Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Dân ca các DTTS trước thử thách sinh tồn: Thiếu "đất diễn” cho dân ca (Bài 2)

Thúy Hồng - Văn Hoa - 17:41, 27/10/2021

Những câu hát, làn điệu dân ca của các DTTS đều được ra đời, tồn tại và phát triển gắn liền với một không gian, môi trường sống nhất định của mỗi dân tộc . Tuy nhiên với sự phát triển của cuộc sống hiện đại, "đất diễn" của dân ca đang ngày càng bị thu hẹp. Đây là một trong những thách thức lớn trong công tác gìn giữ, bảo tồn các làn điệu dân ca của đồng bào DTTS.

Thành viên Câu lạc bộ hát Páo dung xã Tân Thành (Hàm Yên, Tuyên Quang) luyện tập hát Páo dung
Thành viên Câu lạc bộ hát Páo dung xã Tân Thành (Hàm Yên, Tuyên Quang) luyện tập hát Páo dung

Thiếu không gian biểu diễn

Dân ca được xem là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào các DTTS. Hầu hết những làn điệu dân ca đều gắn liền các phong tục, nghi lễ quan trọng của đồng bào, với lối hát giao duyên giữa nam và nữ, hay tốp nam với tốp nữ; được hát trong nhiều hoàn cảnh khác nhau: Hát trong đám cưới, ngày hội, hát khi Tết đến, Xuân về...

Nghệ nhân Soọng cô Đỗ Văn Hương, thôn Ninh Bình, xã Ninh Lai, huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) chia sẻ: Ngày xưa trai gái hát Soọng cô để tìm duyên chồng vợ. Người già hát Soọng cô để răn dạy con cháu về công ơn nuôi dưỡng, sinh thành của cha mẹ, kinh nghiệm đối nhân xử thế, hát giao duyên… “Ngày trước tôi và vợ cũng nên duyên vợ chồng từ những đêm đi hát Soọng cô”.

Theo ông Hương, trước đây con trai không biết hát Soọng cô thì khó mà lấy được vợ! Vào dịp mùa Xuân, thời điểm nông nhàn, lễ hội hay các đám cưới, hỏi… thanh niên nam nữ dân tộc Sán Dìu thường rủ nhau đi hát Soọng cô. Qua mỗi làng họ dừng lại hát một đêm, hôm sau cùng rủ thanh niên nơi đó nhập vào đám hát đến các làng khác. Có khi đám hát có tới vài chục người và thường kéo dài cả chục ngày rất sôi nổi.

Tuy nhiên, trong đời sống hiện đại, hình thức sinh hoạt cộng đồng mang đậm hồn cốt của dân ca các DTTS đang bị mất dần. Việc thiếu đi không gian diễn xướng nên việc tiếp cận khán giả của các loại hình âm nhạc này gặp không ít khó khăn, đặc biệt là công chúng trẻ tuổi, đất diễn của loại hình văn nghệ truyền thống này cũng bị thu hẹp dần.

Nhìn vào bức tranh bảo tồn các di sản dân ca các DTTS có thể thấy, các loại hình âm nhạc dân ca như Sình ca của đồng bào Cao Lan, Soọng cô của người Sán Dìu, Khắp của người Thái, hát Páo dung của người Dao, sử thi của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên…mặc dù đã được công nhận là Di sản văn hóa quốc gia, được quan tâm bảo tồn dưới nhiều hình thức, nhưng hiện những làn điệu dân ca này vẫn rất khó để thu hút người xem, người nghe và theo học.

So sánh với làn điệu hát then của dân tộc Tày, thì hát then lại được giới trẻ của đồng bào Tày, Nùng yêu thích, đón nhận một cách hào hứng. Phong trào hát then đàn tính của thế hệ trẻ phổ biến ở mọi lứa tuổi, cũng như có mặt hầu khắp các sân khấu biểu diễn trong các Liên hoa âm nhạc các DTTS.

Bởi hình thức hát then rất lôi cuốn. Gắn liền với nghi lễ Then là cây đàn tính. Tính tẩu giữ một vai trò quan trọng đối với thực hành nghi lễ Then, vừa dẫn dắt, vừa là đệm, nhưng cũng đóng vai trò như một giọng hát thứ hai cùng với giọng của nghệ sĩ diễn xướng. Lời then, tiếng tính du dương hòa quyện vào nhau, tạo thành một bản nhạc vui tươi, rộn rã.

Do vậy, theo Nhà nghiên cứu Hoàng Việt Bình, Trung tâm Văn hóa tỉnh Lạng Sơn, Then văn nghệ không chỉ quy tụ được các thế hệ trẻ sống ở nông thôn, mà còn ở cả thành phố.

Cần làm mới các làn điệu dân ca cổ để thu hút, hấp dẫn giới trẻ
Dân ca các DTTS luôn gắn liền với một không gian, môi trường sống nhất định

Cần bảo tồn theo chiều hướng phát triển

Đối với âm nhạc dân tộc, đặc biệt là các làn điệu dân ca DTTS truyền thống, không phải là thể loại âm nhạc chạy theo trào lưu. Do vậy, trong bối cảnh giới trẻ đang bị “bội thực” âm nhạc, thì việc giữ khư khư làn điệu cũ cộng với môi trường diễn xướng của những làn điệu dân ca này thường trong phạm vị hẹp ở làng, xã khiến giới trẻ khó tiếp cận và dễ gây nhàm chán.

