Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Xót xa tranh thờ của người Dao

PV - 15:32, 01/09/2020

Một trong những giá trị văn hóa đặc sắc của người Dao ở Cao Bằng là di sản tranh thờ. Với giá trị linh thiêng, tranh thờ chiếm vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần, tâm linh phong phú của người Dao, thể hiện ở việc luôn có mặt ở các nghi lễ lớn nhỏ của gia đình và cộng đồng. Chỉ có điều, do không được bảo quản tốt, nhiều bức tranh thờ đã bị hư hỏng nghiêm trọng, trong khi số lượng người biết vẽ tranh ngày càng ít đi.

Một số bức tranh thờ của người Dao bị hư hại do thời gian. Ảnh: Tuấn Hùng
Một số bức tranh thờ của người Dao bị hư hại do thời gian. Ảnh: Tuấn Hùng

Theo truyền thống và những kiêng kỵ của người Dao, tranh thờ chỉ được sử dụng trong các nghi lễ truyền thống. Người Dao không treo tranh hàng ngày trong nhà, chỉ khi tiến hành nghi lễ, họ mới treo tranh thờ lên, thực hiện lễ xong lại cuộn tranh cất đi.

Tranh thờ của người Dao thể hiện quan niệm của con người thuở sơ khai về vũ trụ, lịch sử cội nguồn, cũng như các mối quan hệ giữa con người với vũ trụ và thần linh và những ước vọng trong cuộc sống. Theo quan niệm của người Dao, thần linh có quyền năng vô song và chính là những người bảo trợ cuộc sống cho con người. Họ cho rằng, có 3 vị thần cai quản ở 3 nơi, đó là Ngọc Thanh (thần cai quản trên trời), Thượng Thanh (thần cai quản trần gian), Thái Thanh (thần cai quản âm phủ).

Một trong những nghi lễ mà người Dao treo nhiều tranh thờ nhất là tại Lễ Tẩu sai - nghi lễ quan trọng nhất trong vòng đời của người Dao, với sự tham gia của tất cả các thành viên trong dòng họ. Tại nghi lễ này, người ta treo rất nhiều bộ tranh thờ do các thầy cúng mang tới. Những bộ tranh này có tuổi đời hàng chục năm, thậm chí hơn 100 năm và được truyền từ đời này qua đời khác.

Người nắm giữ kỹ thuật vẽ tranh thờ trong cộng đồng người Dao là những thầy Tào, thầy cúng. Một bộ tranh thờ gồm nhiều bức tranh khác nhau và được vẽ rất kỳ công, từ khâu làm giấy vẽ, lựa chọn mực vẽ. Xưa kia, người Dao tự làm giấy dó để làm giấy vẽ tranh. Khổ giấy vẽ tranh của người Dao không giống bất cứ dân tộc nào, thường là khổ hình chữ nhật, dài khoảng 1m, rộng khoảng 60cm.

Kỹ thuật vẽ tranh thờ của người Dao là nghệ thuật đặc sắc và không phải ai cũng vẽ được. Có những bức tranh thể hiện tới 30 gương mặt với biểu cảm đa dạng, sinh động. Người vẽ tranh cũng phải tuân thủ những nguyên tắc, luật lệ nhất định, nên việc hoàn thành một bộ tranh thường mất khoảng vài tháng đến 1 năm. Chính vì công phu như vậy nên việc làm tranh thờ không thể làm nhanh và nhiều một lúc được. Giá của mỗi bộ tranh thờ lên tới hàng chục triệu đồng nên không phải gia đình nào cũng có điều kiện có được một bộ tranh thờ theo đúng cách vẽ truyền thống. Đây cũng là một trong những lý do số lượng tranh thờ không còn nhiều. Khi dự lễ Tẩu sai của dòng họ Chu ở xã Thịnh Vượng, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, chúng tôi đã được dự nghi thức lên tranh (treo tranh). Các thầy Tào làm thắp hương, thổ tù và gọi mời thần linh về, sau đó mới mở các hộp đựng, lấy tranh ra treo trang trọng lên 3 mặt tường nhà.

Bên cạnh những bức tranh cũ hằn rõ dấu ấn thời gian là những bức tranh rất mới. Có sự khác biệt rất lớn giữa những bức tranh cũ và mới, thể hiện ở màu sắc, chất liệu giấy và đặc biệt là nét vẽ. Những bức tranh cũ được vẽ trên giấy gió đã ngả màu. Nét vẽ mềm mại, sắc nét, có hồn, biểu cảm của các nhân vật trong tranh rất sinh động, màu sắc rất đẹp, mang lại cho người xem cảm giác chân thực. Trong khi những bức tranh mới, nét vẽ không được tinh tế, giấy vẽ không phải giấy dó.

