Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phong tục ở rể nhiều ý nghĩa của người Dao

PV - 16:03, 16/09/2020

Tục ở rể là một trong những phong tục tập quán truyền thống của nhiều dân tộc thiểu số Việt Nam, thường gặp nhất ở dân tộc Dao. Cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, phong tục này tưởng chừng không còn phù hợp, nhưng hiện nay, ở các vùng núi cao và xa trung tâm thành thị, tục ở rể vẫn tồn tại cùng với quan niệm mẫu hệ rất rõ.

Anh Phùng Láo Lù tại xã Nậm Chạc, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Ảnh: Thụy Văn
Anh Phùng Láo Lù tại xã Nậm Chạc, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Ảnh: Thụy Văn

Tôi đi cùng với cán bộ Đồn Biên phòng A Mú Sung, BĐBP Lào Cai đến nhà một gia đình người Dao ở xã Nậm Chạc, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai để khảo sát tình trạng nhà ở nhằm giúp đỡ và hỗ trợ hộ dân này xây nhà mới. Chúng tôi phải chờ rất lâu, gia chủ mới bỏ dở việc đang làm là chăm hoa màu từ nương về nhà tiếp khách. Và ngạc nhiên hơn nữa là anh Phùng Láo Lù, 25 tuổi, trụ cột của gia đình đã lấy vợ nhưng đi ở rể tận một làng rất xa đã gần 3 năm trời, chỉ thỉnh thoảng về nhà làm nương rồi lại đi. Ngôi nhà của anh Lù luôn quạnh quẽ, neo người, thiếu lao động và các thành viên còn lại thì ốm yếu, đuối sức dần. Đây cũng chính là một trong những lý do khiến gia đình này không thể thoát nghèo trong khi bà con làng trên xóm dưới ở Nậm Chạc đều hào hứng trồng mới nhiều diện tích cây ăn quả để làm giàu.

Phùng Láo Lù kể, anh sống ở đằng nhà vợ từ cách đây gần 3 năm do lúc lấy không lo đủ tiền thách cưới của nhà gái. Vợ anh cũng là người Dao ở huyện bên nên cả hai gia đình thống nhất là anh sẽ ở rể theo phong tục truyền thống. Thường thì 3 năm sẽ hết hạn và người đàn ông nghèo sẽ được mang cả vợ, con về nhà mình. Phùng Láo Lù nói, anh ở bên nhà vợ, được coi như con cái trong nhà, làm lụng, vun vén cho nhà vợ và thỉnh thoảng lại về nhà mình làm nương, khá vất vả vì đóng hai vai và khối lượng công việc gấp đôi. Tuy nhiên, anh chưa quyết định là lúc nào sẽ về lại nhà mình. Ở trong vùng này, vẫn luôn có người dân tộc Dao lấy vợ đi ở rể như anh. Đó là phong tục tập quán lâu đời và cũng là cách để những người nghèo lập gia đình. Còn nhà gái thì thách cưới nhiều tiền bạc, cỗ bàn cũng do phong tục cũ quy định thế và bên gia đình nào cũng muốn giữ phong tục truyền thống của dân tộc Dao.

Trên thực tế, phong tục ở rể hiện nay đã dần được bãi bỏ ở nhiều vùng dân tộc thiểu số do đời sống ngày càng đi lên, việc hội nhập, giao thoa văn hóa với các dân tộc khác khiến người Dao bỏ dần những tập tục không phù hợp với xã hội hiện đại. Trước đây, thanh niên nghèo lấy vợ giàu sang cả đời ở rể. Sâu xa của tục ở rể là tín ngưỡng thờ Mẫu, coi trọng người phụ nữ, người sinh sản của dòng tộc cũng là người am hiểu tục lệ, thờ tự tổ tiên. Chế độ mẫu hệ có thể không còn rõ nét nhưng tục ở rể chính là linh hồn của tín ngưỡng phồn thực, coi trọng sự sinh sôi, di truyền và nối dõi. Bởi vì ở gia đình có chàng rể mới, nếu cặp vợ chồng sinh con thì sẽ được về nhà bên nội trước thời hạn, chứ không quy định là 3 năm hay 5 năm. Hoặc nhà gái nếu có thanh thế, quyền lực thì sẽ quyết định chàng trai ở lại đến khi họ có 2 con, mỗi đứa con ở một gia đình, một mang họ bố, một mang họ mẹ, hay là chàng rể sẽ ở lại bên vợ cả đời, như con đẻ của gia tộc bên vợ.

