Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Từ đam mê hát then trở thành người chế tạo cây đàn tính

PV - 16:55, 23/04/2021

Đam mê làn điệu then từ khi còn nhỏ, ông Đàm Xuân Hòa đã tự học và trở thành người làm đàn tính gần 50 năm nay.

Ông Đàm Xuân Hòa say sưa với cây đàn tính 6 dây của mình.
Ông Đàm Xuân Hòa say sưa với cây đàn tính 6 dây của mình.

Tỉ mỉ từng công đoạn

Căn nhà nhỏ nằm khuất sau ngọn đồi lớn là nơi mà ông Đàm Xuân Hòa (63 tuổi, dân tộc Tày, ở phường Sông Hiến, thành phố Cao Bằng) vẫn đang ngày ngày miệt mài sáng tạo, hoàn thiện những cây đàn tính với mong muốn phổ biến nhạc cụ truyền thống tới nhiều người.

Đôi bàn tay thoăn thoắt, sáng tạo của ông khi làm đàn như ẩn chứa một sức mạnh dồi dào của người vẫn từng ngày lưu giữ “cái hồn” của văn hóa dân tộc. Ông Đàm Xuân Hoà cũng là một thành viên tích cực trong Hội thơ ca tỉnh Cao Bằng và Hội bảo tồn dân ca thành phố Cao Bằng. Ông có nhiều sáng tác hay về quê hương, đất nước và con người. Những câu hát then và cây đàn tính cũng luôn theo ông vào những buổi biểu diễn trong ngày lễ, ngày kỷ niệm quan trọng của của đất nước tại địa phương.

Ông Hòa kể: “Trước kia, ông nội của tôi từng làm nghề đi cầu an, trừ tà, Cao Bằng thường gọi là “làm bụt”. Cái nghề “bụt” ấy thường phải hát then rất nhiều. Do vậy, ngay từ nhỏ, tôi đã sớm được tiếp nhận và có niềm đam mê với hát then, đàn tính”.

Nâng niu cây đàn trên tay, ông Hòa hào hứng kể lại: “Ngay từ khi còn trẻ, ngoài những lúc làm việc, tôi vẫn thường tranh thủ làm đàn tính để chơi hoặc tặng cho người thân, họ hàng. Nhất là từ sau khi nghỉ hưu, về nhà mở xưởng mộc, tôi càng có điều kiện để sáng tạo. Vừa thoả đam mê đàn hát, lại có sẵn gỗ và máy móc nên tôi đã dành hết thời gian để làm đàn tính”.

Biết làm đàn tính đã được gần 50 năm, nhưng 10 năm trở lại đây ông Hòa mới có thời gian làm đàn để bán. Ông đã tìm cách chế tạo, cải tiến máy móc cũ từ xưởng mộc để phù hợp với từng công đoạn làm đàn. Nhờ có những chiếc máy tự chế mà việc làm đàn của ông Hòa trở nên nhanh và dễ dàng hơn rất nhiều, hơn nữa đàn còn rất đẹp và bền. Mỗi tháng ông làm được khoảng 60 cây đàn, mỗi năm bán được khoảng 500 cây.

Theo ông Hòa, đàn tính có ba bộ phận chính là: Bầu đàn, cần đàn và dây đàn. Ngoài ra còn có các bộ phận nhỏ như ngựa đàn, kẹp cố định dây và chốt lên dây. Để làm được cây đàn tính phải trải qua rất nhiều công đoạn và đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ từ người làm đàn. Bầu đàn được làm từ quả bầu, cần đàn làm từ cây dẻ hoặc cây thừng mực, dây đàn thì làm bằng tơ xe.

Ông Hòa đã chế tạo chiếc máy làm dây trang trí đàn.
Ông Hòa đã chế tạo chiếc máy làm dây trang trí đàn.

Theo ông Hòa, làm đàn khó nhất là khâu chọn bầu. Quả bầu có chu vi từ 60- 70cm, không quá già, hái về cắt bỏ phần đầu và hạt rồi ngâm nước từ 5- 7 ngày, sau đó rửa sạch và phơi khô. Khi phơi phải úp miệng bầu xuống, nếu phơi ngửa miệng, bầu sẽ bị móp méo, bị hỏng.

Bầu phơi khô tiếp tục được ngâm vôi từ 2 đến 3 ngày giúp bầu cứng và không bị mọt. Bầu đàn ngâm xong được đục lỗ thoát âm xung quanh.

“Trước đây, lỗ thoát âm được đục ở đáy bầu. Tuy nhiên khi đánh thì phần đáy lại úp vào người, do đó mà âm thanh không vang. Từ đó mới tìm ra cách đục xung quanh bầu đàn”, ông Hòa cho biết thêm.

Mặt đàn thường được làm từ một vài cây gỗ mềm và nhẹ để tạo ra tiếng vang. Gỗ đem về giáp thật kỹ sao cho độ dày phù hợp nhất, khoảng 0,3cm rồi gắn lên miệng bầu.

