Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Y Điêng - “cây đại thụ” về văn hóa Tây Nguyên

Đào Đức Tuấn - 09:38, 07/07/2020

“Mình như người con Ê Đê vắng nhà đi câu cá, nay đã có cá mang về. Mình chỉ kể lại những câu chuyện đáng nhớ để con cháu biết rằng, Tây Nguyên cần phải thẳm xanh chứ không nên bị xáo tung, cạn kiệt…”, nhà văn Y Điêng chia sẻ.

Những buổi sinh hoạt văn hóa cộng đồng của đồng bào Tây Nguyên là chất liệu để nhà văn Y Điêng đưa vào tác phẩm. (Ảnh TL)
Những buổi sinh hoạt văn hóa cộng đồng của đồng bào Tây Nguyên là chất liệu để nhà văn Y Điêng đưa vào tác phẩm. (Ảnh TL)

Nhà văn 92 mùa rẫy

Lâu lâu rồi tôi mới lên thăm ông. Thì ra Y Điêng đã chuyển nhà đi nơi khác, cũng ở thị trấn Hai Riêng, huyện Sông Hinh (tỉnh Phú Yên) nhưng không nằm cạnh con lộ. Vợ chồng ông chuyển vào ở gần buôn Hai K’lok, ngôi nhà một nửa làm bằng xi măng, một nửa nhà sàn Ê Đê. Bà vợ Nguyễn Thị Lưu cho hay, ngôi nhà sàn này cất theo ước muốn của ông, nhà có bề ngang 3,5m, dài 6m. Thế nhưng giá sách và nơi trưng bày các tác phẩm của ông vẫn chưa được hoàn thiện. Bà Lưu say sưa nói về chuyện chăm lo ông chồng nhà văn. Còn trưởng lão Y Điêng thì tỏ ra rất phấn khởi khi đang hoàn thiện dần ngôi nhà mong ước của bản thân mình. Ngôi nhà sàn thơm mùi gỗ, đơn sơ, đẹp đẽ. 

Gần đây, do tuổi đã cao (92 tuổi), không thể đi lại nhiều nên ngoài thời gian viết lách, Y Điêng xoay sang chơi với những viên đá cuội nhặt từ lòng suối quê hương. “Đây là mô hình những cô gái Ê Đê lên rẫy. Đây là hình ảnh người dũng sĩ Tây Nguyên. Đây là cảnh bà con buôn làng đang họp bàn xây dựng nông thôn mới…”, ông hồn nhiên giới thiệu mấy cái khay có nhiều viên đá gắn xi măng lớn nhỏ, đặt phía sau bàn viết. Khoảng sân trước là mấy chậu rau, hoa leo xanh mát. 

Nhà văn Y Điêng kéo tôi lên sàn để khoe mấy tập truyện sắp đem in, mấy tập truyện còn dang dở. Đó là tập “Truyện cổ Tây Nguyên”, “Những chuyện về hổ Sông Hinh”, tập truyện ngắn và ký “Người mẹ”,… Đặc biệt, bản thảo trên 600 trang tập tạp văn “Nghe, thấy, nghĩ và viết” với 3 phần kể theo thời gian của cuộc đời ông: “Thời thơ ấu”, “Năm tháng làm công tác cách mạng” và “Hoạt động sáng tác văn học”.

“Báo cho cháu cùng mừng, hai tác phẩm đoạt Giải thưởng Nhà nước của chú đang được NXB Đà Nẵng in lại. Đó là hai tiểu thuyết “Chuyện trên bờ sông Hinh” và “Hờ Giang”. Nay mình dùng bút lông cho chữ to, dễ nhìn. Nhưng tốn giấy lắm! Cứ túc tắc viết thôi, chẳng biết có còn kịp in…”, nhà văn Y Điêng phấn khởi chia sẻ.

Nhà văn Y Điêng bên bàn viết
Nhà văn Y Điêng bên bàn viết

“Cây đại thụ” về văn hóa của Tây Nguyên

Tại một hội nghị bàn về giải pháp bảo tồn văn hóa các DTTS tỉnh Phú Yên mới đây, Phó GS-TS Nguyễn Thị Thu Trang, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian tỉnh Phú Yên chia sẻ: “Trước 1954, Y Điêng là một trong số rất ít người Ê Đê được học hành căn bản, biết chữ Pháp nên ông có trình độ để tham gia nghiên cứu, bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống. Cuối thập niên 50, ông cùng với một số cán bộ Tây Nguyên tập kết ra miền Bắc như Y Yung, K’so Bơliêu và Ngọc Anh đã tập hợp, dịch và công bố tập sách “Trường ca Tây Nguyên” với 7 tác phẩm sử thi tiêu biểu. Tập sách này ra đời đã khiến nhiều người ngạc nhiên trước vẻ đẹp bất ngờ của sử thi Tây Nguyên”.

