Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tục làm vía của người Thái- Nghệ An

Nguyệt Anh (T/h) - 10:58, 15/07/2021

Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào dân tộc Thái ở Nghệ An có những nghi lễ vòng đời mà ai cũng được trải nghiệm, đó là lễ làm vía. Người Thái thường tổ chức làm vía khi có trẻ chào đời, lúc con gái về nhà chồng, khi trong nhà có người thân bị mất, có người đi xa trở về, gặp tai nạn, ốm đau bệnh tật, phụ nữ sau khi sinh nở hay gọi vía về ăn tết.

Lễ vật trong lễ gọi vía không cần quá cầu kỳ, nhưng nhất thiết phải có bát cơm/gói cơm, cùng với một ít đồ dùng, vật dụng của người được gọi vía.
Lễ vật trong lễ gọi vía không cần quá cầu kỳ, nhưng nhất thiết phải có bát cơm/gói cơm, cùng với một ít đồ dùng, vật dụng của người được gọi vía. (Ảnh tư liệu)

Theo quan niệm của người Thái, từ khi sinh ra đến khi trở về với cát bụi, một người Thái phải có ít nhất hai lần được làm vía. Vía trong tiếng Thái là "khoắn" (hồn vía). Nghi lễ "làm vía" hay "gọi vía" (họng khoắn) là gọi hồn vía trở về nhà bố mẹ, vợ con, trở về với thể xác, để vía không đi lang thang nơi đất người, nơi bờ suối, bờ sông, bờ vực hay tránh xa các loài vật nguy hiểm trong rừng...

Chủ trì buổi làm vía thường do thầy mo thực hiện. Trước khi chuẩn bị lễ làm vía, gia chủ phải chuẩn bị các lễ vật như xôi, thịt gà, rượu... bày trên mâm để giữa sàn nhà. Thầy mo ngồi phía trước làm lễ, xung quanh là con cháu và họ hàng thân thuộc.

Tùy từng nghi lễ làm vía mà sự chuẩn bị lễ vật và nghi lễ cúng sẽ khác nhau. Đối với trẻ nhỏ mới sinh được 3 ngày sẽ được gia đình tổ chức lễ làm vía để cầu khấn cho đứa trẻ luôn được khỏe mạnh, ngoan ngoãn, nhanh lớn... Người Thái gọi lễ này là “Vắn ọc họ”. Lễ vật và nghi thức của “Vắn ọc họ” gồm có 2 con gà hoặc lợn, các đồ trang sức như vòng tay hoặc vòng cổ và đồ mặc sơ sinh của cháu bé rồi bỏ vào 1 cái mâm. Trước khi chuẩn bị cúng, người nhà nấu 1 nồi thuốc Nam và rót ra 9 bát cho người mẹ sơ sinh lần lượt uống trong lúc thầy mo khấn cúng những điều tốt lành cho đứa trẻ.

Khi đứa trẻ đã được 5 - 6 tháng tuổi thì người Thái lại tiếp tục tổ chức cúng vía mừng vui và cầu cho đứa trẻ khoẻ mạnh chóng lớn, tránh được ốm đau, tai qua nạn khỏi. Lễ làm vía này người Thái gọi là “Vắn chôm” hay còn gọi là vía mừng sự đầu thai.

Trong khi lao động hay đi đường nhiều lúc chẳng may gặp tai nạn, gặp phải thú dữ làm cho con người khiếp sợ (mất hồn, mất vía), dẫn đến yếu bóng vía hay giật mình, người Thái lại tổ chức làm vía để gọi hồn về. Lễ vía này gọi là “Vắn sên ” hay “Vắn òn".

“Vắn pớ mở”- Lễ làm vía cho cô dâu, chú rể trong ngày cưới
“Vắn pớ mở”- Lễ làm vía cho cô dâu, chú rể trong ngày cưới (Ảnh BNA)

Trong lễ cưới, khi đôi vợ chồng mới dắt tay nhau bước cầu thang lên nhà chồng thì mẹ chồng cùng các chị dâu và các bà mễ đón 2 vợ chồng vào trong buồng làm vía mừng dâu mới gọi là “Vắn pớ mở”. Lễ vật gồm có váy áo, khăn piêu, dây thắt lưng, vòng, dây, nhẫn, hoa tai và gối nệm, các đồ trang sức sẵn theo tục lễ. Tất cả lễ vật được đặt trong khu vực mâm lễ.