Công đoạn tiếp theo là làm cần đàn. Đây là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ, từ cách chọn cây cho đến các hoa văn được khắc ở đỉnh đàn. Loại cây để làm cần đàn thường là cây gỗ dẻo như cây dẻ, cây thừng mực. Đỉnh đàn được điêu khắc tỉ mỉ hình ảnh đuôi rồng, một linh vật trong văn hóa người Việt Nam từ xa xưa.

Theo ông Hòa, một cây đàn hay phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước bầu, tuổi bầu, độ dày mặt đàn, lên dây chuẩn… Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả đó là kinh nghiệm và sự cảm thụ âm nhạc của người làm đàn. Ông Hòa không chỉ biết đàn mà còn biết hát then và nhiều làn điệu dân ca khác.

Bà Lương Thị Tâng, vợ ông Hòa kể: “Mỗi lần thử dây đàn là chồng tôi lại ca một đoạn then. Ngày nào vậy, ông cứ cặm cụi làm đến khuya, dù mọi người đã đi ngủ hết”.

Những cây đàn Tính đã được ông Hòa hoàn thiện.
Những cây đàn Tính đã được ông Hòa hoàn thiện.

Say mê giữ gìn văn hóa dân tộc

Với tâm huyết của mình, đàn tính của ông Hòa dường như đã trở thành thương hiệu với nhiều người gần xa. Người mua đàn của ông Hoà cũng rất nhiều, không chỉ người ở Cao Bằng mà ở các tỉnh lân cận như: Lạng Sơn, Bắc Kạn… cũng tìm ông để mua.

Đến mua đàn của ông Hoà, chị Nông Thị Ánh (Trùng Khánh, Cao Bằng) cho biết: “Tôi vẫn thường xuyên đến nhà ông Hòa mua đàn; những cây đàn tính của ông Hòa không chỉ có mẫu mã đẹp, bền, giá cả hợp lý mà âm thanh cũng rất tốt”.

Cứ như vậy, ngày ngày ông Hòa vẫn say mê với những cây đàn. Bên cạnh ông lúc nào cũng có chiếc đài phát thanh, mỗi khi làm ông đều bật lên để nghe hát then, hát lượn. Đó cũng là niềm vui trong cuộc sống của một người không chịu "ngơi chân ngơi tay" dù đã về hưu.

Ngoài làm đàn, ông Hòa còn có dạy lớp đàn tính nâng cao và sáng tác nhiều bài hát, nhất là các bài phục vụ những dịp kỷ niệm quan trọng của đất nước.

Giữa cuộc sống hiện đại, với nhiều dòng nhạc và nhạc cụ được du nhập mạnh mẽ, những người như ông Hòa đang góp phần không nhỏ cho việc bảo tồn và gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc. Ông Hòa hy vọng trong tương lai không xa, cây đàn tính của ông sẽ đi được những chặng đường dài hơn, đến được với nhiều người hơn, để những giai điệu dân tộc sẽ lan tỏa sâu hơn trong cuộc sống./.

Tin cùng chuyên mục
Đến bao giờ di tích ngừng “kêu cứu”?

Đến bao giờ di tích ngừng “kêu cứu”?

Thực trạng di tích cổ, trong đó, có nhiều di tích cổ ở vùng dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi, bị xuống cấp đã và đang tiếp diễn. Câu hỏi đặt ra là, đến bao giờ di tích ngừng “kêu cứu”?.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh làm việc với Vụ Tuyên truyền

Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh làm việc với Vụ Tuyên truyền

Ngày 7/5, tại Hà Nội, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Hầu A Lềnh đã chủ trì buổi làm việc với Vụ Tuyên truyền. Tham dự buổi làm việc còn có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh cùng lãnh đạo một số Vụ, đơn vị thuộc UBDT.
Bộ Y tế thông tin về trường hợp tử vong do sốc phản vệ sau tiêm chủng vaccine phòng COVID-19

Bộ Y tế thông tin về trường hợp tử vong do sốc phản vệ sau tiêm chủng vaccine phòng COVID-19

Tin tức - PV - 21:53, 07/05/2021
Tối 7/5, thông tin từ Bộ Y tế cho biết vừa ghi nhận một trường hợp tử vong do sốc phản vệ sau tiêm chủng vaccine phòng COVID-19 của AstraZeneca. Đây là trường hợp rất hiếm gặp trong thực tế tiêm chủng vaccine phòng COVID-19.
Công an Yên Bái bắt 3 đối tượng vận chuyển 7 bánh heroin

Công an Yên Bái bắt 3 đối tượng vận chuyển 7 bánh heroin

Pháp luật - PV - 19:47, 07/05/2021
Công an tỉnh Yên Bái vừa bắt quả tang 3 đối tượng về hành vi mua bán trái phép 7 bánh heroin.
Chiều 7/5: Thêm 40 ca mắc COVID-19 trong nước, riêng Bệnh viện K là 11 ca

Chiều 7/5: Thêm 40 ca mắc COVID-19 trong nước, riêng Bệnh viện K là 11 ca

Tin tức - PV - 19:24, 07/05/2021
Bản tin chiều ngày 7/5 của Bộ Y tế cho biết có thêm 46 ca mắc COVID-19, trong đó 6 ca nhập cảnh được cách ly ngay, 40 ca cộng đồng, trong đó riêng Bệnh viện K có 11 ca. Đến nay, Việt Nam ghi nhận tổng cộng 3.137 bệnh nhân.
Yên Bái: Căng mình phòng chống Covid - 19 tại các chốt kiểm dịch

