Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nỗi buồn của “Giấc mơ Chapi”

PV - 16:16, 15/10/2020

Đàn Chapi được coi là “linh hồn” trong các hoạt động văn hóa cộng đồng của đồng bào Raglai. Khi không thể sở hữu những bộ cồng chiêng đắt tiền thì người dân đã sáng tạo nên loại nhạc cụ đơn sơ này để mô phỏng theo những thanh âm hào sảng của núi rừng. Cây đàn gắn bó với cộng đồng người dân tộc Raglai qua nhiều thế hệ, nhưng giờ đây cứ ngày một thưa vắng...

Nghệ nhân Mấu Hồng Thái chơi đàn Chapi
Nghệ nhân Mấu Hồng Thái chơi đàn Chapi

Ở huyện miền núi Khánh Sơn (Khánh Hòa), ông Mấu Hồng Thái là một trong những nghệ nhân hiếm hoi còn chế tác và sử dụng đàn Chapi, như một cách níu giữ nét văn hóa độc đáo riêng có của dân tộc mình.

Bao giờ cho đến... ngày xưa

Chúng tôi tìm đến nhà ông Thái vào một buổi chiều mưa. Vừa đến cổng đã nghe tiếng đàn Chapi trầm bổng vang lên thánh thót. Ông Thái đang ngồi ở thềm nhà, tay gảy Chapi, ánh mắt xa xăm và môi nở nụ cười mãn nguyện. Người đàn ông Raglai này chơi đàn say mê và hưng phấn như thể “nhập đồng”. Chơi xong bản nhạc, ông Thái mới trải lòng: “Thấy tiếng đàn Chapi hay không? Hay chứ nhỉ? Mình đã 80 tuổi rồi, sống được đến nay cũng là nhờ Chapi đấy. Buồn, vui gì đều có Chapi làm bạn. Cây đàn này mình mới làm xong, tiếng rất thanh và vang, nghe rất thích. Tiếc là bây giờ chẳng còn mấy ai còn nghe Chapi nữa”.

Ông Thái mang trong mình tình yêu nguồn cội và niềm tự hào lớn về văn hoá truyền thống dân tộc. Ông kể rằng, xưa kia đàn Chapi là món ăn tinh thần không thể thiếu của đồng bào Raglai. Hầu như nhà ai cũng có đàn Chapi, chơi đàn Chapi. Nhớ những đêm trăng thanh vắng, tiếng đàn cứ vang lên thánh thót khắp núi rừng. Con trai con gái túm năm tụm ba hay từng đôi, ngồi trên thềm nhà, trong vườn, thậm chí ngay ngoài đường chơi đàn và thưởng thức tiếng đàn. Những thanh âm ngân nga trên vòm trời cao thăm thẳm, vọng ra xa lắm… Thế hệ của ông ai cũng mê Chapi, rồi học làm đàn, học đánh đàn từ tuổi niên thiếu. “Nhưng bây giờ tiếng Chapi ở nhiều buôn làng cứ thưa dần. Cách đây mấy năm, huyện Khánh Sơn cũng còn một vài người biết chế tác nhưng chỉ chơi được vài điệu ngắn, vòng xoay cơm áo gạo tiền cứ cuốn đi nên chắc giờ người ta cũng đã quên hết rồi. Bọn trẻ hiện chỉ thích nhạc xập xình thôi”, ông Thái buồn rầu.

 Những cây đàn Chapi ông Mấu Hồng Thái chế tác
Những cây đàn Chapi ông Mấu Hồng Thái chế tác

“Điều này thật khó khi bọn trẻ hiếm ai thích”

Trăn trở về Chapi bao nhiêu, ông Thái lại càng hào hứng khi có người hỏi về cách chế tác loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc. Ông tận tình chia sẻ và coi đó như trọng trách của mình trong việc góp phần níu giữ một nét văn hóa đẹp của dân tộc Raglai. Ông cho biết, làm đàn Chapi không khó nhưng công phu. Để làm được một cây Chapi tốt thì phải lên núi tìm chọn cây lồ ô vừa tròn một năm tuổi, không nên chọn cây già quá vì dễ đứt dây và âm thanh không trong. Sau khi đưa lồ ô về thì cắt khúc ngắn, một đầu để nguyên mắt, đầu kia để rỗng. Tiếp theo, phơi ống lồ ô khoảng 15 ngày đến một tháng để đàn có độ bền, không bị nứt, vỡ. Cuối cùng là công đoạn chế tác như đục lỗ, bật dây, tạo nốt… Công đoạn này nếu làm nhanh chỉ khoảng một tiếng là hoàn thành một cây đàn Chapi. Vì đam mê chế tác và chơi Chapi nên nhà ông Thái như một không gian trưng bày loại nhạc cụ này. Hàng chục cây Chapi đã hoàn chỉnh được ông xếp thành hàng. Nhiều vị khách ghé thăm và tìm hiểu, đặt mua để làm kỷ niệm, cũng có khi được ông tặng như một cách để quảng bá về loại nhạc cụ truyền thống của đồng bào Raglai. “Nếu bây giờ mà các cháu nhỏ hay thanh niên đến nhờ mình dạy cách chế tác hay học đàn Chapi thì hay quá”, ông Thái mơ ước.