Tìm hiểu về tục ở rể của người Dao một cách thấu đáo sẽ hiểu ý nghĩa sâu xa của quan niệm nhân sinh nhất quán của họ. Người Dao không phân biệt đối xử và không trọng nam, khinh nữ và ngược lại. Khi gia đình nào có được chàng rể hiền lành, tháo vát đến ở thì được xem là có phúc thêm người, thêm của. Nếu chàng trai cảm kích thâm tình của nhà vợ thì ở lại luôn, quyết định làm lễ cấp sắc và đổi họ luôn sang họ của bố vợ. Rất nhiều trường hợp người quản lý nhân khẩu ở địa phương lúng túng vì các thanh niên sau khi lấy vợ bỗng nhiên đổi họ, sai lệch hồ sơ nhân thân. Khi làm thủ tục hành chính thì tìm mãi không ra người, khi lập hồ sơ để phát triển đảng viên thì sau khi làm hồ sơ xong, thanh niên lấy vợ đổi họ làm người làm hồ sơ đi tìm không thấy có ai tên như trong hồ sơ.

Xét về tính cố kết và hương ước dòng tộc nhiều đời của các dân tộc thiểu số có thể thấy tục ở rể đã từng là cứu cánh của rất nhiều chàng trai mồ côi, nghèo khó, neo đơn. Nếu không chọn cách ở rể thì có những người không thể lập gia đình do tục lệ thách cưới bằng lễ vật, tiền bạc số lượng lớn. Những lễ vật này là đồ cúng tổ tiên, hồi môn cho gia đình nhà gái và cũng là quà tặng chia cho các gia đình trong dòng họ nên không thể thiếu được. Bên cạnh đó, việc ở rể cũng là niềm vui, sự kéo dài tính trường tồn của những gia đình chỉ có con gái. Lẽ tất nhiên là nếu chàng trai ở rể hoàn toàn gia nhập gia đình vợ thì phải đổi họ. Việc này liên quan đến quyền thừa kế, trách nhiệm thờ cúng tổ tiên nhà vợ và con cái cũng phải mang họ vợ để dòng họ truyền nhiều đời.

Người Dao chỉ làm lễ cấp sắc một lần cho thanh niên khi lớn lên và được coi là lễ trưởng thành nên thường thì các gia đình nghèo không có đủ tiền làm lễ quan trọng này. Khi chàng trai đi lấy vợ ở rể cả đời thì bên vợ cấp sắc và nhận người vào họ luôn. Chàng trai đi lấy vợ xác định ở rể thì đó cũng là lễ tiễn người và “cắt khẩu”. Đó là tục lệ nhân văn nhằm nhân lên thanh thế các dòng tộc và tăng cường tính cố kết cộng đồng.

Các dân tộc khác không có lễ cấp sắc như người Dao thì đều có những hình thức cam kết khác đối với chàng trai ở rể. Đối với người Dao, các bài thuốc dân gian bí truyền của họ thường chỉ truyền cho con gái và dù chàng trai ở rể được coi như con cái trong gia đình nhưng bài thuốc không bao giờ truyền cho con rể. Một vài dân tộc khác có nghề thủ công mỹ nghệ cũng truyền cho con gái, lý giải vì sao những trang sức quý giá đều được truyền đời từ mẹ sang con gái và chỉ vài đời sau là những trang sức này mất dấu, không biết lưu lạc ở đâu, hoặc thất thoát không tìm lại được.

Tục ở rể là phong tục nhiều tầng ý nghĩa và là điều đáng lưu ý đối với việc quản lý nhân khẩu cũng như hoạch định chiến lược phát triển kinh tế địa phương.

Tin cùng chuyên mục
Đừng để di tích thành phế tích

Đừng để di tích thành phế tích

Hơn 22 năm, kể từ ngày được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia, di tích Nhà tù số 9 - Đào Duy Từ, TP. Quy Nhơn (Bình Định) vẫn chưa được quan tâm tu bổ nên đã xuống cấp nghiêm trọng, đang dần bị quên lãng. Thậm chí nhiều người dân sống gần khu vực cũng không biết đến sự tồn tại của di tích lịch sử này.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ Chính trị làm việc với 4 Đảng bộ trực thuộc Trung ương

Bộ Chính trị làm việc với 4 Đảng bộ trực thuộc Trung ương

Thực hiện Kết luận số 79-KL/TW, ngày 16/6/2020 của Bộ Chính trị, từ ngày 21/9 đến ngày 27/9, Bộ Chính trị đã làm việc tập thể và tiếp tục làm việc theo nhóm (tuần thứ 2, đợt 3) với 4 Đảng bộ trực thuộc Trung ương để cho ý kiến vào dự thảo các văn kiện và phương án nhân sự cấp ủy trước khi tiến hành Đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ 2020 - 2025 theo tinh thần Chỉ thị số 35-CT/TW, ngày 30/5/2019 của Bộ Chính trị.
Chữ đắt

Chữ đắt

Tin tức - Việt Thắng - 1 giờ trước
Tỉnh Hoà Bình vừa khánh thành khẩu hiệu trên đồi ông Tượng, mà theo người có trách nhiệm của tỉnh này là để “giáo dục”.
Điểm sáng trong công tác hòa giải ở cơ sở

