Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Âm nhạc Ê Đê và Câu lạc bộ buôn Ly

Đạt Thành Nhân - 09:50, 29/09/2020

Người Ê Đê ở Phú Yên có một kho tàng dân ca, dân nhạc và dân vũ phong phú về thể loại lẫn chủ đề. Mỗi loại hình, ngoài tính chất đặc thù của nhạc điệu, nội dung, còn chịu sự chi phối bởi môi trường diễn xướng. Trong suốt vòng đời, âm nhạc, lời ca luôn theo người Ê Đê từ thuở mới lọt lòng mẹ đến khi về với ông bà tổ tiên.

Âm thanh cồng chiêng luôn gắn với mọi nghi lễ vòng đời của đồng bào dân tộc Ê Đê. Ảnh TL
Âm thanh cồng chiêng luôn gắn với mọi nghi lễ vòng đời của đồng bào dân tộc Ê Đê. Ảnh TL

Truyền thống văn hóa độc đáo

Theo các già làng người Ê Đê thì cuộc sống sinh hoạt của đồng bào không thể thiếu tiếng hát. Tiếng hát được cất lên những lúc vui vẻ để truyền đạt tình ý, vốn sống, chia sẻ trải nghiệm trong lao động sản xuất. Đôi khi tiếng hát là lời thỉnh đạt ý nguyện đến các thần linh núi rừng, sông nước, hay tỏ bày tình yêu lứa đôi. Chính vì thế, tiếng hát được chia thành nhiều loại: H’ ri hậy dùng phổ biến ở nhiều dạng sinh hoạt, đặc biệt là ở hội làng buôn, mang tính diễn cảm; H’ ri ting - rang mang tính trữ tình, được sử dụng trong khung cảnh nhẹ nhàng giữa hai người; H’ ri cô-ning là loại hát đối đáp ứng khẩu theo những giai điệu nhất định. Trong đó, thể loại hát ru là sự giao cảm giữa mẹ và con, nên giai điệu âm nhạc thường êm dịu, thanh thoát, bình dị, nội dung lời ca mộc mạc, gần gũi, mang tính giáo dục, cảm hóa đậm tính nhân văn.

Nghệ nhân Ma Nghin ở xã Krông Pa, huyện Sơn Hòa (Phú Yên) cho biết: Cùng các loại hát trên, Chơnăk là một trong những thể loại hát kể phổ biến nhất của người Ê Đê ở Phú Yên. Mỗi bài Chơnăk dài hàng nghìn câu, với những nội dung kể về các cuộc xung đột giữa các vị tù trưởng (M’tao) hay “trai làng giữ gái làng ta”, hoặc xâm chiếm đất đai giữa buôn làng này với buôn làng khác… Người kể Chơnăk thể hiện câu chuyện qua giọng hát, lúc trầm, lúc bổng, lúc hào hùng, khi thanh thoát, lúc thong thả, lắng sâu, man mác...

Mỗi nhạc cụ, mỗi làn điệu dân ca đều được phân định rõ ràng về không gian, thời gian, hoàn cảnh và đối tượng thể hiện, kết hợp với chúng trong nhiều trường hợp là sự thể hiện của nhiều loại dân vũ. Ấn tượng nhất, là điệu múa xoang với các thể loại chính như: Xoang Samơk thể hiện sự vui mừng, hân hoan mùa màng bội thu; Xoang Pơ sat thực hiện khi lúa trên rẫy bắt đầu chín rộ; Xoang Grong Atâu múa trong tang lễ...

Tương ứng với mỗi lời ca, điệu múa của người dân tộc Ê Đê là các thể loại nhạc cụ, nổi bật nhất là cồng, chiêng. Tiêu biểu phải kể đến cồng ba, chiêng năm. Cồng ba gồm có 3 chiếc, với các tên gọi: Mong (chiếc nhỏ nhất), Môn (chiếc trung bình) và Anưa (chiếc lớn nhất). Cồng ba được đánh khi buôn làng có người qua đời và phục vụ trong tang lễ. Còn chiêng năm, gồm có 5 chiếc với các tên gọi lần lượt là: Tươn, Điên, Pochê, Na pơ rơn và Nasat.

Chiêng năm chỉ đem ra dùng khi có đám tiệc như mừng tuổi con trai, con gái trưởng thành, vui mừng đám cưới, mừng nhà mới, và các lễ cúng quan trọng như: Cúng bến nước, rước hồn lúa, đâm trâu - xoay cột…

Gìn giữ và trao truyền cho thế hệ trẻ

Già làng Y Típ sinh sống tại xã Ea Trol, huyện Sông Hinh, cho biết: Ngoài cồng, chiêng, aráp, nhạc cụ trong sinh hoạt văn hóa của dân tộc Ê Đê còn có: Đing ta lé (sáo trúc), Đinh đong (đàn nhị) là hai nhạc cụ sử dụng sinh hoạt trong gia đình lúc nông nhàn và lễ hội cộng đồng. Đinh goong (đàn bầu) đánh lúc ngủ ở rẫy; tù và làm bằng sừng trâu thổi vào dịp lễ tế cho các vị thần linh, hoặc tụ họp dân làng khi có việc đột xuất, khi xảy ra hỏa hoạn, hoặc có người chết bất đắc kỳ tử ở trong buôn.