Chia sẻ về đàn Chapi, nghệ nhân Mấu Quốc Tiến, người có nhiều công sức trong việc gìn giữ, bảo tồn văn hóa dân tộc Raglai ở Khánh Hòa cho biết, loại đàn này chơi được nhiều làn điệu. Người Raglai ở Khánh Sơn chủ yếu đánh các điệu bỏ mả, đám cưới, ngày mùa, hát giao duyên, mừng lúa mới… Ông Tiến cũng rất trăn trở khi thấy lớp trẻ giờ đây hờ hững với di sản truyền thống của cha ông và tỏ ra bất lực trước sự tất yếu của cuộc sống hiện đại. Ông nói: “Muốn giữ gìn, bảo tồn loại nhạc cụ này thì cần có kế hoạch truyền dạy cho thế hệ trẻ, nhưng cái này cần phải có kinh phí, kế hoạch lâu dài. Rồi tiếp đến là khơi gợi được tình yêu và niềm đam mê để duy trì, điều này thật khó khi bọn trẻ hiếm ai thích thú. Nếu không được gìn giữ, lưu truyền thì sau này nhạc cụ truyền thống của dân tộc Raglai nói chung và Chapi nói riêng chắc chỉ còn nhìn thấy trong các phòng trưng bày”.

Chapi không đơn thuần là một loại nhạc cụ, mà còn chứa đựng cốt cách, văn hoá của một cộng đồng người Raglai. Vì thế mà “họ đã sống cuộc sống yên bình, ai nghèo cũng có cây đàn Chapi, khi rung lên vài sợi dây đàn đã đong đầy, hồn người Raglai…” (Giấc mơ Chapi của nhạc sĩ Trần Tiến). Tiếc thay, cái thời “ai cũng có cây đàn Chapi” trong cộng đồng người Raglai ở Khánh Sơn giờ chỉ còn trong tiềm thức. 

Thấy tiếng đàn Chapi hay không? Hay chứ nhỉ? Mình đã 80 tuổi rồi, sống được đến nay cũng là nhờ Chapi đấy. Buồn, vui gì đều có Chapi làm bạn. Cây đàn này mình mới làm xong, tiếng rất thanh và vang, nghe rất thích. Tiếc là bây giờ chẳng mấy ai còn nghe Chapi nữa.

(Nghệ nhân MẤU HỒNG THÁI)


Tin cùng chuyên mục
Ẩm thực dân tộc phát triển hướng nào?

Ẩm thực dân tộc phát triển hướng nào?

Theo thống kê của tổ chức Du lịch Thế giới, mỗi du khách thường chi trung bình 1/3 tổng chi phí của chuyến đi cho các hoạt động liên quan đến ẩm thực. Thế nên, đây chính là cơ hội để mỗi địa phương, vùng miền tạo ra ấn tượng về ẩm thực dân tộc trong lòng du khách.
Tin nổi bật trang chủ
Góp ý hoàn thiện tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù

Góp ý hoàn thiện tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù

Ngày 28/10/2020, tại Hà Nội, Ủy ban Dân tộc (UBDT) tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Tờ trình, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù giai đoạn 2021-2025. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến; Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Hoàng Thị Hạnh đồng chủ trì Hội thảo. Tham dự Hội thảo có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Y Thông; lãnh đạo Hội đồng Dân tộc của Quốc hội; đại diện lãnh đạo, cán bộ các bộ, ban, ngành, địa phương.
Ước mơ dạy học ở vùng khó khăn

Ước mơ dạy học ở vùng khó khăn

Giáo dục - Lê Hường - 47 phút trước
Sinh ra trong gia đình truyền thống nhà giáo ở thị trấn Quảng Phú, huyện Cư M’gar (Đăk Lăk), từ nhỏ Hà Thị Mai Hương đã ước mơ trở thành cô giáo để đến các vùng quê dạy cho trẻ em nghèo. Sau khi tốt nghiệp đại học, năm 2014, Mai Hương làm đơn xin về dạy tại Trường Tiểu học Trưng Vương, điểm trường buôn Kron H’rinh, xã Ea H’đinh, huyện Cư M’gar (cách nhà 20km). Đây là buôn của đồng bào Xơ Đăng, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, đặc biệt là đường vào buôn đất đá lởm chởm, ổ gà, ổ voi chi chít, ngày nắng thì bụi mù, ngày mưa thì sình lầy, trơn trượt.
Những kẻ “ký sinh” trên nỗi đau đồng bào

