Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Gìn giữ nét đẹp văn hóa trong tranh thờ người Dao

PV - 14:37, 26/08/2020

Nghệ nhân dân gian Lê Hải Thanh sinh năm 1944, dân tộc Dao Quần Trắng ở thôn Đá Bàn 1, xã Mỹ Bằng (Yên Sơn) say mê học chữ Nôm Dao, vẽ tranh thờ từ khi còn nhỏ. Ông là một trong số ít người trong cộng đồng người Dao hiện nay biết vẽ tranh thờ. Chính vì thế nhiều năm qua, người Dao ở nhiều nơi như Yên Bái, Hà Giang, Phú Thọ… đều tìm đến nhờ ông vẽ một bộ tranh để đặt trang trọng trên bàn thờ tổ tiên.

Ông Thanh đam mê, gắn bó với những tư liệu cổ của người Dao. Ảnh: Nam Sương - TTXVN
Ông Thanh đam mê, gắn bó với những tư liệu cổ của người Dao. Ảnh: Nam Sương - TTXVN

Ngay từ khi mới 12 tuổi, ông Thanh đã học chữ Nôm Dao, vẽ tranh thờ. Ông tận dụng mọi lúc mọi nơi để luyện từng nét chữ, nét vẽ. Cả khi chăn trâu, lên nương làm rẫy, nấu cơm…, ông đều tranh thủ vẽ ra lá cây, nền đất hay thân cây. Năm 2019, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian.

Nghệ nhân dân gian Lê Hải Thanh luôn tâm huyết với việc gìn giữ, bảo tồn tranh thờ cổ của người Dao. Ảnh: Nam Sương - TTXVN
Nghệ nhân dân gian Lê Hải Thanh luôn tâm huyết với việc gìn giữ, bảo tồn tranh thờ cổ của người Dao. Ảnh: Nam Sương - TTXVN

Để trở thành thầy vẽ tranh là cả một quá trình vừa học vừa rèn luyện không biết mệt mỏi. Ông Thanh cho biết, chính sự tôn nghiêm của tranh thờ nên ngay từ khi vào nghề, ông luôn cố gắng trau dồi tu dưỡng bản thân để xứng với công việc cao quý này. Theo quan niệm người Dao, nếu thầy vẽ tranh vi phạm bất cứ chuẩn mực đạo đức nào trong cuộc sống, tác phẩm tạo ra không còn ứng nghiệm và không có giá trị nữa.

Ông Thanh thường xuyên phải kiểm tra, bảo quản những bức tranh thờ cổ của người Dao. Ảnh: Nam Sương - TTXVN
Ông Thanh thường xuyên phải kiểm tra, bảo quản những bức tranh thờ cổ của người Dao. Ảnh: Nam Sương - TTXVN

Anh Đặng Văn Chiển, thôn Đá Bàn 1, xã Mỹ Bằng (huyện Yên Sơn, Tuyên Quang) đã theo học vẽ tranh thờ gần 20 năm chia sẻ, học vẽ tranh thờ khó nhất là phần hồn và để thể hiện đúng thần thái của từng bức tranh, các vị thần là điều không đơn giản, phải có sự tập trung cao. Các bức tranh là hiện thân của các thần linh, việc tái hiện hình ảnh các vị thần là việc làm cẩn trọng, linh thiêng. Quá trình vẽ phải tuân thủ nhiều quy tắc, những điều cần tránh về mặt tâm linh.

Theo tục lệ, thời điểm vẽ tranh thờ thường vào tiết trời mùa Thu hoặc mùa Xuân. Cùng với đó, người Dao phải chọn ngày đẹp trước khi vẽ tranh và xin phép tổ tiên, các vị thần chứng giám tạo thuận lợi cho quá trình thực hiện.

Không gian vẽ là một góc làm việc luôn phải sắp xếp gọn gàng với những đồ dùng bút lông, hộp màu và giấy dó, vải. Đây là thế giới linh thiêng, duy chỉ có thầy làm việc, những người khác phải được sự cho phép mới được vào… Đặc biệt, bất cứ ai đến gần tranh đang vẽ luôn phải giữ cho thân thể, tâm hồn thanh sạch, thoải mái tinh thần.

Để vẽ tranh thờ, người Dao pha chế 5 màu (xanh, đỏ, tím, vàng, trắng) thành 12 màu theo độ đậm nhạt khác nhau. Mỗi màu mang ý nghĩa riêng, điển hình như: màu đỏ là màu chủ đạo, tượng trưng cho sức mạnh và cái đẹp cùng niềm vui trong cuộc sống; màu vàng tượng trưng sự uy nghi, quyền lực; màu tím để thể hiện những nét vẽ linh thiêng, huyền bí đầy quyền năng; màu xanh là biểu tượng sự hài hòa, nảy nở, sinh sôi phát triển trong thế giới tâm linh…

Theo Nghệ nhân dân gian Lê Hải Thanh, tranh thờ của người Dao Quần Trắng có hai loại, đó là tranh mặt nạ và các bộ tranh truyền thần. Tranh mặt nạ vẽ diện mạo của các vị thần trong một khuôn giấy có kích cỡ 30 x 40 cm. Loại tranh này chỉ dùng thực hành trong nghi lễ cấp sắc Tam Nguyên. Các thầy cúng, đệ tử… đeo lên mặt, lên trán để thần thánh chứng giám.

