Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Y Điêng - “cây đại thụ” về văn hóa Tây Nguyên

Đào Đức Tuấn - 09:38, 07/07/2020

“Mình như người con Ê Đê vắng nhà đi câu cá, nay đã có cá mang về. Mình chỉ kể lại những câu chuyện đáng nhớ để con cháu biết rằng, Tây Nguyên cần phải thẳm xanh chứ không nên bị xáo tung, cạn kiệt…”, nhà văn Y Điêng chia sẻ.

Những buổi sinh hoạt văn hóa cộng đồng của đồng bào Tây Nguyên là chất liệu để nhà văn Y Điêng đưa vào tác phẩm. (Ảnh TL)
Những buổi sinh hoạt văn hóa cộng đồng của đồng bào Tây Nguyên là chất liệu để nhà văn Y Điêng đưa vào tác phẩm. (Ảnh TL)

Nhà văn 92 mùa rẫy

Lâu lâu rồi tôi mới lên thăm ông. Thì ra Y Điêng đã chuyển nhà đi nơi khác, cũng ở thị trấn Hai Riêng, huyện Sông Hinh (tỉnh Phú Yên) nhưng không nằm cạnh con lộ. Vợ chồng ông chuyển vào ở gần buôn Hai K’lok, ngôi nhà một nửa làm bằng xi măng, một nửa nhà sàn Ê Đê. Bà vợ Nguyễn Thị Lưu cho hay, ngôi nhà sàn này cất theo ước muốn của ông, nhà có bề ngang 3,5m, dài 6m. Thế nhưng giá sách và nơi trưng bày các tác phẩm của ông vẫn chưa được hoàn thiện. Bà Lưu say sưa nói về chuyện chăm lo ông chồng nhà văn. Còn trưởng lão Y Điêng thì tỏ ra rất phấn khởi khi đang hoàn thiện dần ngôi nhà mong ước của bản thân mình. Ngôi nhà sàn thơm mùi gỗ, đơn sơ, đẹp đẽ. 

Gần đây, do tuổi đã cao (92 tuổi), không thể đi lại nhiều nên ngoài thời gian viết lách, Y Điêng xoay sang chơi với những viên đá cuội nhặt từ lòng suối quê hương. “Đây là mô hình những cô gái Ê Đê lên rẫy. Đây là hình ảnh người dũng sĩ Tây Nguyên. Đây là cảnh bà con buôn làng đang họp bàn xây dựng nông thôn mới…”, ông hồn nhiên giới thiệu mấy cái khay có nhiều viên đá gắn xi măng lớn nhỏ, đặt phía sau bàn viết. Khoảng sân trước là mấy chậu rau, hoa leo xanh mát. 

Nhà văn Y Điêng kéo tôi lên sàn để khoe mấy tập truyện sắp đem in, mấy tập truyện còn dang dở. Đó là tập “Truyện cổ Tây Nguyên”, “Những chuyện về hổ Sông Hinh”, tập truyện ngắn và ký “Người mẹ”,… Đặc biệt, bản thảo trên 600 trang tập tạp văn “Nghe, thấy, nghĩ và viết” với 3 phần kể theo thời gian của cuộc đời ông: “Thời thơ ấu”, “Năm tháng làm công tác cách mạng” và “Hoạt động sáng tác văn học”.

“Báo cho cháu cùng mừng, hai tác phẩm đoạt Giải thưởng Nhà nước của chú đang được NXB Đà Nẵng in lại. Đó là hai tiểu thuyết “Chuyện trên bờ sông Hinh” và “Hờ Giang”. Nay mình dùng bút lông cho chữ to, dễ nhìn. Nhưng tốn giấy lắm! Cứ túc tắc viết thôi, chẳng biết có còn kịp in…”, nhà văn Y Điêng phấn khởi chia sẻ.