Còn theo nhà văn Linh Nga Niê Kdam, Y Điêng là người viết văn thuộc thế hệ thứ nhất ở miền Trung - Tây Nguyên. Ông là người Ê Đê đầu tiên vượt qua khỏi văn học dân gian truyền miệng để bước tới văn học viết, người đầu tiên viết truyện dài bằng song ngữ Ê Đê - Việt. Y Điêng cũng là người Ê Đê đầu tiên vào Hội Nhà văn Việt Nam, được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Sức sáng tạo của cây bút tiêu biểu cho Tây Nguyên này, cả về số lượng lẫn chất lượng, hiện vẫn khó có tác giả nào ở khu vực này theo kịp.

Hơn hai mươi năm qua, Y Điêng có thêm niềm vui khi giúp Đài Truyền thanh - Truyền hình Sông Hinh, rồi Đài Phát thanh Truyền hình Phú Yên đào tạo biên dịch, dàn dựng lên sóng các chương trình thời sự - văn nghệ tiếng Ê Đê. Nhà báo Phan Xuân Luật, Giám đốc Đài PTTH Phú Yên nói: “Là người Ê Đê nhưng bác Y Điêng biết cả tiếng Pháp, tiếng Lào, nói giỏi tiếng đồng bào Ba Na, Gia Rai, Tày,… Không chỉ viết truyện bằng song ngữ Ê Đê - Việt, mà ông còn “muốn cái tiếng Ê Đê của mình vang xa”. Mỗi khi anh em nhờ cậy là ông nhiệt tình giúp đỡ. Y Điêng còn là hội viên Hội Nhà báo Việt Nam từ năm 1962, nay ông vẫn say sưa viết báo. Ông còn là người thầy dạy tiếng Ê Đê tại rất nhiều khóa học của các ngành; là một già làng uy tín của buôn làng”.

Nhà văn Y Điêng (tên thật là Y Điêng Kpă Hôp) Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khóa III. Ông đã xuất bản trên 10 đầu sách văn xuôi và thơ, như: “Ông già Kơ Rao”, “Hơ Giang”, “Drai Hling đi về phía sáng”, “Như cánh chim Kway”, “Chuyện trên bờ Sông Hinh”, “Sông Hinh, con sông quê hương”, “Thơ tình Y Điêng”, “Trường ca Tây Nguyên”,… Ông đạt Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.

Tin cùng chuyên mục
Nghệ nhân trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể: Trăn trở đằng sau một danh hiệu cao quý

Nghệ nhân trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể: Trăn trở đằng sau một danh hiệu cao quý

Sau 2 đợt xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân” và “Nghệ nhân Ưu tú” trong lĩnh vực Di sản văn hóa phi vật thể (năm 2015 và năm 2019) theo Nghị định 62/2014/NĐ-CP năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ, đã có tổng số 1.253 nghệ nhân được phong tặng danh hiệu, gồm 66 Nghệ nhân Nhân dân và 1.187 Nghệ nhân Ưu tú. Tuy nhiên, sau vinh danh, câu chuyện đãi ngộ nghệ nhân, hay làm thế nào để nhận diện đúng đối tượng vinh danh vẫn là điều được dư luận, công chúng quan tâm hàng đầu.
Bỏ thói quen cũ

Bỏ thói quen cũ

Cùng trao đổi - Hồng Phúc - 21:47, 07/08/2020
“Ổ dịch” Covid-19 ở Đà Nẵng đưa Việt Nam trở lại giai đoạn “đánh giặc” cam go lần 2. Theo thông tin tại cuộc làm việc trực tuyến của Quyền Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long và đơn vị thường trực chống dịch tại Đà Nẵng ngày 1/8, trong giai đoạn xuất hiện dịch, có khoảng 11.000 người đã đến Bệnh viện Đà Nẵng. Những người này đến khám chữa bệnh, thăm và chăm sóc người nhà. Sự thật là rất nhiều những trường hợp lây nhiễm chéo.
Nghệ nhân trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể: Trăn trở đằng sau một danh hiệu cao quý

Nghệ nhân trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể: Trăn trở đằng sau một danh hiệu cao quý