Còn bộ tranh truyền thần gồm 11 bức tranh, được sử dụng trong hầu hết các nghi lễ người Dao như: cấp sắc Tam Nguyên, Tam Bảo, đám chay, đám ma, cầm đầu ma… Dòng tranh này có bố cục lạ, hẹp, dài, với dày đặc các nhân vật thần linh. Các nhân vật này lại tuân theo một quy tắc xã hội, nhân vật nào có quyền năng lớn được vẽ to, chiếm vị trí trung tâm, còn các thần ít quyền năng hơn thì được vẽ đơn giản, kích thước nhỏ.

Những bức tranh thờ của người Dao luôn mang nhiều mầu sắc và chi tiết. Ảnh: Nam Sương - TTXVN
Những bức tranh thờ của người Dao luôn mang nhiều mầu sắc và chi tiết. Ảnh: Nam Sương - TTXVN

Mỗi bức tranh có nét vẽ riêng tái hiện thần thái của các vị thần. Ví dụ như: sắc mặt hiền lành, từ bi của Quan Thế Âm Bồ Tát; sắc mặt điềm đạm, đôn hậu, bao dung của Thượng Nguyên, Trung Nguyên, Hạ Nguyên; nét nghiêm nghị, hung dữ của Triệu Nguyên Soái, Đặng Nguyên Soái, Mã Nguyên Soái, Quan Nguyên Soái… Cái khó và mất thời gian nhất đó là vẽ mắt, lông mày, mũi, râu… Người vẽ phải vận dụng trí nhớ, kinh nghiệm cũng như cách cảm nhận về thế giới siêu nhiên mới vẽ chuẩn xác được.

Ông Tống Đại Hồng, nhà nghiên cứu Văn hóa dân gian, Hội Văn nghệ dân gian tỉnh Tuyên Quang cho biết, ông Lê Hải Thanh thực sự là một nghệ nhân, một kho tàng sống về tranh thờ cũng như văn hóa tín ngưỡng lâu đời của đồng bào Dao. Tranh thờ người Dao còn có ý nghĩa đặc biệt, đó là mang giá trị giáo dục đầy tính nhân văn. Nhìn vào mỗi bức tranh thờ của người Dao có thể thức tỉnh tâm hồn con người. Người Dao quan niệm rằng các vị thần linh luôn nhìn thấu mọi việc và sẵn sàng phạt người nào làm những việc ác, việc sai trái. Bên cạnh nét tâm linh về mặt thờ cúng, tranh thờ còn gửi đến thông điệp cho con cháu về nguồn cội, gốc tích của người Dao.

Tâm huyết với việc lưu giữ, bảo tồn và duy trì những tư liệu, văn hóa tín ngưỡng của người Dao, ông Thanh không quên đi tâm nguyện được truyền đạt lại kiến thức, kinh nghiệm của mình cho thế hệ mai sau. Ông luôn tâm niệm rằng, tranh thờ là một báu vật của người Dao, ai cũng phải có trách nhiệm gìn giữ và lưu truyền đến muôn đời sau để văn hóa Dao luôn trường tồn cùng thời gian.

Tin cùng chuyên mục
Đồng bào Chăm Ninh Thuận: Vui đón Lễ hội Katê

Đồng bào Chăm Ninh Thuận: Vui đón Lễ hội Katê

Năm nay Lễ hội Katê của đồng bào Chăm theo đạo Bà La Môn ở Ninh Thuận diễn ra trong 3 ngày (từ 16 - 18/10). Những năm gần đây, đời sống của đồng bào Chăm nơi đây không ngừng được cải thiện, nên việc tổ chức Lễ hội Katê cũng đầm ấm, sung túc hơn.
Tin nổi bật trang chủ
Hà Nội: Tổ chức quảng bá sản phẩm OCOP gắn với văn hóa miền Trung và Tây Nguyên

Hà Nội: Tổ chức quảng bá sản phẩm OCOP gắn với văn hóa miền Trung và Tây Nguyên

Tin tức - Hoàng Quý - 19:28, 20/10/2020
Ngày 20/10, tại Hà Nội, UBND thành phố Hà Nội đã tổ chức Hội nghị thống nhất và thông báo các nội dung triển khai sự kiện giới thiệu, quảng bá, kết nối sản phẩm OCOP gắn với văn hóa các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên; Tổ chức đấu giá, quyên góp ủng hộ đồng bào bị ảnh hưởng lũ lụt miền Trung.
Đội chiêng nữ làng Leng

