Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tục ở rể của người Thái - Xưa và nay

Văn Hoa - 17:57, 29/09/2021

Người Thái có tục ở rể, đây là khoảng thời gian thử thách tình yêu của chàng trai với cô gái, vừa là thời gian trả công ơn sinh thành của chàng rể đối với gia đình vợ. Tuy nhiên trong thời đại mới, tập quán ở rể đã có nhiều thay đổi, cởi mở hơn, thậm chí có vùng không còn duy trì.

Tục lệ ở rể của người Thái là một tập tục tốt đẹp, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc
Tục lệ ở rể của người Thái là một tập tục tốt đẹp, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc

Tập tục tốt đẹp và nhân văn

Người Thái quan niệm rằng, cha mẹ và gia đình đã có công sinh thành, nuôi dạy cô gái trưởng thành, thì trước khi đón cô gái về nhà làm vợ, chàng rể phải trả công cho cha mẹ vợ bằng cách ở rể. Thời gian ở rể trong bao lâu là do sự thỏa thuận của hai bên gia đình, nhưng cũng nằm trong quy ước của từng vùng. 

Ở rể được chia làm 2 phần: Ở rể thực và quy ra tiền. Số tiền cũng phù hợp với quy ước chung của vùng. Ví dụ, thời gian ở rể được thỏa thuận là 3 năm, trong đó ở rể thực là 1 năm, còn 2 năm trả bằng tiền, mỗi năm là 500.000 đồng, tổng tiền là 1 triệu đồng.

Ông Ca Chung, Nhà nghiên cứu văn hóa Thái (Sơn La) cho biết, người Thái còn có tục ở rể trước khi cưới, được gọi là "khươi quản". Thời gian này, chàng trai và cô gái chưa phải là vợ chồng. Chàng trai chỉ được ngủ ở gian khách, tức là "hỏng quản" nên mới gọi là "khươi quản". Còn cô gái vẫn có quyền tiếp các chàng trai khác, khi họ đến tán tỉnh.

"Khươi quản" là hình thức "ở rể dự bị" để thử thách, nhưng nó sẽ được tính vào thời gian ở rể. Nên trong khi chờ đợi ngày trở thành vợ chồng chính thức, các chàng trai thường đi "khươi quản" để sớm được đón vợ về, đồng thời có thời gian để tìm hiểu thêm về người vợ tương lai của mình.

Theo Nghệ nhân ưu tú Lò Văn Biến (Nghĩa Lộ, Yên Bái), đây là tập tục đẹp trong văn hóa dân tộc Thái, vừa thể hiện công ơn sinh thành, dưỡng dục dành cho bố mẹ vợ, vừa để thử thách xem con rể có biết làm ăn hay không. Khi thách cưới (thực chất là thả lãi), thách 1 con trâu, nhưng sau nhiều năm ở rể, có khi chàng rể còn dắt được cả đàn trâu về nhà; hoặc thách cả tấn thóc, sau thời gian ở rể có khi có mấy tấn thóc đem về. Tập tục ở rể đẹp là thế, không phải để bóc lột sức lao động của chàng rể.

Như vậy, ngoài ý nghĩa thể hiện tình yêu của chàng trai với cô gái, thể hiện sự biết ơn đối với bố mẹ vợ, ở rể cũng là khoảng thời gian lao động dành dụm của cải riêng cho đôi vợ chồng trẻ. "Ở rể" hay "ở rể dự bị" là tập quán tốt đẹp và nhân văn của người Thái, rất đáng được trân trọng.

Với thiết chế văn hóa mới, tục ở rể của người Thái thay đổi, để phù hợp hơn với thời đại
Với thiết chế văn hóa mới, tục ở rể của người Thái thay đổi, để phù hợp hơn với thời đại

Thay đổi để phù hợp với cuộc sống mới

Ngày nay, người Thái đã vượt ra khỏi làng bản để đi học, lao động ở khắp mọi nơi, với nhiều ngành nghề mới, phương thức sản xuất mới. Đặc biệt, nhiều người làm công nhân ở các nhà máy, xí nghiệp với điều kiện thời gian khắt khe. Hơn nữa, sự giao lưu văn hóa giữa các vùng miền, dân tộc, trong đó có nhiều chàng rể là người dân tộc khác kết duyên với các cô gái Thái…

 Trước những điều kiện mới, buộc tập quán ở rể cũng phải thay đổi cho phù hợp hơn. Ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa vẫn còn tục ở rể, nhưng thời gian ngắn và trả bằng tiền nhiều hơn.

Anh Hà Văn Trung (SN 1987), ở Tân Uyên (Lai Châu) hiện là Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Biểu diễn nghệ thuật, kiêm Phó Trưởng Khoa Văn hóa - Nghệ thuật (Trường Cao đẳng Lào Cai) cho biết, thời bố mẹ anh tục ở rể rất dài. Nhưng đến lượt anh (anh lấy vợ người Tày ở Văn Bàn, Lào Cai), vẫn có tục ở rể, nhưng anh không phải ở rể nữa. 

