Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Di sản Then trong đời sống cộng đồng

Lý Viết Trường - 07:15, 18/02/2021

Hơn một năm, sau khi thực hành Then được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới (19/12/2019), các cơ quan chuyên môn, các tỉnh có Then… đang tiếp tục chung tay bảo tồn và phát huy giá trị di sản bằng nhiều hành động thiết thực, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng, Thái và phát triển những tri thức về phong tục tốt đẹp nói chung, và Then nói riêng.

Nghệ nhân Nhân dân Then Mỗ Thị Kịt, sinh năm 1922, dân tộc Tày - một trong những nghệ nhân Then cao tuổi nhất, chụp ảnh cùng đệ tử (ngồi thứ 3 từ trái sang phải)
Nghệ nhân Nhân dân Then Mỗ Thị Kịt, sinh năm 1922, dân tộc Tày - một trong những nghệ nhân Then cao tuổi nhất, chụp ảnh cùng đệ tử (ngồi thứ 3 từ trái sang phải)

Then - tiếng lòng

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Yên, Viện Nghiên cứu Văn hóa (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) thì Then là tín ngưỡng do những người có khả năng đặc biệt, được gọi là pụt, sliên thực hiện, nhằm giúp con người biểu đạt mong muốn có sức khỏe, gia đình bình an, hạnh phúc.

Tại các tỉnh vùng Việt Bắc (Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang), đồng bào Tày, Nùng đều quan niệm, Then là những người có căn số, thông qua một số nghi lễ để bày tỏ mong ước của gia chủ với thế giới siêu nhiên. Người ta làm Then khi trong gia đình có người ốm đau, đó là Then chữa bệnh. Khi trong nhà có việc như xây nhà, bốc mộ, người ta làm lễ Then cầu an, giải hạn. Khi cha mẹ lên lão, con cái mời Then về làm lễ chúc sức khỏe để tỏ tấm lòng báo hiếu của con cái với bậc sinh thành.

Còn trong quan niệm của người Thái ở các tỉnh Lai Châu, Lào Cai, Sơn La… như lời GS.TSKH. Tô Ngọc Thanh, nguyên Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam chia sẻ, Then là biểu tượng của vua trời, vậy nên khi con người chết, linh hồn sẽ trở về với mường Then. Then được cử xuống trần gian để cứu nhân độ thế, ai đau ốm được Then cho thuốc, ai gặp rủi ro vận hạn thì Then giúp cầu an giải hạn, mường nào hạn hán thì Then cầu cho mưa thuận gió hòa.

Cả nam giới và nữ giới đều có thể trở thành nghệ nhân Then. Ở Lạng Sơn, nam giới làm Then được gọi là Then tậc, nữ giới làm Then gọi là mè Then. Một số vùng Cao Bằng, Giàng/Sàng là tên gọi của những người đàn ông làm Then, còn nữ giới là mè Vịt. Hiện nay, ở các tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng đang có một thế hệ khá đông Then trẻ, nhiệt huyết với nghề, họ chính là tài sản quý giá của văn hóa dân tộc.

Bảo tồn giá trị của Then

Mặc dù thời gian qua, công tác bảo tồn Then đã được triển khai khá tốt, nhưng vẫn phải tiếp tục tổ chức các dự án quay phim lại toàn bộ các nghi lễ Then cổ, sau đó lưu giữ tại các bảo tàng, để du khách có cơ hội tiếp cận đầy đủ một nghi lễ Then.

PGS.TS. Nguyễn Thị Yên chia sẻ: “Là người nghiên cứu Then từ nhiều năm nay, theo tôi thì, việc bảo tồn và phát huy giá trị Then có thể tiến hành dưới hai dạng: Bảo tồn nghi lễ Then trong đời sống văn hóa tín ngưỡng và bảo tồn nghệ thuật hát Then trong đời sống nghệ thuật”.

Với đặc thù của di sản văn hóa phi vật thể là truyền khẩu, nghệ nhân là nguồn sống của di sản, nên việc khuyến khích, động viên để các nghệ nhân có động lực trong việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản là vô cùng quan trọng. Nhận thức được vấn đề đó, ở Lạng Sơn, địa phương này đã luôn chú trọng đến việc tôn vinh các nghệ nhân. Năm 2019, trong số 15 nghệ nhân được Nhà nước phong tặng danh hiệu, thì có 3 Nghệ nhân Nhân dân đều là nghệ nhân Then. Đó là các cụ Mỗ Thị Kịt (SN 1922, dân tộc Tày ở huyện Bình Gia), Mông Thị Sấm (SN 1939, dân tộc Nùng ở TP. Lạng Sơn) và Nông Thị Lìm (SN 1945, dân tộc Tày ở huyện Cao Lộc).