Điểm sáng trong công tác hòa giải ở cơ sở

Pháp luật - Trung Dũng - 2 giờ trước
Những năm qua, Tổ hòa giải ở buôn Cuôr Đăng B, xã Cuôr Đăng, huyện Cư M’gar (Đăk Lăk) luôn kịp thời giải quyết mâu thuẫn phát sinh trong cộng đồng dân cư, giữ gìn tình đoàn kết, bảo đảm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân trên địa bàn. Buôn được coi là điểm sáng trong công tác hòa giải ở cơ sở.
Những di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của đồng bào Khmer

Những di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của đồng bào Khmer

Sắc màu 54 - PV - 2 giờ trước
Cộng đồng người Khmer Nam bộ có hơn 1,3 triệu người, sinh sống tập trung tại các tỉnh miền Tây Nam bộ, trong đó, đông nhất là Sóc Trăng, Trà Vinh, An Giang, Kiên Giang... Đặc biệt, đồng bào Khmer ở vùng đồng bằng sông Cửu Long đang kế thừa một di sản văn hóa vô giá, với nhiều loại hình nghệ thuật rất độc đáo như hát múa rô băm, nghệ thuật sân khấu kịch hát dù kê, nghệ thuật điêu khắc, trang trí, hội họa, âm nhạc, hát, múa, văn học dân gian…
Sáng 28/9/2020, Việt Nam không ghi nhận ca mắc COVID-19 mới (tính đến 7h)

Sáng 28/9/2020, Việt Nam không ghi nhận ca mắc COVID-19 mới (tính đến 7h)

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Sáng 28/9/2020, Việt Nam không ghi nhận ca mắc COVID-19 mới.
Thời tiết ngày 28/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa to, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất vùng núi phía Bắc

Thời tiết ngày 28/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa to, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất vùng núi phía Bắc

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, do ảnh hưởng của rìa Tây Nam lưỡi áp cao lục địa kết hợp với hội tụ gió lên đến mực 3.000 m nên ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có mưa vừa, mưa to (lượng mưa từ 15-30 mm/12 giờ, có nơi trên 50 mm/12 giờ). Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Cập nhật Covid-19: Thế giới vượt mốc 33 triệu ca mắc, tiến sát 1 triệu ca tử vong

Cập nhật Covid-19: Thế giới vượt mốc 33 triệu ca mắc, tiến sát 1 triệu ca tử vong

Tin tức - PV - 16:01, 27/09/2020
Thế giới đã ghi nhận hơn 33 triệu ca mắc Covid-19, còn số tử vong do đại dịch này đã tiến rất sát mốc 1 triệu người.
Nước mắt của người trồng cao su rơi sau bão số 5

Nước mắt của người trồng cao su rơi sau bão số 5

Kinh tế - PV - 15:59, 27/09/2020
Cơn bão số 5 vừa qua đã làm hơn 2.000 ha rừng trồng và cao su của tỉnh Thừa Thiên Huế bị gãy đổ, gây thiệt hại lớn cho người dân các xã vùng gò đồi.
Đăk Đoa (Gia Lai): Nỗ lực đẩy lùi bệnh phong

Đăk Đoa (Gia Lai): Nỗ lực đẩy lùi bệnh phong

Sức khỏe - Thùy Dung - 15:54, 27/09/2020
Nhiều năm qua, các cấp chính quyền cùng với ngành Y tế huyện Đăk Đoa đã có nhiều biện pháp thiết thực, cụ thể nhằm đẩy lùi bệnh phong trong cộng đồng. Nhờ vậy, từ năm 2017 đến nay, huyện Đăk Đoa đã không ghi nhận thêm ca bệnh mới nào. Hiện tại, các cấp, ngành Y tế huyện cũng đang tích cực loại trừ bệnh phong thông qua tuyên truyền, vận động và triển khai nhiều việc làm cụ thể để được công nhận loại trừ bệnh phong vào cuối tháng 10/2020.
Ngày thứ 25 Việt Nam không có ca mắc Covid-19 mới trong cộng đồng

Ngày thứ 25 Việt Nam không có ca mắc Covid-19 mới trong cộng đồng

Tin tức - PV - 10:43, 27/09/2020
Theo Bộ Y tế, đến 6 sáng 27/9, Việt Nam ghi nhận không có ca mắc Covid-19 mới. Đến thời điểm này, tổng số ca mắc tại nước ta vẫn là 1.069 ca, trong đó có 691 ca do lây nhiễm trong nước.
An toàn trường học: Đừng để “mất bò mới lo làm chuồng”

An toàn trường học: Đừng để “mất bò mới lo làm chuồng”

Giáo dục - Thanh Huyền - 19:36, 26/09/2020
An toàn trường học (ATTH) là vấn đề không mới, bởi năm nào cũng có những vụ việc đau lòng xảy ra, đặc biệt tại các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS. Thế nhưng, giải pháp căn cơ, lâu dài để bảo đảm ATTH đối với học sinh vẫn là câu hỏi lớn, chưa có lời giải thỏa đáng...