Theo PGS.TS. Trần Hữu Sơn, nguyên Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam: Cần nhìn từ phương diện bảo tồn để phát triển, thì có thể linh hoạt truyền dạy các làn điệu dân ca này kết hợp với các nhạc cụ vui nhộn, đặt lời mới dễ học, dễ nhớ cho lớp trẻ dễ tiếp cận… nhưng căn bản vẫn giữ được hồn cốt của những làn điệu dân ca đó.

“Âm nhạc cổ truyền của các DTTS không phải là di sản bất biến, vì vậy không nên đi theo hướng rập khuôn, hoài cổ, giữ nguyên xi nội dung như thế hệ trước, mà phải có sự đổi mới phát triển, nếu không sẽ có sự đào thải”, ông Sơn nhận định.

Bên cạnh đó, những làn điệu dân ca cần phải mở rộng không gian diễn Xướng, từ biểu diễn trực tiếp đến không gian mạng, như: YouTube, Karaoke… sẽ dễ dàng tiếp cận với lớp trẻ hơn.

Lấy ví dụ, cũng là làn điệu dân ca Soọng cô của người Sán Dìu, khi được chuyển thể sang lời mới, được lớp trẻ yêu thích như bài “Ngỏ duyên bến núi” do Nghệ nhân Ưu tú Lê Đại Năm (CLB Soọng cô xã Đạo Trù, Tam Đảo, Vĩnh Phúc) sáng tác. Đặc biệt, khi bài hát được đưa lên nền tảng karaoke, đã được giới trẻ của dân tộc Sán Dìu biết đến nhiều hơn.

Ông Tô Đình Hiệu, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Thông tin huyện Bình Liêu (Quảng Ninh) cũng cho rằng, để dân ca thấm sâu được trong lòng của mỗi người, đặc biệt là giới trẻ, nó phải được đón nhận một cách hào hứng, tự nhiên, chứ không phải ép nghe là được.

Dẫu biết rằng hát dân ca, diễn xướng là một loại hình âm nhạc “kén” người nghe so với những loại hình âm nhạc khác, tuy nhiên, sức sống của các di sản dân ca luôn mãnh liệt. Khi công tác bảo tồn được định hình đúng hướng, thì nó sẽ “trỗi dậy” trong đời sống văn hóa của đồng bào các DTTS.

Tin cùng chuyên mục
"Phong Ma làng"

"Phong Ma làng"

Cách đây hơn một thập kỷ, bộ phim Ma làng nổi tiếng trên màn ảnh Việt. Đây là bộ phim được chuyển thể từ tác phẩm Ma làng của nhà văn Trịnh Thanh Phong. Cái biệt danh Phong “Ma làng” cũng từ đó gắn với ông như một dấu ấn đậm nét của nhà văn chuyên viết về đề tài nông thôn miền núi.
Tin nổi bật trang chủ
Lòng người nơi biên viễn: Đường điện chia đôi (Bài 3)

Lòng người nơi biên viễn: Đường điện chia đôi (Bài 3)

Trên dọc tuyến biên giới của Tổ quốc, những năm qua, đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS), cùng với chính quyền địa phương, lực lượng chức năng đã tích cực phối hợp, giúp đỡ, hỗ trợ chính quyền và Nhân dân các nước láng giềng bằng nhiều việc làm cụ thể. Những hành động đẹp này, đã tô thắm tình hữu nghị giữa các quốc gia, đồng thời góp phần tạo ra môi trường hòa bình, bảo vệ vững chắc biên cương.
Phòng chống dịch bệnh trong tình hình mới: 5K vẫn là quan trọng nhất

Phòng chống dịch bệnh trong tình hình mới: 5K vẫn là quan trọng nhất

Sự kiện - Bình luận - Nguyễn Thanh - 1 giờ trước
Dịch bệnh Covid-19 đang diễn biến rất phức tạp, khi số ca nhiễm mỗi ngày vẫn tăng cao. Nhiều nơi, dịch đang tấn công mạnh vào trường học, nhà máy, vùng DTTS… gây khó khăn cho công tác phòng, chống và dập dịch. Ngoài việc đẩy mạnh tiêm phòng vắc xin đủ liều, thì yêu cầu 5K gắn với việc tăng cường tuyên truyền về các biện pháp phòng, chống vẫn đang là giải pháp hữu hiệu nhất.
Yên Bái: Đẩy nhanh hỗ trợ người lao động, doanh nghiệp bị ảnh hưởng dịch Covid-19

Yên Bái: Đẩy nhanh hỗ trợ người lao động, doanh nghiệp bị ảnh hưởng dịch Covid-19