Ông Dương Xuân Huyên, Phó Chủ tịch tỉnh Lạng Sơn cho rằng, việc Nhà nước phong tặng danh hiệu cho các nghệ nhân là sự ghi nhận, tôn vinh không chỉ bản thân nghệ nhân, mà còn là vinh dự của cả cộng đồng các dân tộc có tín ngưỡng Then.

Mới đây, tháng 12/2020, Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam đã tổ chức phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian cho các nghệ nhân tiêu biểu. Trong 14 nghệ nhân được trao tặng, có 2 nghệ nhân Then ở Cao Bằng, là bà Hoàng Thị Lanh và Đinh Thị Nhâm.

Theo bà Hoàng Thị Nhuận, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa tỉnh Cao Bằng, việc vinh danh các nghệ nhân dân gian là vô cùng cần thiết. Hành động này thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với những người đang giữ những tri thức về phong tục tập quán nói chung và Then nói riêng. Thời gian tới, tỉnh Cao Bằng cũng sẽ tiếp tục thực hiện hồ sơ để đề nghị vinh danh các nghệ nhân điển hình khác.

Nghệ nhân Nông Thị Phương Lan (dân tộc Tày tỉnh Bắc Kạn) hát Then đàn Tính trong ngày hội “Câu Then Việt Bắc”
Nghệ nhân Nông Thị Phương Lan (dân tộc Tày tỉnh Bắc Kạn) hát Then đàn Tính trong ngày hội “Câu Then Việt Bắc”

Phát huy Then trong đời sống cộng đồng

Nhà nghiên cứu Hoàng Việt Bình, cán bộ Trung tâm Văn hóa tỉnh Lạng Sơn cho biết, hiện nay tồn tại 2 loại hình Then, đó là Then tín ngưỡng và Then văn nghệ. Then tín ngưỡng còn được gọi là Then cổ, đó là các nghi lễ Then cầu cúng, thực hành nghi lễ. Then văn nghệ hay còn được gọi là Then mới, đó là những bài Then cải biên dựa trên chất liệu của Then tín ngưỡng.

Cùng với sự hồi sinh của Then cổ, thì Then văn nghệ không chỉ tồn tại phổ biến ở các tỉnh có người Tày, Nùng, Thái sinh sống, mà ở một số thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh cũng có các câu lạc bộ (CLB) Then. Đó là CLB Then Hương rừng Hà Nội, CLB hát Then - đàn Tính TP. Hồ Chí Minh, nơi quy tụ không chỉ các dân tộc có Then mà còn có cả người Kinh tham gia.

Còn ở Lạng Sơn hiện nay, có hơn 50 CLB hát Then - đàn Tính đang tồn tại. Trong đó nổi bật nhất, phải kể đến CLB Điếp Sli Then, CLB hát Then đàn Tính Cẩu Pung, CLB đàn và hát dân ca Boóc Vẻn, CLB hát Then Nộc Khảm Khắc, CLB hát Then đàn Tính Hoa Sim, CLB dân ca Nộc Én…

Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Thủy Tiên, một người có thâm niên mấy chục năm gắn bó với công cuộc bảo tồn và phát huy di sản Then của tỉnh Lạng Sơn cho biết: “Các CLB đàn và hát dân ca đều nhận được sự đồng hành và hỗ trợ từ các cơ quan chuyên môn của ngành Văn hóa, hằng năm đều tổ chức giải, giao lưu giữa các câu lạc bộ để tạo sân chơi cho những người đam mê Then”.

Tin cùng chuyên mục
Bộ ảnh đồng bào các dân tộc Hà Giang phòng, chống Covid-19, phát triển kinh tế bền vững

Bộ ảnh đồng bào các dân tộc Hà Giang phòng, chống Covid-19, phát triển kinh tế bền vững

Theo thông tin từ Bộ Y tế và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Bộ đã phối hợp với UNDP thực hiện một bộ ảnh trong Dự án “Tăng cường truyền thông phòng, chống dịch bệnh Covid-19 trong trạng thái bình thường mới cho tiểu thương dân tộc thiểu số tại tỉnh Hà Giang”.
Tin nổi bật trang chủ
Top 100 món ăn đặc sản và quà tặng Việt Nam

Top 100 món ăn đặc sản và quà tặng Việt Nam

Du lịch - Ẩm thực - Nguyệt Anh - 21:36, 27/02/2021
Gần 10 năm qua, Tổ chức Top Việt Nam và Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã thực hiện hành trình tìm kiếm, chọn lọc và công bố hơn 500 món ăn, đặc sản nổi tiếng khắp các vùng miền của nước ta. Từ năm 2020-2021, Ban Quản lý hành trình đã chọn và công bố top 100 món ăn đặc sản Việt Nam và top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam trải dài từ Bắc vào Nam.
Chiều 27/2, ghi nhận 6 ca mắc mới COVID-19 tại Hải Dương

Chiều 27/2, ghi nhận 6 ca mắc mới COVID-19 tại Hải Dương

Tin tức - PV - 21:14, 27/02/2021
Tất cả các ca mắc mới tại Hải Dương đều là các trường hợp F1 đã được cách ly từ trước.
Chính sách tiền lương có hiệu lực từ tháng 3/2021