Khi có người thân chuẩn bị đi xa lâu ngày mới về hoặc người thân trong gia đình phải chia tay ra đi. Người ta cũng làm vía để người ra đi được mạnh khoẻ, may mắn, phấn khởi. Lễ này gọi là “Vắn chầu”. Bố mẹ hay các cụ già, nội, ngoại ở xa đến thăm con cháu, cũng được con cháu trả ơn bằng cách làm vía cho bố mẹ hoặc ông bà, để bày tỏ lòng cảm ơn và cầu chúc cho bố mẹ ông bà mạnh khoẻ sống lâu muôn tuổi. Lễ vía này người Thái gọi là “Vắn huổm ”

Khi có ông bà, cha mẹ hay người già trong nhà bị ốm đau dài ngày, để cầu mong cho người ốm chóng khỏi bệnh, mạnh khỏe, ngoài việc chăm sóc thuốc thang, người Thái không quên làm vía. Lễ vía này gọi là “Họng vắn chầu húa’’. Nghi thức và lễ vật gồm có chiếc áo của người già bị đau ốm, một gói gạo trắng, một cái giỏ bên trong đựng một con gà nhỏ và một thanh củi đang cháy đưa cho thầy mo. Thầy mo đến ngoài nhà bên đường hay đi rẫy, đi nương và đọc bài cúng khấn để đi tìm hỏi hồn vía người thân (ông bà tổ tiên) ở mường Trời hay ở nơi đâu thì về phù hộ, giúp đỡ hồn người ốm đau…

Các lễ vật trong lễ gọi vía được đồng bào Thái đặt ngay giữa gian nhà chính.
Các lễ vật trong lễ gọi vía được đồng bào Thái đặt ngay giữa gian nhà chính. (Ảnh TL)

Ngoài một số lễ vía đã kể trên, người Thái còn làm nhiều vía khác nữa. Tuy khác nhau về nghi thức, lễ vật nhưng tất cả các cuộc làm vía khi kết thúc bằng việc buộc chỉ cổ tay cho người được làm vía. Ý nghĩa của việc buộc chỉ cổ tay nhằm mang đến sự may mắn, tốt lành.

Tục làm vía hay gọi vía đến nay vẫn được nhiều gia đình người Thái ở Nghệ An bảo tồn như lưu giữ một nét đẹp văn hóa trong đời sống tâm linh của người dân vùng cao xứ Nghệ.

Tin cùng chuyên mục
Long Khánh (Đồng Nai): Khai thác hiệu quả thế mạnh du lịch vườn

Long Khánh (Đồng Nai): Khai thác hiệu quả thế mạnh du lịch vườn

Long Khánh (Đồng Nai) từ lâu đã nổi tiếng với những vườn trái cây nhiệt đới đặc sắc. Không những là nơi cung cấp trái cây đa dạng cho thị trường trong nước, nhiều năm qua mô hình du lịch sinh thái kết hợp tham quan, trải nghiệm thực tế tại các vườn trái cây đã trở thành thế mạnh của địa phương.
Tin nổi bật trang chủ
Long Khánh (Đồng Nai): Khai thác hiệu quả thế mạnh du lịch vườn

Long Khánh (Đồng Nai): Khai thác hiệu quả thế mạnh du lịch vườn

Sắc màu 54 - Lê Vũ - 2 phút trước
Long Khánh (Đồng Nai) từ lâu đã nổi tiếng với những vườn trái cây nhiệt đới đặc sắc. Không những là nơi cung cấp trái cây đa dạng cho thị trường trong nước, nhiều năm qua mô hình du lịch sinh thái kết hợp tham quan, trải nghiệm thực tế tại các vườn trái cây đã trở thành thế mạnh của địa phương.
Doanh nhân trẻ giúp đồng bào DTTS thoát nghèo từ cây dược liệu

Doanh nhân trẻ giúp đồng bào DTTS thoát nghèo từ cây dược liệu

Doanh nhân dân tộc - Lý Dũng - 4 phút trước
Xuất phát từ ý tưởng đầu tư trồng cây dược liệu, cung cấp nguyên liệu cho các cơ sở khám chữa bệnh đông y, anh Hoàng Văn Luân, thôn Phiêng Bang, xã Văn Lang, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn đã thành lập Hợp tác xã trồng và sản xuất dược liệu Bảo Châu (HTX Bảo Châu), xây dựng thành công chuỗi sản xuất khép kín từ cây dược liệu, tạo động lực phát triển HTX Bảo Châu và góp phần giúp đồng bào thoát nghèo.
Sức sống mới ở miền biên viễn Nậm Cha

Sức sống mới ở miền biên viễn Nậm Cha

Xã hội - Bùi Chiến - 6 phút trước
Những năm trước đây, xã Nậm Cha, huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu còn bộn bề khó khăn, tỷ lệ đói nghèo cao, an ninh trật tự tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Nhưng giờ đây đã khác, sản xuất nông nghiệp được đẩy mạnh, văn hóa xã hội ngày càng khởi sắc, đời sống người dân được nâng cao mọi mặt. An ninh trật tự được đảm bảo. Bà con dân bản nỗ lực xóa đói, giảm nghèo, xây dựng cuộc sống mới.
Người cán bộ nặng lòng với đồng bào DTTS