Có một thực tế là hiện nay, nhiều bức tranh thờ của người Dao đã bị mục nát, hư hại nghiêm trọng. Có những bức đã bị bong tróc hết các lớp giấy lót, chỉ còn mặt tranh và nhiều khả năng sẽ bị hỏng hoàn toàn không lâu nữa. Thậm chí, có bức đã bị ẩm mốc, mối mọt ăn rách gần hết. Có bức chỉ còn lớp giấy lót, mặt tranh bị nhàu nát, không còn nhìn được hình vẽ trên tranh. Màu sắc trên các bức tranh bị phai nhạt, biến đổi khá nhiều.

Đề cập đến vấn đề gìn giữ tranh thờ của người Dao, anh Bàn Văn Sâm, người Dao Tiền, xã Quang Thành, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, là một trong số ít người đang theo đuổi nghề vẽ tranh thờ cho biết, việc phục chế các bức tranh đã hư hại là rất khó. Hiện tại, anh Sâm đang giúp các thầy cúng vẽ tranh thờ với những kiến thức hiện đại đã được học. Để tranh có “sức sống” lâu hơn, anh Sâm chọn chất liệu vẽ là vải toan. “Vải toan rất bền nên tranh có thể “sống” được hơn 100 năm. Tôi cũng chọn mực acrylic để vẽ. Mực này tốt và bền với thời gian hơn” - Anh Sâm chia sẻ. Cùng với việc thay đổi chất liệu vẽ tranh, trong 7 năm qua, anh Sâm luôn ý thức sưu tầm, chụp lại hình ảnh các bức tranh cổ để làm tư liệu phục vụ cho việc vẽ tranh của mình.

Những bức tranh mới trên chất liệu vải toan của anh Sâm trong Lễ Tẩu sai của dòng họ Chu ở xã Thịnh Vượng. Ảnh: Bích Nguyên
Những bức tranh mới trên chất liệu vải toan của anh Sâm trong Lễ Tẩu sai của dòng họ Chu ở xã Thịnh Vượng. Ảnh: Bích Nguyên

Nỗ lực của những người như anh Sâm là đáng ghi nhận nhưng cũng chưa đủ lực để kéo dòng tranh đặc sắc của người Dao thoát khỏi sự mai một. Anh Sâm bảo rằng, bây giờ, người ta bán cả tranh in sẵn. Nó không phải là hồn cốt của người Dao. “Tôi biết, nhiều người vẽ rất đẹp nhưng không thể vẽ được tranh thờ. Hiện giờ, tôi cố gắng vẽ lại theo tranh của các cụ, mỗi lần vẽ, tôi cố gắng chỉnh sửa cho đẹp hơn. Cái khó là có những bức tranh không có mẫu. Chỉ theo miêu tả của các thầy thì tôi không thể vẽ” - Anh Sâm trải lòng.

Anh Sâm cho biết thêm, trong điều kiện hiện nay, việc bảo quản những bức tranh thờ hiện có của người Dao là điều quan trọng nên anh làm với mong muốn giữ gìn di sản vô giá của người Dao. Theo truyền thống, người Dao bảo quản tranh bằng cách cất vào ống quyển gác lên cao. Điều kiện đó khiến cho tuổi thọ của tranh không cao. Trong khi để bảo quản một bức tranh đúng cách đòi hỏi những điều kiện hết sức khắt khe. Vì thế, anh Sâm cho rằng, cần có dự án thống kê, sưu tầm số lượng tranh thờ hiện có để có phương án bảo tồn, bảo quản và phát huy giá trị của dòng tranh đặc sắc này.

Tin cùng chuyên mục
Nguy cơ lãng quên các di sản

Nguy cơ lãng quên các di sản

Di sản được vinh danh và câu chuyện bảo tồn, phát huy di sản sau khi vinh danh đã được các cơ quan quản lý, chuyên gia văn hóa đề cập đến khá nhiều. Tuy nhiên, trên thực tế, vấn đề này vẫn chưa được nhiều địa phương quan tâm khiến nhiều di sản đang có nguy cơ bị lãng quên…
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Lạng Sơn sớm hoàn thiện các nội dung báo cáo khả thi Chương trình MTQG

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Lạng Sơn sớm hoàn thiện các nội dung báo cáo khả thi Chương trình MTQG

Tiếp tục chuyến công tác tại các địa phương, ngày 19/9/2020, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Đỗ Văn Chiến và Đoàn công tác của UBDT đã có buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn để nắm tình hình thực hiện các chính sách dân tộc và công tác chuẩn bị các điều kiện triển khai Đề án Tổng thể phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030 trên địa bàn tỉnh.
Thời tiết ngày 20/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông

Thời tiết ngày 20/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông

Tin tức - PV - 10:40, 20/09/2020
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia, ngày 20/9, do ảnh hưởng của rìa phía Tây lưỡi áp cao cận nhiệt đới kết hợp với không khí lạnh nên ở khu vực Bắc Trung Bộ và các tỉnh đồng bằng, ven biển Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và dông với lượng mưa phổ biến 30-50mm; có nơi trên 50mm. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh. Từ chiều nay mưa giảm dần.
Phát hiện vụ vận chuyển gần 1 tấn lợn và thịt lợn mắc dịch tả lợn châu Phi

Phát hiện vụ vận chuyển gần 1 tấn lợn và thịt lợn mắc dịch tả lợn châu Phi

Pháp luật - PV - 10:36, 20/09/2020
Lực lượng chức năng tỉnh Tuyên Quang phát hiện trên xe do ông Vũ Văn Bốn điều khiển chở 501 kg thịt lợn đã bốc mùi hôi thối và 10 con lợn sống. Kết quả xét nghiệm ngày 19/9 cho thấy, tất cả số lợn và thịt lợn này đều có phản ứng dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi.
COVID-19 xóa bỏ thành tựu giảm nghèo của thế giới

COVID-19 xóa bỏ thành tựu giảm nghèo của thế giới

Tin tức - PV - 10:34, 20/09/2020
Đại dịch COVID-19 có thể đẩy hàng chục triệu người rơi vào tình trạng nghèo, xóa bỏ thành tựu giảm nghèo duy trì nhiều năm của thế giới.
Cập nhật Covid-19: Thế giới gần 31 triệu ca mắc, hơn 960.000 ca tử vong

Cập nhật Covid-19: Thế giới gần 31 triệu ca mắc, hơn 960.000 ca tử vong

Tin tức - PV - 10:33, 20/09/2020
Sáng 20/9, thế giới ghi nhận gần 31 triệu ca mắc, trong đó 960.657 ca tử vong do Covid-19.
Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực tại Liên hợp quốc

Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực tại Liên hợp quốc

Tin tức - PV - 10:32, 20/09/2020
Sự hợp tác giữa Việt Nam và Liên hợp quốc (LHQ) là ví dụ điển hình về hợp tác phát triển giữa các nước thành viên LHQ và vai trò của LHQ trong thúc đẩy hợp tác quốc tế giải quyết các vấn đề toàn cầu.
Sáng 20/9, không ghi nhận ca mắc mới COVID-19

Sáng 20/9, không ghi nhận ca mắc mới COVID-19

Tin tức - PV - 10:30, 20/09/2020
Bản tin của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch sáng ngày 20/9 cho biết, không có ca mắc mới COVID-19. Đến nay cũng đã sang ngày thứ 18, Việt Nam không ghi nhận ca mắc COVID-19 trong cộng đồng. Số bệnh nhân COVID-19 hiện vẫn là 1.068.
Sạt lở ở huyện biên giới Kỳ Sơn, một bản bị cô lập hoàn toàn

Sạt lở ở huyện biên giới Kỳ Sơn, một bản bị cô lập hoàn toàn

Tin tức - PV - 10:27, 20/09/2020
Tại huyện biên giới Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An, mưa lớn đã gây sạt lở đất đá đè chết 8 con trâu của người dân, một số tuyến đường bị ách tắc.
Công điện về khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó mưa lũ

Công điện về khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó mưa lũ

Tin tức - PV - 19:34, 19/09/2020
Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai, Ủy ban Quốc gia Ứng phó sự cố thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn vừa có Công điện về việc khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó với mưa lũ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội

Thời sự - PV - 16:14, 19/09/2020
Đại hội của Đảng bộ Hà Nội cần nhận thức sâu sắc và nỗ lực phát triển xứng đáng là thành phố có vị trí, vai trò đầu não đặc biệt quan trọng của Thủ đô ngàn năm văn hiến.
Xử lý trách nhiệm cán bộ để xảy ra khai thác đá trái phép tại núi Hòn Chà

Xử lý trách nhiệm cán bộ để xảy ra khai thác đá trái phép tại núi Hòn Chà

Bạn đọc - Lê Phương - 16:06, 19/09/2020
Số báo 68, thứ Ba, ra ngày 25/8, Báo Dân tộc và Phát triển đăng bài: Bình Định: Đá tặc băm nát núi Hòn Chà - Chính quyền bó tay! Bài viết phản ánh về việc nhiều năm nay, núi Hòn Chà, phường Trần Quang Diệu, TP. Quy Nhơn (Bình Định) đã bị các đối tượng khai thác đá trái phép ngang nhiên băm nát nhưng các cơ quan chức năng không có biện pháp dứt điểm.