cũng luôn theo ông vào những buổi biểu diễn trong ngày lễ, ngày kỷ niệm quan trọng của của đất nước tại địa phương.

Ông Hòa kể: “Trước kia, ông nội của tôi từng làm nghề đi cầu an, trừ tà, Cao Bằng thường gọi là “làm bụt”. Cái nghề “bụt” ấy thường phải hát then rất nhiều. Do vậy, ngay từ nhỏ, tôi đã sớm được tiếp nhận và có niềm đam mê với hát then, đàn tính”.

Nâng niu cây đàn trên tay, ông Hòa hào hứng kể lại: “Ngay từ khi còn trẻ, ngoài những lúc làm việc, tôi vẫn thường tranh thủ làm đàn tính để chơi hoặc tặng cho người thân, họ hàng. Nhất là từ sau khi nghỉ hưu, về nhà mở xưởng mộc, tôi càng có điều kiện để sáng tạo. Vừa thoả đam mê đàn hát, lại có sẵn gỗ và máy móc nên tôi đã dành hết thời gian để làm đàn tính”.

Biết làm đàn tính đã được gần 50 năm, nhưng 10 năm trở lại đây ông Hòa mới có thời gian làm đàn để bán. Ông đã tìm cách chế tạo, cải tiến máy móc cũ từ xưởng mộc để phù hợp với từng công đoạn làm đàn. Nhờ có những chiếc máy tự chế mà việc làm đàn của ông Hòa trở nên nhanh và dễ dàng hơn rất nhiều, hơn nữa đàn còn rất đẹp và bền. Mỗi tháng ông làm được khoảng 60 cây đàn, mỗi năm bán được khoảng 500 cây.

Theo ông Hòa, đàn tính có ba bộ phận chính là: Bầu đàn, cần đàn và dây đàn. Ngoài ra còn có các bộ phận nhỏ như ngựa đàn, kẹp cố định dây và chốt lên dây. Để làm được cây đàn tính phải trải qua rất nhiều công đoạn và đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ từ người làm đàn. Bầu đàn được làm từ quả bầu, cần đàn làm từ cây dẻ hoặc cây thừng mực, dây đàn thì làm bằng tơ xe.

Ông Hòa đã chế tạo chiếc máy làm dây trang trí đàn.
Ông Hòa đã chế tạo chiếc máy làm dây trang trí đàn.

Theo ông Hòa, làm đàn khó nhất là khâu chọn bầu. Quả bầu có chu vi từ 60- 70cm, không quá già, hái về cắt bỏ phần đầu và hạt rồi ngâm nước từ 5- 7 ngày, sau đó rửa sạch và phơi khô. Khi phơi phải úp miệng bầu xuống, nếu phơi ngửa miệng, bầu sẽ bị móp méo, bị hỏng.

Bầu phơi khô tiếp tục được ngâm vôi từ 2 đến 3 ngày giúp bầu cứng và không bị mọt. Bầu đàn ngâm xong được đục lỗ thoát âm xung quanh.

“Trước đây, lỗ thoát âm được đục ở đáy bầu. Tuy nhiên khi đánh thì phần đáy lại úp vào người, do đó mà âm thanh không vang. Từ đó mới tìm ra cách đục xung quanh bầu đàn”, ông Hòa cho biết thêm.

Mặt đàn thường được làm từ một vài cây gỗ mềm và nhẹ để tạo ra tiếng vang. Gỗ đem về giáp thật kỹ sao cho độ dày phù hợp nhất, khoảng 0,3cm rồi gắn lên miệng bầu.

Công đoạn tiếp theo là làm cần đàn. Đây là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ, từ cách chọn cây cho đến các hoa văn được khắc ở đỉnh đàn. Loại cây để làm cần đàn thường là cây gỗ dẻo như cây dẻ, cây thừng mực. Đỉnh đàn được điêu khắc tỉ mỉ hình ảnh đuôi rồng, một linh vật trong văn hóa người Việt Nam từ xa xưa.

Theo ông Hòa, một cây đàn hay phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước bầu, tuổi bầu, độ dày mặt đàn, lên dây chuẩn… Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả đó là kinh nghiệm và sự cảm thụ âm nhạc của người làm đàn. Ông Hòa không chỉ biết đàn mà còn biết hát then và nhiều làn điệu dân ca khác.