Chính sách tiền lương có hiệu lực từ tháng 3/2021

Tin tức - Nguyệt Anh - 21:01, 27/02/2021
Một số chính sách tiền lương có liên quan đến quân đội, giáo viên sẽ có hiệu lực từ tháng 3/2021.
COVID-19 tới 6 giờ 27/2: Thế giới trên 2,5 triệu ca tử vong; HĐBA ra nghị quyết vaccine công bằng

COVID-19 tới 6 giờ 27/2: Thế giới trên 2,5 triệu ca tử vong; HĐBA ra nghị quyết vaccine công bằng

Tin tức - PV - 15:28, 27/02/2021
Trong 24 giờ qua, thế giới ghi nhận 402.634 trường hợp mắc COVID-19 và 8.877 ca tử vong. Tổng số ca nhiễm virus SARS-CoV-2 trên toàn cầu đã áp sát 114 triệu ca bệnh, trong đó trên 2,5 triệu người không qua khỏi.
Hà Nội cho học sinh trở lại trường từ ngày 2/3

Hà Nội cho học sinh trở lại trường từ ngày 2/3

Giáo dục - T.Hợp - 12:35, 27/02/2021
UBND TP. Hà Nội vừa ban hành văn bản số 572/UBND-KGVX ngày 27/2/2021 về việc cho học sinh trở lại trường học sau thời gian tạm dừng đến trường để phòng, chống dịch Covid-19.
Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Yếu tố “hạnh phúc của nhân dân” đã được nhấn mạnh trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng. Chủ trương này làm sâu sắc hơn giá trị lớn lao của 6 chữ “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”. 6 chữ này là khát vọng cháy bỏng cả dân tộc luôn hướng đến và cũng là mục tiêu mà Đảng, Nhà nước Việt Nam không ngừng nỗ lực để đạt được, để mỗi người dân được thụ hưởng đầy đủ các quyền cơ bản của con người, quyền công dân.
Trao tặng nhà, bò giống cho đồng bào dân tộc thiểu số trên biên giới

Trao tặng nhà, bò giống cho đồng bào dân tộc thiểu số trên biên giới

Tin tức - PV - 11:49, 27/02/2021
Sáng 27/2, tại bản văn hóa bản Mển, xã Thanh Nưa, huyện Điện Biên (tỉnh Điện Biên), Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Điện Biên phối hợp Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Điện Biên, tổ chức trao nhà Đại đoàn kết; trao bò giống, tặng quà các gia đình chính sách, hộ nghèo, học sinh các xã biên giới tỉnh Điện Biên.
1.839 bệnh nhân COVID-19 đã khỏi bệnh

1.839 bệnh nhân COVID-19 đã khỏi bệnh

Tin tức - PV - 10:29, 27/02/2021
Bản tin sáng ngày 27/2 của Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch COVID-19 cho biết không ghi nhận ca mắc COVID-19. Việt Nam vẫn đang có 2.426 bệnh nhân. Đến thời điểm này đã có 1.839 bệnh nhân được chữa khỏi.
95 Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIII dự kiến tham gia Quốc hội khóa XV

95 Ủy viên Trung ương Đảng khóa XIII dự kiến tham gia Quốc hội khóa XV

Tin tức - PV - 10:24, 27/02/2021
Theo cơ cấu, sẽ có 95 Ủy viên Trung ương Đảng (trong đó có 12-14 Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng tham gia Quốc hội khóa XV)
Động lực từ những ngôi nhà

Động lực từ những ngôi nhà "Mái ấm tình thương"

Dân tộc - Miền núi - Mạnh Cường - 16:44, 26/02/2021
Trước Tết Nguyên đán Tân Sửu 2021, 340 hộ đồng bào DTTS nghèo trên địa bàn huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La đã được ở trong những ngôi nhà mới khang trang, sạch đẹp. Những ngôi nhà mang tên “Mái ấm tình thương” đã giúp đồng bào DTTS huyện Sốp Cộp bước vào năm mới có thêm niềm tin, động lực lao động sản xuất, vươn lên xóa đói giảm nghèo.
Nghệ An: Thời tiết thuận lợi, nông dân xuống đồng sớm để chăm lúa

Nghệ An: Thời tiết thuận lợi, nông dân xuống đồng sớm để chăm lúa

Kinh tế - Minh Thanh - 16:38, 26/02/2021
Dù không khí vui Tết, vui xuân vẫn còn hiện hữu trong mỗi nhà, mỗi ngõ xóm, nhưng tranh thủ thời tiết nắng ấm thuận lợi, bà con nông dân xứ Nghệ đã xuống đồng ngay từ mùng 3 Tết để chăm bón cho cây lúa. Khí thế lao động hăng say hứa hẹn cho một vụ mùa bội thu.