Tuy nhiên, anh vẫn gửi tiền cho bố mẹ vợ theo tục lệ. Nhà anh gửi tiền cho nhà vợ 25 triệu đồng, nhưng bố mẹ vợ không nhận hết, chỉ lấy 10 triệu đồng. Tương tự, lứa bạn của anh cũng không ai ở rể, nhưng một số tục lệ bắt buộc vẫn phải giữ. Bây giờ chỉ có trong những bản vùng sâu thì vẫn giữ tục ở rể, nhưng rất ít.

“Thời bây giờ tục lệ đơn giản hơn, thường thì quy ra tiền, khoảng 20 - 30 triệu đồng và nhà trai sẽ sang nhà gái lo việc cưới. Nếu chàng rể không phải người Thái, thì cũng không yêu cầu gì, tiền thì chắc vẫn yêu cầu có, nhưng trên cơ sở thống nhất giữa hai gia đình”, anh Hà Văn Trung chia sẻ.

Còn theo Nhà nghiên cứu văn hóa Thái Ca Chung, ở TP. Sơn La, hiện tiền ở rể không đáng kể, chỉ khoảng đôi triệu, còn cưới mới là nhiều. Cách tổ chức một đám cưới cũng tương tự như người Kinh, tổ chức tại hội trường hay làm nhà bạt tại nhà mình. Số mâm cỗ từ 30 - 80 mâm tùy từng gia đình. Nhưng sẽ có vài mâm ở nhà để "xứ lam" (mối lái) làm thủ tục cùng một số đại diện gia đình hai bên.

Ông Ca Chung cũng cho biết thêm, rể là người dân tộc khác thì không phải ở rể, vì hầu hết là những người đang công tác. Cũng có nơi thì trả bằng tiền, nhưng không bắt buộc, chỉ do họ tự tìm hiểu tục lệ nên tự nguyện trả cho đúng thủ tục.

“Người Thái ở Nghĩa Lộ (Yên Bái) đã bỏ tục này từ những năm 1961, sau đợt “Vận động hợp tác hóa nông nghiệp, phát triển sản xuất kết hợp cải cách dân chủ ở miền núi”. Để ghi nhận công ơn của bố mẹ vợ, chàng rể thường sẽ biếu bố mẹ vợ mấy trăm nghìn đồng, hoặc mua vòng tay, quần áo cho mẹ vợ và quần áo cho bố vợ. Không còn thách cưới, thậm chí nhiều gia đình nhà gái có điều kiện còn cho không, hoặc cho thêm của cải cho chàng rể”, Nghệ nhân ưu tú Lò Văn Biến thông tin.

Tuy nhiên theo Nghệ nhân ưu tú Lò Văn Biến, việc bỏ tục này, đồng nghĩa với việc có một phần bản sắc văn hóa đẹp trong ngày cưới mất đi, đó là khi không còn phần hát, tâm sự của các ông tơ, bà mối trong phần đón dâu, mừng dâu mới. Thay vào đó, là sự dẫn dắt của MC (người dẫn chương trình) và những điệu nhảy, hát hiện đại. Đấy cũng là nguyên nhân nhiều người già không còn thích đến đám cưới nữa.

Có thể thấy rằng, dù ở rể dài hay ngắn, hoặc không ở rể, nhưng với người Thái, con rể và con dâu đều có trách nhiệm ứng xử tốt với cha mẹ hai bên. Trong đó, con dâu cũng giống như các dân tộc khác, còn con rể thì có trách nhiệm cao hơn (điểm này khác với dân tộc khác).

 Người Thái thường rất tôn trọng bên ngoại (gọi là "lũng tà"). Họ cho rằng, bên ngoại là người trao giống cho mình. Các lời chúc tụng của bên ngoại được cho là rất thiêng, "chúc sao được vậy".

Có thể nói, tục ở rể của người Thái là một tập tục tốt đẹp, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Song, sự chuyển biến trong tập tục này, không phải là đánh mất bản sắc văn hóa, mà thể hiện sự thích ứng linh hoạt, để phù hợp hơn với đời sống văn hóa mới. Đây là điều đáng mừng, đáng trân trọng.

Tin cùng chuyên mục
Nghệ nhân A Huynh - Người "truyền lửa" đam mê âm nhạc dân tộc

Nghệ nhân A Huynh - Người "truyền lửa" đam mê âm nhạc dân tộc

Với mong muốn gìn giữ các giá trị âm nhạc truyền thống của dân tộc, nhiều năm qua, chàng trai A Huynh, dân tộc Gia Rai luôn nỗ lực “truyền lửa” đam mê cho những người trẻ thông qua việc sáng tạo, giữ gìn những nhạc cụ truyền thống của dân tộc.
Tin nổi bật trang chủ
Kính chống giọt bắn của học sinh miền núi

Kính chống giọt bắn của học sinh miền núi

Khoa học - Công nghệ - PV - 1 giờ trước
Hai học sinh Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học & THCS Dân Hóa (Minh Hóa, Quảng Bình) đã tận dụng vật liệu từ bìa nhựa cũ để sáng chế ra kính chống giọt bắn phòng, chống dịch Covid-19 chỉ với… 1.000 đồng.
Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào sẽ thăm chính thức Việt Nam vào ngày 6/12/2021

Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào sẽ thăm chính thức Việt Nam vào ngày 6/12/2021

Tin tức - BĐT - 1 giờ trước
Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và Phu nhân sẽ thăm chính thức nước ta từ ngày 6-8/12.
Thủ tướng chỉ đạo công tác ứng phó dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, xuất hiện biến thể mới

Thủ tướng chỉ đạo công tác ứng phó dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, xuất hiện biến thể mới

Tin tức - T.Hợp - 1 giờ trước
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Công điện số 1677 ngày 04/12/2021 gửi các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo công tác phòng, chống dịch Covid-19.
Ngày 4/12: Việt Nam có gần 14.000 ca mắc COVID-19 và 6.788 ca khỏi bệnh

Ngày 4/12: Việt Nam có gần 14.000 ca mắc COVID-19 và 6.788 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 3 giờ trước
Ngày 4/12 , Việt Nam có 13.998 ca mắc COVID-19 tại 57 tỉnh, thành phố, trong đó 8.402 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 6.788 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Mưa lũ làm 17 người chết và mất tích

Mưa lũ làm 17 người chết và mất tích

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Ảnh hưởng của mưa lũ trong những ngày vừa qua đã làm 17 người chết và mất tích.
Nông dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi làm giàu trên đồng đất quê hương

Nông dân vùng dân tộc thiểu số và miền núi làm giàu trên đồng đất quê hương

Trong những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi đã có bước tiến dài, mở ra cơ hội làm giàu cho người nông dân. Thay vì sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, giá trị kinh tế cây trồng thấp như trước đây; thì nay bà con đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng có giá trị cao, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, liên kết chặt chẽ giữa các nông hộ, hội viên, thành viên để sản xuất tập trung và tiêu thụ sản phẩm.
Nông sản ùn ứ tại cửa khẩu Trà Lĩnh, Cao Bằng

Nông sản ùn ứ tại cửa khẩu Trà Lĩnh, Cao Bằng

Kinh tế - PV - 3 giờ trước
Do thiếu lái xe container vận chuyển hàng hóa qua lại trong khu vực cửa khẩu giữa hai nước, hàng trăm xe container vận chuyển nông sản xuất khẩu sang Trung Quốc đang bị ùn ứ tại khu vực cửa khẩu Trà Lĩnh, thị trấn Trà Lĩnh, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng.
Hà Nội ban hành phương án cách ly, điều trị F0 tại nhà, áp dụng toàn thành phố

Hà Nội ban hành phương án cách ly, điều trị F0 tại nhà, áp dụng toàn thành phố

Sức khỏe - Như Ý - 7 giờ trước
UBND TP. Hà Nội vừa ban hành Phương án số 276/PA-UBND về cách ly, quản lý, theo dõi, khám và điều trị tại nhà đối với người nhiễm COVID-19 trên địa bàn thành phố. Phạm vi áp dụng trên toàn địa bàn thành phố Hà Nội.
Xuất cấp 4.880 tấn gạo hỗ trợ người dân gặp khó khăn do dịch Covid-19 cho 3 tỉnh Hòa Bình, Hà Tĩnh, Sóc Trăng

Xuất cấp 4.880 tấn gạo hỗ trợ người dân gặp khó khăn do dịch Covid-19 cho 3 tỉnh Hòa Bình, Hà Tĩnh, Sóc Trăng

Tin tức - Như Ý - 8 giờ trước
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái đã ký Quyết định số 2044/QĐ-TTg chỉ đạo Bộ Tài chính xuất cấp không thu tiền 4.880,295 tấn gạo từ nguồn dự trữ quốc gia cho các tỉnh Hòa Bình, Hà Tĩnh và Sóc Trăng để hỗ trợ người dân gặp khó khăn do thực hiện giãn cách xã hội phòng, chống dịch Covid-19.
Hà Nội: Thông báo đánh giá cấp độ dịch COVID-19 tính đến ngày 3/12/2021

Hà Nội: Thông báo đánh giá cấp độ dịch COVID-19 tính đến ngày 3/12/2021

Tin tức - T.Hợp - 11 giờ trước
UBND thành phố Hà Nội vừa ban hành thông báo 824/TB-UBND đánh giá cấp độ dịch trong phòng, chống dịch COVID-19 trên địa bàn thành phố đến ngày 3/12. Theo đó, nhiều địa phương từ cấp độ 1 (vùng xanh) chuyển sang cấp độ 2 (vùng vàng).
Truyền hình trực tiếp chương trình

Truyền hình trực tiếp chương trình "Hồ Chí Minh - Hành trình khát vọng 2021"

Tin tức - T.Hợp - 11 giờ trước
Chương trình "Hồ Chí Minh - Hành trình khát vọng 2021" do Ban Tuyên giáo Trung ương chỉ đạo, Đài Truyền hình Việt Nam là đơn vị thực hiện. Chương trình sẽ được truyền hình trực tiếp lúc 20h10, chủ nhật ngày 5/12/2021 trên kênh VTV1.