Nhà văn Y Điêng bên bàn viết
Nhà văn Y Điêng bên bàn viết

“Cây đại thụ” về văn hóa của Tây Nguyên

Tại một hội nghị bàn về giải pháp bảo tồn văn hóa các DTTS tỉnh Phú Yên mới đây, Phó GS-TS Nguyễn Thị Thu Trang, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian tỉnh Phú Yên chia sẻ: “Trước 1954, Y Điêng là một trong số rất ít người Ê Đê được học hành căn bản, biết chữ Pháp nên ông có trình độ để tham gia nghiên cứu, bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống. Cuối thập niên 50, ông cùng với một số cán bộ Tây Nguyên tập kết ra miền Bắc như Y Yung, K’so Bơliêu và Ngọc Anh đã tập hợp, dịch và công bố tập sách “Trường ca Tây Nguyên” với 7 tác phẩm sử thi tiêu biểu. Tập sách này ra đời đã khiến nhiều người ngạc nhiên trước vẻ đẹp bất ngờ của sử thi Tây Nguyên”.

Còn theo nhà văn Linh Nga Niê Kdam, Y Điêng là người viết văn thuộc thế hệ thứ nhất ở miền Trung - Tây Nguyên. Ông là người Ê Đê đầu tiên vượt qua khỏi văn học dân gian truyền miệng để bước tới văn học viết, người đầu tiên viết truyện dài bằng song ngữ Ê Đê - Việt. Y Điêng cũng là người Ê Đê đầu tiên vào Hội Nhà văn Việt Nam, được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Sức sáng tạo của cây bút tiêu biểu cho Tây Nguyên này, cả về số lượng lẫn chất lượng, hiện vẫn khó có tác giả nào ở khu vực này theo kịp.

Hơn hai mươi năm qua, Y Điêng có thêm niềm vui khi giúp Đài Truyền thanh - Truyền hình Sông Hinh, rồi Đài Phát thanh Truyền hình Phú Yên đào tạo biên dịch, dàn dựng lên sóng các chương trình thời sự - văn nghệ tiếng Ê Đê. Nhà báo Phan Xuân Luật, Giám đốc Đài PTTH Phú Yên nói: “Là người Ê Đê nhưng bác Y Điêng biết cả tiếng Pháp, tiếng Lào, nói giỏi tiếng đồng bào Ba Na, Gia Rai, Tày,… Không chỉ viết truyện bằng song ngữ Ê Đê - Việt, mà ông còn “muốn cái tiếng Ê Đê của mình vang xa”. Mỗi khi anh em nhờ cậy là ông nhiệt tình giúp đỡ. Y Điêng còn là hội viên Hội Nhà báo Việt Nam từ năm 1962, nay ông vẫn say sưa viết báo. Ông còn là người thầy dạy tiếng Ê Đê tại rất nhiều khóa học của các ngành; là một già làng uy tín của buôn làng”.

Nhà văn Y Điêng (tên thật là Y Điêng Kpă Hôp) Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khóa III. Ông đã xuất bản trên 10 đầu sách văn xuôi và thơ, như: “Ông già Kơ Rao”, “Hơ Giang”, “Drai Hling đi về phía sáng”, “Như cánh chim Kway”, “Chuyện trên bờ Sông Hinh”, “Sông Hinh, con sông quê hương”, “Thơ tình Y Điêng”, “Trường ca Tây Nguyên”,… Ông đạt Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.

Tin cùng chuyên mục
TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

Những năm qua, TP. Long Khánh (Đồng Nai) luôn xác định xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và tăng cường công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các DTTS là nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế -văn hóa - xã hội tại địa phương.
Tin nổi bật trang chủ
TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

Sắc màu 54 - Đinh Hiển - 48 phút trước
Những năm qua, TP. Long Khánh (Đồng Nai) luôn xác định xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và tăng cường công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các DTTS là nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế -văn hóa - xã hội tại địa phương.
52 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

52 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Sáng 24/10/2020, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng.
Thu hồi đất để chủ đầu tư phân lô bán nền ở Thái Nguyên: Dân “kêu cứu”!

Thu hồi đất để chủ đầu tư phân lô bán nền ở Thái Nguyên: Dân “kêu cứu”!