Với ý nghĩa quan trọng trong đời sống, âm nhạc luôn được người Ê Đê gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ sau. Một trong những người con của buôn làng Ê Đê có tình yêu đặc biệt dành cho âm nhạc truyền thống là Ksor Y Thư. Sinh ra và lớn lên ở buôn Ly, xã Ea Trol (huyện Sông Hinh), Ksor Y Thư luôn đau đáu nỗi niềm gìn giữ âm nhạc của dân tộc mình. Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật Quân đội, Ksor Y Thư trở về quê nhà góp sức gìn giữ và khơi dậy niềm say mê âm nhạc dân tộc đặc sắc của đồng bào đang dần mai một.

Bằng niềm đam mê và năng khiếu, Y Thư thể hiện đậm nét đời sống tâm hồn, tình cảm của đồng bào, mang hơi thở của cuộc sống buôn làng qua những ca khúc do anh sáng tác: “Mùa xuân lời ru”, “Thương lắm nhớ nhiều”, “Sông Hinh xuân về”, “Cô gái sông Ba”, “Đừng khóc con ơi”... Các ca khúc sử dụng chất liệu của người đồng bào Ê Đê được các nhà chuyên môn đánh giá cao.

Y Thư chia sẻ: Càng hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, anh càng cảm thấy yêu văn hóa truyền thống hơn và hy vọng những ca khúc được sáng tác bằng tiếng Ê Đê sẽ góp phần lưu giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Với mong muốn góp phần lan tỏa vẻ đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Ê Đê, Ksor Y Thư thành lập và làm Chủ nhiệm CLB Âm nhạc buôn Ly. Ngoài mục đích lan tỏa trong cộng đồng tình yêu âm nhạc, gìn giữ văn hóa truyền thống, các thành viên trong CLB không ngừng quảng bá đến bạn bè gần xa về bản sắc văn hóa của người Ê Đê.

Tin cùng chuyên mục
Phú Yên: Di sản văn hóa được bảo tồn và phát huy giá trị

Phú Yên: Di sản văn hóa được bảo tồn và phát huy giá trị

Phú Yên có hơn 30 dân tộc anh em cùng sinh sống, như: Kinh, Chăm, Ba Na, Ê Đê, Tày, Nùng...; cùng với vị trí địa lý, danh lam thắng cảnh, bản sắc riêng của mỗi dân tộc, đã tạo ra những giá trị văn hóa đa dạng và độc đáo cho vùng đất này. Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống, những năm qua, tỉnh Phú Yên đã triển khai nhiều giải pháp, mang lại những hiệu quả tích cực, qua đó góp phần nâng cao đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của đồng bào các dân tộc trên địa bàn.
Thường trực Chính phủ họp về mô hình chính quyền đô thị tại TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng

Thường trực Chính phủ họp về mô hình chính quyền đô thị tại TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng

Thời sự - PV - 18:53, 01/03/2021
Chiều 1/3, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về dự thảo các nghị định quy định chi tiết thi hành các nghị quyết của Quốc hội về tổ chức chính quyền đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh, thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị và một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Đà Nẵng.
Chiều 1/3, có 13 ca mắc COVID-19 ở Hải Dương và Kiên Giang

Chiều 1/3, có 13 ca mắc COVID-19 ở Hải Dương và Kiên Giang

Tin tức - PV - 18:52, 01/03/2021
Bản tin 18h ngày 1/3 của Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch COVID-19 cho biết có 13 ca mắc COVID-19, trong đó 8 ca ghi nhận tại Hải Dương, 5 ca nhập cảnh tại Kiên Giang được cách ly ngay
Bộ đội Biên phòng Cao Bằng: Gắn kết quân dân, giữ bình yên biên giới

Bộ đội Biên phòng Cao Bằng: Gắn kết quân dân, giữ bình yên biên giới

Pháp luật - Minh Thu - 16:21, 01/03/2021
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Biên phòng toàn dân (3/3), chúng tôi có dịp trở lại các bản làng vùng biên giới tỉnh Cao Bằng, tìm hiểu về cuộc sống của đồng bào các dân tộc và các chiến sĩ biên phòng (BP) đang làm nhiệm vụ trên tuyến biên giới nơi đây. Lần trở lại nào cũng vậy, điểu mà chúng tôi luôn cảm nhận được là tình quân dân thắm thiết, là những việc làm ý nghĩa mà người lính biên phòng dành cho đồng bào các dân tộc thiểu số có cuộc sống ngày càng tốt hơn; và hơn hết là vai trò, trách nhiệm của người lính quân hàm xanh ngày đêm chắc tay súng giữ gìn cho biên cương Tổ quốc luôn yên bình.
Thanh Hóa: Sản phẩm OCOP chưa phát triển tương xứng với tiềm năng vùng DTTS và miền núi