Đội chiêng nữ làng Leng

Sắc màu 54 - Thuỳ Dung - 17:52, 20/10/2020
Nhằm giữ gìn văn hóa cồng chiêng của dân tộc, người Ba Na ở làng Leng, xã Tơ Tung, huyện Kbang (Gia Lai) đã thành lập các đội chiêng để phục vụ đời sống tinh thần và bảo tồn cồng chiêng để không bị mai một. Đặc biệt, người làng Leng không chỉ gìn giữ cồng chiêng bằng cách truyền lại cho đàn ông trong làng, họ còn truyền dạy cho phụ nữ, các thế hệ trẻ em, thanh, thiếu niên để lưu giữ âm nhạc Tây Nguyên.
Y tế cơ sở thị xã Sa Pa: Giúp Nhân dân không phải vượt tuyến chữa bệnh

Y tế cơ sở thị xã Sa Pa: Giúp Nhân dân không phải vượt tuyến chữa bệnh

Sức khỏe - Trọng Bảo - 16:58, 20/10/2020
Mạng lưới y tế cơ sở (y tế thôn, bản, xã, phường, thị trấn…) là tuyến y tế trực tiếp gần dân nhất, bảo đảm cho mọi người dân được chăm sóc sức khỏe ban đầu với chi phí thấp. Xác định vai trò quan trọng này, thời gian qua, hệ thống y tế cơ sở trên địa bàn thị xã Sa Pa (Lào Cai) đã nỗ lực để thực hiện “sứ mệnh” này một cách hiệu quả nhất…
Thủ tướng: Thành công của Việt Nam có ý nghĩa với các nước đang phát triển

Thủ tướng: Thành công của Việt Nam có ý nghĩa với các nước đang phát triển

Tin tức - PV - 16:29, 20/10/2020
“Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã nhận định, đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”.
Phước Quới vào mùa quết cốm dẹp

Phước Quới vào mùa quết cốm dẹp

Nghề nghiệp - Việc làm - Phương Nghi - 16:15, 20/10/2020
Khi ngoài đồng mùi hương thơm lúa nếp mới, bay phảng phất tỏa khắp các phum sóc, cũng là lúc đồng bào Khmer chuẩn bị quết (giã) cốm dẹp làm lễ vật cúng trăng, đón mừng Lễ hội Ooc Om Bok - một Lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer.
Đề nghị xử lý nghiêm đối tượng đăng thông tin giả về bão số 8

Đề nghị xử lý nghiêm đối tượng đăng thông tin giả về bão số 8

Tin tức - PV - 15:36, 20/10/2020
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia đề nghị xử lý các đối tượng đăng tải thông tin dự báo thời tiết không chính xác trên mạng xã hội gây hoang mang dư luận.
Những người nặng lòng với vùng cao

Những người nặng lòng với vùng cao

Nhịp cầu nhân ái - Văn Hoa - 14:51, 20/10/2020
Thấu hiểu những khó khăn, thiếu thốn của học sinh và người dân vùng DTTS còn nhiều khó khăn, những trái tim đầy tình yêu thương của Câu lạc bộ (CLB) “Vì trái tim trẻ thơ Hà Nội” đã vượt qua mọi khoảng cách về địa lý để mang những yêu thương từ miền xuôi tới miền ngược.
Mở đường đến tương lai cho nữ sinh DTTS

Mở đường đến tương lai cho nữ sinh DTTS

Giáo dục - Hồng Minh - 14:13, 20/10/2020
Hỗ trợ kinh phí trong 7 năm học (gồm 3 năm THPT và 4 năm đại học) dành cho các nữ sinh DTTS có thành tích học tập xuất sắc và hoàn cảnh khó khăn, là nội dung của Dự án “Mở đường đến tương lai” thuộc Quỹ học bổng Vừ A Dính và Tổ chức VinaCapital Foundation (VCF) thực hiện. Triển khai từ năm 2010, qua 2 giai đoạn, Dự án là minh chứng cho kết quả hỗ trợ y tế và giáo dục cho nữ giới, tác động tích cực đến sự phát triển của cộng đồng và xã hội.
Xã Cư M’gar bứt phá trong giảm nghèo

Xã Cư M’gar bứt phá trong giảm nghèo

Công tác Dân tộc - PV - 10:37, 20/10/2020
Những năm gần đây, công tác xóa đói, giảm nghèo ở xã Cư M’gar, huyện Cư M’gar (Đăk Lăk) đã đạt được những kết quả tích cực. Đặc biệt là, tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo đã giảm mạnh.
48 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

48 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

Tin tức - PV - 10:37, 20/10/2020
Sáng 20/10/2020, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng. Tổng số ca mắc COVID-19 tại Việt Nam hiện là 1.140 ca