Xã hội - Trọng Bảo - 1 giờ trước
Triển khai Nghị quyết 68/NQ-CP nay là Nghị quyết 126/NQ-CP ngày 8/10/2021 về chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19, tỉnh Yên Bái đã và đang khẩn trương triển khai các gói hỗ trợ với mục tiêu nhanh, chính xác và kịp thời.
Khai mạc Kỳ họp thứ tư, HĐND tỉnh Thanh Hóa khóa XVIII

Khai mạc Kỳ họp thứ tư, HĐND tỉnh Thanh Hóa khóa XVIII

Tin địa phương - Quỳnh Trâm - 1 giờ trước
Sáng 8/12, HĐND tỉnh Thanh Hóa khóa XVIII, nhiệm kỳ 2021 - 2026 đã chính thức khai mạc Kỳ họp thứ 4.
“Cần cấp thiết bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số”

“Cần cấp thiết bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số”

Công tác Dân tộc - Minh Thu - 1 giờ trước
Đó là khẳng định của ông Hoàng Quốc Khánh, Trưởng Ban Pháp chế HĐND tỉnh, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quôc hội tỉnh Lai Châu, khi trao đổi với phóng viên Báo Dân tộc và Phát triển về tầm quan trọng của công tác bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số (DTTS) trong giai đoạn hiện nay.
“Ấm tình”… Mặt trận

“Ấm tình”… Mặt trận

Phóng sự - Thành An - 1 giờ trước
Nhà Mặt trận, bò của Mặt trận… đã là “từ khóa” quen thuộc của đồng bào các DTTS ở huyện Con Cuông (Nghệ An). Những mô hình thiết thực mà Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) huyện này đã triển khai trong mấy năm gần đây, đang “tiếp sức” cho những hộ nghèo vươn lên.
Vững niềm tin nơi phên dậu

Vững niềm tin nơi phên dậu

Vùng dân tộc thiểu số và miền núi là khu vực phên dậu của Tổ quốc, giữ vị trí chiến lược quan trọng về chính trị, quốc phòng, an ninh của đất nước. Trong suốt chiều dài lịch sử, đồng bào dân tộc thiểu số một lòng giữ trọn niềm tin với Đảng, đóng góp sức mình cho cách mạng cũng như công cuộc đổi mới của đất nước ngày nay.
Ủy ban Dân tộc: Tập huấn bảo vệ môi trường cho 100 đại biểu vùng đồng bào DTTS

Ủy ban Dân tộc: Tập huấn bảo vệ môi trường cho 100 đại biểu vùng đồng bào DTTS

Tin địa phương - Thùy Dung - 1 giờ trước
Sáng 8/12, Ủy ban Dân tộc (UBDT) đã tổ chức Hội nghị tập huấn nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho các đại biểu ở vùng đồng bào DTTS và miền núi tỉnh Kon Tum.
Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng: Thông tin về kết quả các chuyên án trong đợt cao điểm

Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng: Thông tin về kết quả các chuyên án trong đợt cao điểm

Pháp luật - Minh Thu - 1 giờ trước
Tại buổi gặp mặt báo chí sáng 8/12, thông tin về kết quả các chuyên án trong đợt cao điểm, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng (BĐBP) đã Công bố Thư khen của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh; Quyết định Khen thưởng của Bộ Quốc phòng; Quyết định Khen thưởng của Bộ Tư lệnh BĐBP...
Sau mỗi mùa mưa…

Sau mỗi mùa mưa…

Sự kiện - Bình luận - Nguyễn Thanh - 1 giờ trước
Mỗi mùa mưa bão đi qua, cái đọng lại sau cùng vẫn là những hệ lụy, thiệt hại, tác động lớn đến mọi mặt của đời sống xã hội. Những tổn thất, hậu quả mưa bão của năm sau thường có những diễn biến phức tạp và nặng nề hơn năm trước, nhưng bài học kinh nghiệm, phương án ứng phó, kiểm điểm trách nhiệm… thì dường như “vẫn cũ".
Lập Hội đồng thẩm định điều chỉnh báo cáo Dự án đường nối cao tốc Nội Bài - Lào Cai đến Sa Pa

Lập Hội đồng thẩm định điều chỉnh báo cáo Dự án đường nối cao tốc Nội Bài - Lào Cai đến Sa Pa

Kinh tế - BĐT - 2 giờ trước
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành vừa ký Quyết định 2053/QĐ-TTg ngày 7/12/2021 thành lập Hội đồng thẩm định liên ngành thẩm định điều chỉnh Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án đường nối đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai đến thị trấn Sa Pa theo hình thức BOT.
Chợ Mới (Bắc Kạn): Người dân có thu nhập cao từ trồng hồi

Chợ Mới (Bắc Kạn): Người dân có thu nhập cao từ trồng hồi

Kinh tế - Lý Dũng - Minh Thu - 2 giờ trước
Những năm qua, cây hồi đã giúp cho nhiều hộ dân trên địa bàn huyện Chợ Mới (Bắc Kạn) tăng thêm thu nhập, nâng cao đười sống, từng bước xóa đói giảm nghèo và đi lên làm giàu.