Người cán bộ nặng lòng với đồng bào DTTS

Công tác Dân tộc - Phạm Tiến - 8 phút trước
Tôi bị cuốn theo lối kể chuyện chân thật nhưng đầy dí dỏm của anh Hồ Viết Ái. Người đàn ông có dáng người thấp, nước da nâu đen vầng trán cao, giọng nói rủ rỉ cuốn tôi về một thời tuổi trẻ đầy nhiệt huyết của anh. Những nẻo đường Hồ Viết Ái đi bản, về với đồng bào DTTS trên đỉnh Trường Sơn cũng tái hiện...
Du lịch làng nghề, lợi cả đôi đường

Du lịch làng nghề, lợi cả đôi đường

Sắc màu 54 - Trọng Bảo - 1 giờ trước
Tỉnh Lào Cai có 25 dân tộc, mỗi dân tộc có những nét văn hóa đặc sắc riêng. Trong đó, các làng nghề truyền thống là một trong những yếu tố góp phần làm nên bản sắc văn hóa của từng dân tộc. Việc bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống không chỉ có ý nghĩa bảo tồn văn hóa mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế thông qua hoạt động du lịch làng nghề.
Những loại thực phẩm quan trọng trong phát triển trí não cho trẻ

Những loại thực phẩm quan trọng trong phát triển trí não cho trẻ

Là cha mẹ, ai cũng mong mỏi con mình sinh ra được phát triển toàn diện cả thể chất lẫn trí tuệ. Ngoài yếu tố di truyền, giáo dục từ gia đình và nhà trường, dinh dưỡng góp phần quan trọng cho sự phát triển trí não của trẻ. Vì vậy, bạn cần bổ sung những thực phẩm sau đây để não bộ của con được phát triển mỗi ngày.
Gia Lai: Tập huấn hỗ trợ thông tin, tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo

Gia Lai: Tập huấn hỗ trợ thông tin, tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo

Công tác Dân tộc - Ngọc Thu - 1 giờ trước
Ngày 30/6, tại Tp. Pleiku, UBND tỉnh Gia Lai và Ban Dân tộc tỉnh đã tổ chức Hội nghị tập huấn theo Đề án Hỗ trợ thông tin, tuyên truyền về dân tộc, tôn giáo năm 2022.
Tỉnh Phú Thọ có 5 đại biểu tham gia Liên hoan thiếu nhi các dân tộc tiêu biểu toàn quốc lần thứ IV năm 2022

Tỉnh Phú Thọ có 5 đại biểu tham gia Liên hoan thiếu nhi các dân tộc tiêu biểu toàn quốc lần thứ IV năm 2022

Xã hội - Hồng Minh - 1 giờ trước
Từ ngày 29 - 31/7, Liên hoan thiếu nhi các dân tộc tiêu biểu toàn quốc lần thứ IV năm 2022 sẽ được tổ chức tại TP. Hà Nội
Đắk Lắk: Khởi tố, bắt tạm giam đối tượng có 10 tiền án

Đắk Lắk: Khởi tố, bắt tạm giam đối tượng có 10 tiền án

Pháp luật - Hoàng Thùy - 1 giờ trước
Ngày 30/6, Công an Tp. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk cho biết, đơn vị vừa ra quyết định khởi tố bị can, bắt tạm giam Nguyễn Thanh Long (49 tuổi) trú tại Tp. Buôn Ma Thuột về tội trộm cắp tài sản. Đây là đối tượng từng có 10 tiền án.
Triển lãm ảnh

Triển lãm ảnh "Trường Sa - Nhà giàn qua ống kính nhiếp ảnh"

Tin tức - Nguyệt Anh - 2 giờ trước
Hội Nhiếp ảnh Thành phố Hồ Chí Minh vừa tổ chức giới thiệu Triển lãm ảnh thời sự, nghệ thuật và ra mắt sách ảnh với chủ đề “Trường Sa-nhà giàn-qua ống kính nhiếp ảnh” của Nghệ sỹ nhiếp ảnh Đoàn Hoài Trung, Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh Thành phố.
Tiến Linh: Trái bóng nhựa đầu đời và cuộc trùng phùng với mẹ

Tiến Linh: Trái bóng nhựa đầu đời và cuộc trùng phùng với mẹ

Thể thao - PV - 3 giờ trước
Năm 9 tuổi, Tiến Linh mới gặp mẹ lần đầu tiên sau 7 năm xa cách. Trong khi cơ duyên đến với bóng đá là một buổi gặp tình cờ mấy bạn cùng trường đang quần thảo quả bóng nhựa ở sân bóng rổ. Sự nhập cuộc tuyệt vời lần đầu ấy, đã giúp ngọn lửa bóng đá trong tâm hồn Linh được nhen lên.