Yên Bái: Căng mình phòng chống Covid - 19 tại các chốt kiểm dịch

Xã hội - Trọng Bảo - 19:23, 07/05/2021
Trước diễn biến phức tạp của dịch Covid - 19, để tăng cường công tác phòng, chống dịch, kiểm soát chặt chẽ người ra vào địa bàn, tỉnh Yên Bái đã thành lập 9 chốt kiểm dịch. Tại đây, lực lượng chức năng đang ngày đêm căng mình thực hiện nhiệm vụ, góp phần ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh.
Mường Lát (Thanh Hóa):

Mường Lát (Thanh Hóa): "Vỡ mộng" với cây thoát nghèo!

Kinh tế - Quỳnh Trâm - 19:12, 07/05/2021
Thực hiện dự án trồng rừng, từ cuối 2011 đến 2019, đồng bào vùng biên Mường Lát đã trồng, chăm sóc lên đến 17.000 ha cây xoan, lát; trong đó chủ yếu là cây xoan. Cây xoan được trồng không chỉ nhằm phủ xanh đất trống đồi trọc, mà còn mang kỳ vọng trở thành cây thoát nghèo cho người dân nơi đây. Song, gần 10 năm qua, cây trồng này gần như không phát triển.
Chương trình hành động của ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XV người DTTS: Tập trung hướng về cơ sở

Chương trình hành động của ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XV người DTTS: Tập trung hướng về cơ sở

Sự kiện - Bình luận - Hiếu Anh - 18:43, 07/05/2021
Vừa qua, Hội đồng bầu cử Quốc gia đã công bố danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV. Trong danh sách này có nhiều ứng cử viên (UCV) người DTTS đến từ các địa phương, đơn vị, lĩnh vực công việc nhau. Tuy nhiên, trong Chương trình hành động họ có chung một điểm là hướng về cơ sở, nhất là vùng đồng bào DTTS và miền núi. Dưới đây là ghi nhận của phóng viên Báo Dân tộc và Phát triển về chia sẻ của một số ứng cử viên đại biểu Quốc hội người DTTS.
Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu tăng cường công tác quản lý văn bằng, chứng chỉ

Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu tăng cường công tác quản lý văn bằng, chứng chỉ

Giáo dục - Phương Ngọc (t/h) - 15:09, 07/05/2021
Vừa qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản gửi các Sở Giáo dục và Đào tạo, các đại học, trường đại học, học viện, các trường cao đẳng sư phạm, Cục Nhà trường - Bộ Quốc phòng, Cục Đào tạo - Bộ Công an về việc tăng cường công tác quản lý văn bằng, chứng chỉ.
Chủ tịch UBND TP. Hà Nội:

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội: "Phong tỏa bệnh viện K, nội bất xuất, ngoại bất nhập"

Tin tức - PV - 11:34, 07/05/2021
"Từ giờ phút này, bắt đầu thực hiện nội bất xuất, ngoại bất nhập. Chỉ bệnh nhân đặc biệt mới tiếp nhận", Chủ tịch UBND TP. Hà Nội nói khi đến kiểm tra tại bệnh viện K cơ sở Tân Triều.
Châu Á tiếp tục là tâm dịch COVID-19 của thế giới

Châu Á tiếp tục là tâm dịch COVID-19 của thế giới

Tin tức - PV - 11:00, 07/05/2021
Theo trang thống kê trực tuyến worldometers.info, tính đến sáng ngày 7/5/2021 (giờ Việt Nam), thế giới ghi nhận có tổng cộng 156.672.834 ca nhiễm COVID-19, trong đó 3.269.034 ca tử vong và 134.036.491 ca bình phục. Châu Á hiện là tâm dịch của thế giới khi đã có tổng cộng 42.485.041 ca nhiễm và 552.512 ca tử vong.
Xử lý cán bộ sai phạm ở Mường Tè (Lai Châu): Sai lầm trong công tác cán bộ hay “nâng đỡ không trong sáng”? (Bài 2)

Xử lý cán bộ sai phạm ở Mường Tè (Lai Châu): Sai lầm trong công tác cán bộ hay “nâng đỡ không trong sáng”? (Bài 2)

Bạn đọc - Sỹ Hào - 10:30, 07/05/2021
Báo Dân tộc và Phát triển ra ngày 23/4/2021 đăng tải bài viết: “Xử lý cán bộ sai phạm ở Mường Tè (Lai Châu) – Tiền hậu bất nhất”. Bài viết phản ánh, các cơ quan chức năng của Mường Tè dù đã có kết luận về những sai phạm của bà Lý Thị Yên, Hiệu trưởng Trường Mầm non Vàng San nhưng lại xử lý rất nửa vời. Trong khi đó, những sai phạm của bà Yên, nhất là sai phạm trong công tác quản lý tài chính, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc tổ chức thực hiện chế độ, chính sách của Nhà nước.