Bà Lương Thị Tâng, vợ ông Hòa kể: “Mỗi lần thử dây đàn là chồng tôi lại ca một đoạn then. Ngày nào vậy, ông cứ cặm cụi làm đến khuya, dù mọi người đã đi ngủ hết”.

Những cây đàn Tính đã được ông Hòa hoàn thiện.
Những cây đàn Tính đã được ông Hòa hoàn thiện.

Say mê giữ gìn văn hóa dân tộc

Với tâm huyết của mình, đàn tính của ông Hòa dường như đã trở thành thương hiệu với nhiều người gần xa. Người mua đàn của ông Hoà cũng rất nhiều, không chỉ người ở Cao Bằng mà ở các tỉnh lân cận như: Lạng Sơn, Bắc Kạn… cũng tìm ông để mua.

Đến mua đàn của ông Hoà, chị Nông Thị Ánh (Trùng Khánh, Cao Bằng) cho biết: “Tôi vẫn thường xuyên đến nhà ông Hòa mua đàn; những cây đàn tính của ông Hòa không chỉ có mẫu mã đẹp, bền, giá cả hợp lý mà âm thanh cũng rất tốt”.

Cứ như vậy, ngày ngày ông Hòa vẫn say mê với những cây đàn. Bên cạnh ông lúc nào cũng có chiếc đài phát thanh, mỗi khi làm ông đều bật lên để nghe hát then, hát lượn. Đó cũng là niềm vui trong cuộc sống của một người không chịu "ngơi chân ngơi tay" dù đã về hưu.

Ngoài làm đàn, ông Hòa còn có dạy lớp đàn tính nâng cao và sáng tác nhiều bài hát, nhất là các bài phục vụ những dịp kỷ niệm quan trọng của đất nước.

Giữa cuộc sống hiện đại, với nhiều dòng nhạc và nhạc cụ được du nhập mạnh mẽ, những người như ông Hòa đang góp phần không nhỏ cho việc bảo tồn và gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc. Ông Hòa hy vọng trong tương lai không xa, cây đàn tính của ông sẽ đi được những chặng đường dài hơn, đến được với nhiều người hơn, để những giai điệu dân tộc sẽ lan tỏa sâu hơn trong cuộc sống./.

Tin cùng chuyên mục
Bảo tồn trang phục truyền thống các DTTS - Một góc nhìn khác

Bảo tồn trang phục truyền thống các DTTS - Một góc nhìn khác

Trong nhịp sống hiện đại ngày nay, khi điều kiện sống thay đổi, sự giao lưu văn hóa diễn ra mạnh mẽ thì trang phục truyền thống của đồng bào các DTTS cũng đã có những cải tiến để thích ứng. Điều này không chỉ có ý nghĩa bảo tồn những giá trị văn hóa dân tộc mà còn có tác dụng lan tỏa những giá trị đó tới cộng đồng, xã hội.
Tin nổi bật trang chủ
Giá cà phê hôm nay 8/12: Thị trường trong nước và thế giới đồng loạt giảm

Giá cà phê hôm nay 8/12: Thị trường trong nước và thế giới đồng loạt giảm

Sản phẩm - Thị trường - BĐT - 1 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 8/12, thị trường trong nước và thế giới đồng loạt giảm sau nhiều ngày tăng liên tiếp, trong đó giá cà phê trong nước giao dịch ở mức 40.600 - 41.400 đồng/kg.
Dự báo thời tiết hôm nay 8/12 và ngày mai: Miền Bắc ngày nắng hanh, đêm trở mưa vài nơi

Dự báo thời tiết hôm nay 8/12 và ngày mai: Miền Bắc ngày nắng hanh, đêm trở mưa vài nơi

Tin tức - N. A (T/h) - 1 giờ trước
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ngày 8/12, một bộ phận không khí lạnh đang di chuyển lệch Đông xuống phía Nam sẽ ảnh hưởng đến khu vực phía Đông Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, sau đó ảnh hưởng đến một số nơi ở phía Tây Bắc Bộ và Trung Trung Bộ.
Sáng 8/12: Cả nước còn hơn 7.000 ca COVID-19 nặng đang điều trị

Sáng 8/12: Cả nước còn hơn 7.000 ca COVID-19 nặng đang điều trị

Tin tức - BĐT - 1 giờ trước
Đến sáng ngày 8/12, cả nước đã có 1.337.523 ca mắc COVID-19 trong đó có 1.011.656 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh. Trong số các ca đang điều trị, còn hơn 7.000 ca nặng đang thở máy và ECMO.
Bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Xẩm trong xã hội đương đại

Bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Xẩm trong xã hội đương đại

Sắc màu 54 - Nguyệt Anh (T/h) - 1 giờ trước
Hội thảo khoa học quốc tế "Bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Xẩm trong xã hội đương đại" vừa được tổ chức trực tuyến tại 2 điểm cầu Ninh Bình (Việt Nam) và Trung tâm Triết học, Văn hóa và Xã hội Đai học Temple (Hoa Kỳ).
Xuất khẩu dệt may Việt Nam dự kiến cán đích 39 tỷ USD

Xuất khẩu dệt may Việt Nam dự kiến cán đích 39 tỷ USD

Kinh tế - Lam Anh (t/h) - 22:25, 07/12/2021
Đó là chia sẻ của ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), tại buổi Họp báo về Hội nghị tổng kết của Hiệp hội năm 2021, diễn ra sáng 7/12.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 5/12/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 5/12/2021

Trong Chương trình điểm tin, đọc báo ngày 5/12 sẽ tiếp tục cập nhật hoạt động của Lãnh đạo Ủy ban Dân tộc; các tin tức, vấn đề nổi bật liên quan đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi tuần qua. Phần đọc báo sẽ giới thiệu tới quý vị và các bạn 2 bài viết: “Chuyện giữ đất của người Hà Nhì” của tác giả Trọng Bảo và “Vó ngựa cao nguyên” của tác giả Mai Văn Bảo.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Tiếp tục quan tâm hỗ trợ xây dựng nhà ở cho người có công, cựu chiến binh nghèo, hộ nghèo

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Tiếp tục quan tâm hỗ trợ xây dựng nhà ở cho người có công, cựu chiến binh nghèo, hộ nghèo

Thời sự - PV - 22:04, 07/12/2021
Chiều 7/12, Tỉnh ủy Hà Giang tổ chức Hội nghị tổng kết Chương trình hỗ trợ xây nhà ở cho người có công, cựu chiến binh nghèo, hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Hà Giang, giai đoạn 2019-2021. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự và phát biểu ý kiến chỉ đạo.
Ẩm thực Lai Châu níu chân du khách

Ẩm thực Lai Châu níu chân du khách

Ẩm thực - Vũ Nguyên - 21:50, 07/12/2021
Đến Lai Châu, không thể không thưởng thức các món ẩm thực độc đáo của đồng bào dân tộc Thái, Hà Nhì, Mông, Dao… Mỗi dân tộc có cách chế biến và sử dụng gia vị khác nhau, song đều đem lại cho món ăn hương vị khác lạ, phảng phất nét đặc trưng của vùng cao Tây Bắc. Dư vị đậm đà của mỗi món ăn sẽ níu chân du khách mỗi khi có dịp ghé qua.
Đoàn kiểm tra của Bộ Chính trị làm việc với Ban Cán sự Đảng Chính phủ

Đoàn kiểm tra của Bộ Chính trị làm việc với Ban Cán sự Đảng Chính phủ

Thời sự - PV - 21:47, 07/12/2021
Thực hiện chương trình kiểm tra của Bộ Chính trị và Ban Bí thư năm 2021, chiều ngày 7/12, tại trụ sở Chính phủ, Đoàn Kiểm tra của Bộ Chính trị làm việc với Ban Cán sự Đảng Chính phủ về kết quả lãnh đạo, chỉ đạo việc nghiên cứu, học tập, quán triệt, tuyên truyền, cụ thể hóa và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane

Thời sự - PV - 21:42, 07/12/2021
Ngày 7/12, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tiếp đồng chí Xaysomphone Phomvihane, Chủ tịch Quốc hội Lào và Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Lào.
Lòng người nơi biên viễn: Đường điện chia đôi (Bài 3)

Lòng người nơi biên viễn: Đường điện chia đôi (Bài 3)

Phóng sự - Hiếu Hồng - Hường Tiến - 21:28, 07/12/2021
Trên dọc tuyến biên giới của Tổ quốc, những năm qua, đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS), cùng với chính quyền địa phương, lực lượng chức năng đã tích cực phối hợp, giúp đỡ, hỗ trợ chính quyền và Nhân dân các nước láng giềng bằng nhiều việc làm cụ thể. Những hành động đẹp này, đã tô thắm tình hữu nghị giữa các quốc gia, đồng thời góp phần tạo ra môi trường hòa bình, bảo vệ vững chắc biên cương.