Thanh Hóa: Sản phẩm OCOP chưa phát triển tương xứng với tiềm năng vùng DTTS và miền núi

Kinh tế - Quỳnh Trâm - 16:03, 01/03/2021
Thanh Hóa có 11 huyện miền núi, với nhiều sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đặc trưng có giá trị kinh tế, thương mại cao, có thể phát triển thành các sản phẩm OCOP. Tuy nhiên, sau hơn 2 năm triển khai thực hiện Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP), hiện tại khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa có 10 sản phẩm của 7 chủ thể, thuộc 5 huyện Như Xuân, Như Thanh, Thường Xuân, Thạch Thành và Quan Hóa, được công nhận là sản phẩm OCOP cấp tỉnh. Đây là con số quá nhỏ so với tiềm năng của địa phương.
Nhận giao khoán rừng-Lợi ích thấy rõ

Nhận giao khoán rừng-Lợi ích thấy rõ

Môi trường sống - Nghĩa Hiệp - 15:55, 01/03/2021
Phát triển rừng bền vững, tăng tỷ lệ che phủ rừng, đẩy mạnh liên kết trong sản xuất lâm nghiệp, chế biến, nâng cao thu nhập cho người dân và còn nhiều lợi ích khác, là những kết quả tích cực từ việc giao, nhận khoán rừng cho người dân những năm trở lại đây tại tỉnh Tuyên Quang.
Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Yếu tố “hạnh phúc của nhân dân” đã được nhấn mạnh trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng. Chủ trương này làm sâu sắc hơn giá trị lớn lao của 6 chữ “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”. 6 chữ này là khát vọng cháy bỏng cả dân tộc luôn hướng đến và cũng là mục tiêu mà Đảng, Nhà nước Việt Nam không ngừng nỗ lực để đạt được, để mỗi người dân được thụ hưởng đầy đủ các quyền cơ bản của con người, quyền công dân.
Lào Cai: Khai trương phần mềm cuộc thi trắc nghiệm trên mạng internet về Văn kiện Đại hội Đảng

Lào Cai: Khai trương phần mềm cuộc thi trắc nghiệm trên mạng internet về Văn kiện Đại hội Đảng

Tin tức - Trọng Bảo - 15:43, 01/03/2021
Ngày 01/3/2021, Tỉnh ủy Lào Cai đã tổ chức ra mắt phần mềm cuộc thi trắc nghiệm trên mạng internet tìm hiểu văn kiện Đại hội Đảng.
Thủ tướng: Đà Nẵng phải hướng đến là Thành phố loại đặc biệt của Việt Nam

Thủ tướng: Đà Nẵng phải hướng đến là Thành phố loại đặc biệt của Việt Nam

Tin tức - PV - 15:02, 01/03/2021
Theo đó, Đà Nẵng có du lịch là mũi nhọn, là thành phố trung tâm của kinh tế biển Việt Nam, cổng vào của hành lang kinh tế Đông-Tây và là thành phố thông minh, đáng sống.
Chiều 28/2 có thêm 16 ca mắc mới COVID-19, trong đó 4 ca nhập cảnh tại Tây Ninh và Đồng Tháp

Chiều 28/2 có thêm 16 ca mắc mới COVID-19, trong đó 4 ca nhập cảnh tại Tây Ninh và Đồng Tháp

Tin tức - PV - 11:36, 01/03/2021
Tính từ 6 giờ đến 18 giờ ngày 28/2, Việt Nam ghi nhận thêm 16 ca mắc mới COVID-19 với 12 ca lây nhiễm trong cộng đồng tại Hải Dương và 4 ca nhập cảnh tại Tây Ninh, Đồng Tháp. Hà Nội đã 13 ngày không có ca mắc COVID-19 mới.
Dự kiến có 500 đại biểu Quốc hội khóa XV

Dự kiến có 500 đại biểu Quốc hội khóa XV

Tin tức - Hương Trà - 11:30, 01/03/2021
Theo Nghị quyết số 1185/NQ-UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 11/1/2021, dự kiến tổng số đại biểu Quốc hội khóa XV là 500 đại biểu.
Dự báo thời tiết 1/3, miền Bắc đón không khí lạnh kèm mưa phùn và sương mù

Dự báo thời tiết 1/3, miền Bắc đón không khí lạnh kèm mưa phùn và sương mù

Tin tức - Nga Nhi - 11:16, 01/03/2021
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, thời tiết ngày 3/1 ở các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa phùn và sương mù, Nam Bộ trời nắng.