Sắc màu 54 - Hồng Minh - 21:39, 07/08/2020
Sau 2 đợt xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân” và “Nghệ nhân Ưu tú” trong lĩnh vực Di sản văn hóa phi vật thể (năm 2015 và năm 2019) theo Nghị định 62/2014/NĐ-CP năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ, đã có tổng số 1.253 nghệ nhân được phong tặng danh hiệu, gồm 66 Nghệ nhân Nhân dân và 1.187 Nghệ nhân Ưu tú. Tuy nhiên, sau vinh danh, câu chuyện đãi ngộ nghệ nhân, hay làm thế nào để nhận diện đúng đối tượng vinh danh vẫn là điều được dư luận, công chúng quan tâm hàng đầu.
Cuộc đời và sự nghiệp nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu

Cuộc đời và sự nghiệp nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu

Sự kiện - Bình luận - PV - 21:09, 07/08/2020
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, ở cương vị công tác nào, nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu cũng luôn hoàn thành xuất sắc trọng trách trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Tổ chức Đại hội Đại biểu các DTTS Việt Nam chu đáo, an toàn

Tổ chức Đại hội Đại biểu các DTTS Việt Nam chu đáo, an toàn

Tin tức - T.M - 20:59, 07/08/2020
Văn phòng Chính phủ vừa có thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình tại cuộc họp Ban Chỉ đạo (BCĐ) Đại hội Đại biểu toàn quốc các DTTS Việt Nam lần thứ II.
Thêm 34 ca mắc mới COVID-19

Thêm 34 ca mắc mới COVID-19

Tin tức - PV - 20:39, 07/08/2020
Bản tin 18h ngày 7/8 của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch COVID-19 cho biết, đã có thêm 34 ca mắc mới COVID-19, trong đó 32 ca liên quan đến Đà Nẵng.
Ô nhiễm môi trường từ một trang trại ở Thanh Hóa: Dân từng giờ phải chịu mùi hôi thối, xã bảo chờ ?!

Ô nhiễm môi trường từ một trang trại ở Thanh Hóa: Dân từng giờ phải chịu mùi hôi thối, xã bảo chờ ?!

Bạn đọc - Quỳnh Trâm - 20:34, 07/08/2020
Hàng chục hộ dân ở thôn Giàu Cả, xã Lương Ngoại, huyện Bá Thước (Thanh Hóa) đã đồng loạt gửi đơn cho Báo Dân tộc và Phát triển, phản ánh tình trạng ô nhiễm môi trường từ một trang trại nuôi lợn tại địa phương.
Văn hóa ứng xử trong bữa cơm gia đình

Văn hóa ứng xử trong bữa cơm gia đình

Cùng trao đổi - Sông Lam - 16:56, 07/08/2020
Người Việt từ xưa đến nay vốn coi trọng văn hóa ứng xử, đặc biệt là trong văn hóa ứng xử ở mỗi bữa ăn, coi đó là một trong những tiêu chuẩn đánh giá phần nào trình độ, phẩm cách của một cá nhân, một gia đình. Bởi vậy, trong mỗi gia đình, những trẻ nhỏ mới lên hai, lên ba tuổi đã được cha mẹ, ông bà dạy cho cách cầm thìa, cầm bát, cách ngồi vào mâm cơm sao cho văn minh, lịch sự, thể hiện văn hóa ứng xử tinh tế trong bữa cơm gia đình.
WHO kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế ứng phó COVID-19

WHO kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế ứng phó COVID-19

Tin tức - PV - 16:18, 07/08/2020
Trong bối cảnh khi có tới hơn 19 triệu trường hợp được báo cáo mắc COVID-19 trên toàn thế giới và hơn 700.000 trường hợp tử vong, người đứng đầu Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngày 6/8 một lần nữa kêu gọi các quốc gia đoàn kết trong cuộc chiến chống lại đại dịch này.
Hiền hòa Kon Drei

Hiền hòa Kon Drei

Phóng sự - Ký sự - PV - 15:10, 07/08/2020
Nằm bên cạnh dòng sông Đăk Bla hiền hòa, làng Kon Drei (xã Đăk Blà, thành phố Kon Tum) đẹp như bức tranh, mộc mạc và thanh bình. Ngôi làng nổi bật bởi mái nhà rông cao vút; những ngôi nhà sàn, nhà xây xen lẫn với cây cổ thụ xanh mướt. Đặc biệt, từ bao đời nay, người dân làng Kon Drei vẫn giữ nét đẹp trong sinh hoạt và sản xuất gắn liền với dòng sông Đăk Bla.
Tăng “sức đề kháng” cho tiêu chí thu nhập

Tăng “sức đề kháng” cho tiêu chí thu nhập

Kinh tế - Tùng Nguyên - 14:55, 07/08/2020
Thiên tai, dịch bệnh đã và đang tác động đến sản xuất của người dân nông thôn. Vì vậy, để giữ vững và nâng cao tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới (NTM), đòi hỏi các địa phương phải có những giải pháp linh hoạt.