Những kẻ “ký sinh” trên nỗi đau đồng bào

Chống diễn biến hòa bình - PV - 1 giờ trước
Những ngày qua, trước những diễn biến phức tạp của tình hình mưa lũ kéo dài tại một số tỉnh miền Trung, các “nhà dân chủ” giả hiệu, các thế lực thù địch đã “ký sinh” trên nỗi thương đau của đồng bào để “đục nước béo cò”, ráo riết đưa ra những luận điệu xuyên tạc nhằm chống phá Đảng, bôi nhọ uy tín của các cấp chính quyền.
Cứu được 33 người vụ sạt lở núi ở huyện Nam Trà My, Quảng Nam

Cứu được 33 người vụ sạt lở núi ở huyện Nam Trà My, Quảng Nam

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Đến đầu giờ chiều 29/10, lực lượng cứu hộ đã cứu được 33 nạn nhân trong vụ sạt lở núi ở huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam.
Huyện Đức Trọng (Lâm Đồng): Gặp mặt giao lưu với hơn 100 già làng, Người có uy tín và học sinh người DTTS

Huyện Đức Trọng (Lâm Đồng): Gặp mặt giao lưu với hơn 100 già làng, Người có uy tín và học sinh người DTTS

Người có uy tín - Đinh Hiển – Ánh Dương - 3 giờ trước
Chiều ngày 28/10, Lãnh đạo huyện Đức Trọng (Lâm Đồng) tổ chức buổi gặp mặt giao lưu với hơn 100 Già làng, Người có uy tín tiêu biểu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và tập thể giáo viên, học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú – Trung học cơ sở Đức Trọng.
Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá

Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá

Tin tức - Lê Vũ – Lê Thuận - 3 giờ trước
Sáng 29/10 tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Quỹ phòng chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá cho gần 100 phóng viên, biên tập viên báo, đài.
Người lao động Vinamilk góp gần 4 tỷ đồng hỗ trợ người dân miền Trung

Người lao động Vinamilk góp gần 4 tỷ đồng hỗ trợ người dân miền Trung

Sự kiện - Bình luận - PV - 3 giờ trước
Trong những ngày người dân cả nước đang cùng hướng về miền Trung ruột thịt, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) đã ủng hộ gần 4 tỷ đồng giúp người dân bị thiên tai vượt qua khó khăn và khắc phục hậu quả sau bão lũ. Quỹ hỗ trợ này có sự đóng góp của tập thể người lao động Vinamilk bằng việc trích một ngày lương để chung tay cùng Công ty.
Không khí lạnh tăng cường, mưa lớn ở các tỉnh từ Thanh Hóa đến Bắc Tây Nguyên

Không khí lạnh tăng cường, mưa lớn ở các tỉnh từ Thanh Hóa đến Bắc Tây Nguyên

Tin tức - vov.vn - 3 giờ trước
Dự báo, ngày và đêm nay (29/10), do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường kết hợp rìa phía Đông Bắc hoàn lưu vùng áp thấp nên ở Bắc Bộ từ nay đến ngày 30/10 tiếp tục có mưa, mưa rào.
Thêm một vụ sạt lở ở Phước Sơn, 11 người bị vùi lấp

Thêm một vụ sạt lở ở Phước Sơn, 11 người bị vùi lấp

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Tại xã Phước Lộc, huyện Phước Sơn lại xảy ra một vụ sạt lở núi khác khiến 11 người bị chôn vùi, hiện đã tìm thấy 3 thi thể.
Đã tìm thấy 16 thi thể nạn nhân vụ sạt lở tại Nam Trà My

Đã tìm thấy 16 thi thể nạn nhân vụ sạt lở tại Nam Trà My

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Tính đến 9 giờ 30 phút ngày 29/10, lực lượng chức năng đã tìm thấy 16 thi thể trong hai vụ sạt lở nghiêm trọng khiến 53 người mất tích tại huyện Nam Trà My (Quảng Nam), trong đó, có 8 nạn nhân là người ở xã Trà Vân và 8 nạn nhân ở xã Trà Leng.
Tiếng nói từ cơ sở

Tiếng nói từ cơ sở

Người có uy tín - Hồng Phúc - 6 giờ trước
Thông qua hàng chục nghìn Người có uy tín trên địa bàn cả nước, Báo Dân tộc và Phát triển đã và đang tiếp tục thể hiện vai trò là “cầu nối" chuyển tải chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến đồng bào DTTS, vận động đồng bào tham gia các phong trào thi đua ở cơ sở, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội vùng DTTS và miền núi. Nhân dịp Báo Dân tộc và Phát triển tròn 18 năm ngày xuất bản số đầu tiên (27/10/2002 - 27/10/2020), bạn đọc thân thiết của Báo trên cả nước đã gửi gắm nhiều tình cảm, tâm tư, sự tin tưởng đến tòa soạn.