Pháp luật - Trọng Thủy - Lê Liên - 1 giờ trước
Chính quyền thông báo đến người dân về việc thu hồi đất để xây dựng đoạn đường Thống Nhất dài 900m và hạ tầng kỹ thuật khu dân cư (KDC) phường Thắng Lợi, TP. Sông Công (Thái Nguyên). Nhưng thực chất, theo người dân phản ánh là chủ đầu tư cưỡng chế đất để phân lô, bán nền?
Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Tin tức - Văn Hoa - 18:48, 23/10/2020
Từ ngày 18 đến 23/10, tại huyện Tuần Giáo (Điện Biên), Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) phối hợp với Sở VHTT&DL, UBND huyện Tuần Giáo tổ chức lớp “Tập huấn nâng cao năng lực về công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số và xây dựng bảo tồn, phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Điện Biên”.
PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

Tin tức - PV - 18:03, 23/10/2020
Ngay từ sáng 20/10/2020, sau khi lượng mưa giảm, nước có chiều hướng rút, Công ty Điện lực Hà Tĩnh đã khẩn trương, huy động toàn bộ lực lượng CBCNV, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động, áo phao, phao cứu sinh, xuồng… tiến hành kiểm tra các TBA, đường dây, sa thải các phụ tải đang ngập nước đồng thời xử lý, khắc phục các tồn tại trước khi đóng điện đưa vào vận hành nhằm đảm bảo an toàn điện trong nhân dân sau khi nước rút.
Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Giáo dục - PV - 17:33, 23/10/2020
Do ảnh hưởng của bão, lũ, một số địa phương của Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế, HS phải nghỉ học từ 1 - 2 tuần. Các trường học đã linh hoạt trong tổ chức phương án dạy bù với phương châm không để GV và HS quá tải.
Vì đâu nên nỗi?

Vì đâu nên nỗi?

Cùng trao đổi - Việt Thắng - 15:41, 23/10/2020
Thế là không có phép màu nào cho các anh, 13 cán bộ, chiến sỹ tham gia cứu hộ sạt lở thuỷ điện Rào Trăng 3. Không thể nói nên lời trước những đau thương, mất mát quá lớn này. Các anh đã anh dũng hy sinh!
Nhiều trường Đại học tại TP Hồ Chí Minh đồng loạt hỗ trợ sinh viên vùng lũ.

Nhiều trường Đại học tại TP Hồ Chí Minh đồng loạt hỗ trợ sinh viên vùng lũ.

Tin tức - Lê Vũ - 14:42, 23/10/2020
Bên cạnh việc kêu gọi đóng góp, chung tay chia sẻ về tinh thần và vật chất ủng hộ đồng bào miền Trung, nhiều trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn TP Hồ Chí Minh hiện cũng đang có những chính sách hỗ trợ cho các sinh viên đang theo học tại trường là con em đến từ các tỉnh miền Trung bị thiệt hại nặng do mưa bão, lũ lụt.
Bão số 8 giật cấp 15

Bão số 8 giật cấp 15

Tin tức - PV - 11:15, 23/10/2020
Dự báo, trong 24 giờ tới, bão di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc, mỗi giờ đi được khoảng 5-10 km. Đến 4h ngày 24/10, vị trí tâm bão ở khoảng 17,6 độ Vĩ Bắc; 112,8 độ Kinh Đông, cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 100 km về phía Bắc Đông Bắc.
Đô thị thông minh ASEAN 2020: Kết nối hướng tới mục tiêu nhân văn

Đô thị thông minh ASEAN 2020: Kết nối hướng tới mục tiêu nhân văn

Tin tức - PV - 11:09, 23/10/2020
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, phát triển đô thị thông minh thực sự là một “cuộc chơi lớn” trong đó cần có những “người cùng chơi” có “tầm nhìn” và “tiềm lực”, hướng tới mục tiêu nhân văn là cuộc sống hạnh phúc, sự phát triển toàn diện của con người, bảo vệ môi trường và thiết lập hệ sinh thái đô thị phát triển bền vững.