Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Hồng Vân với chặng đường hơn 30 năm vì tiếng Then

Trí Phương - 05:08, 26/11/2023

Được gặp, tiếp xúc với thầy Then từ lúc nhỏ, bà Chu Thị Hồng Vân (sinh năm 1968), dân tộc Nùng, thôn Hố Cao, xã Hương Sơn, huyện Lạng Giang (Bắc Giang) được thầy Then cho tiếp xúc với các nghi lễ làm Then cầu an, cầu phúc. 21 tuổi bà đã thành thục Then nghi lễ. Từ đó đến nay, bà đã có hơn 30 năm làm Then. Bà thường xuyên được mời làm lễ cầu phúc, cầu an cho bà con người Tày, Nùng trên địa bàn và các vùng lân cận.

Nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Hồng Vân với cây đàn tính
Nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Hồng Vân với cây đàn tính

Sinh ra trong gia đình nghèo, bố mất sớm nên cô bé Chu Thị Hồng Vân ngày ấy, chỉ được học hết lớp 2. Trong một lần được gặp, tiếp xúc thầy Then, Thầy nhìn thấy tố chất của cô bé Hồng Vân nên quyết định truyền dạy làm Then cho cô bé nhỏ tuổi này. Và từ đó Then đã trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống của cô.

Năm 21 tuổi, Chu Thị Hồng Vân chính thức làm Then, mặc dù ít tuổi nhưng cô được đồng bào dân tộc Tày, Nùng khu vực Bắc Giang, Lạng Sơn và các tỉnh lân cận rất tin tưởng, mời đến thực hành các nghi lễ quan trọng của các gia đình như, về nhà mới, cưới hỏi, giải hạn, cúng mụ, sinh nhật... 

Đây là các nghi lễ mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Tày, Nùng được truyền từ đời này sang đời khác.

Tại Bắc Giang, Then là một hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống, lâu đời của người Tày, Nùng sinh sống ở các huyện Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Thế, Lạng Giang. Then được chia thành 2 loại là Then trong các nghi lễ và Then trong sinh hoạt văn hóa, văn nghệ thường ngày. 

Chia sẻ về nghệ thuật Then, bà Vân cho biết, lời ca tiếng hát trong Nghi lễ Then thường kể về hành trình gian nan, vượt qua nhiều thử thách của một đội quân đầy dũng mãnh, quả cảm. Sau khi thầy Then soi hương xin phép thần thánh, tổ tiên sẽ hóa thân theo gió, mây cùng các binh lính lên đường. 

Qua mỗi chặng đường, thầy Then lại có những cung đàn, giọng hát khác nhau thể hiện sao cho phù hợp với từng tình huống gặp phải. Ví như, khi gặp thân phận khốn khó, éo le cần giúp đỡ, thì sử dụng giọng hát ngọt ngào, yêu thương, chứa chan tình cảm. Khi đi săn thú rừng thì âm vực mau lẹ, khỏe khoắn, hùng dũng. Khi cầu xin người lái đò vượt biển giọng hát lại tha thiết, níu kéo. Những khúc hát, lời ca của Then được chia thành từng đoạn, mỗi đoạn mang một tiêu đề.

“Việc sử dụng các đoạn then phụ thuộc vào nội dung, mục đích của lễ then mà gia chủ mời đến. Đồng bào quan niệm, lời ca tiếng hát Then sẽ đưa những nguyện ước của người dân đến các đấng thần linh, Phật Quan thế âm Bồ Tát, Ngọc Hoàng”, bà Vân chia sẻ thêm.

Nghi lễ Then giống một buổi sinh hoạt văn nghệ cộng đồng, có ý nghĩa về mặt tinh thần đối với đồng bào dân tộc Nùng, Tày, Thái
Nghi lễ Then giống một buổi sinh hoạt văn nghệ cộng đồng, có ý nghĩa về mặt tinh thần đối với đồng bào dân tộc Nùng, Tày, Thái

Dù nay tuổi đã cao, nhưng bà Vân vẫn giữ nguyên niềm đam mê với những làn điệu hát Then như lúc đôi mươi. Những ngón đàn của bà vẫn điêu luyện, khi cất lên đưa người nghe đến với cảnh sắc miền núi đẹp và cuốn hút. Để không mai một đi các làn điệu Then, hằng ngày bà Vân vẫn cặm cụi chép những bài Then theo trí nhớ; đến các bản xa để sưu tầm làn điệu Then đậm nét văn hoá dân gian của dân tộc Tày; Nùng. Từ đó, bà chỉnh sửa lời hát sao cho gọn gàng, dễ hiểu, truyền đạt cho lớp trẻ.

Anh Nông Văn Cỏ, một trong những học trò được bà Vân truyền dạy bao năm nay cho biết: “Do Nghi lễ Then gắn với nghi lễ cúng tế, đậm màu sắc tín ngưỡng, là tổng hòa các loại hình nghệ thuật nhạc, hát, múa, trò diễn… mỗi thầy Then sở hữu những bản hát Then riêng biệt nên việc truyền dạy không hề dễ. Bà Vân đã dạy và truyền đạt rất tâm huyết, nhiệt tình giúp cho chúng tôi thêm yêu và gắn bó hơn với làn điệu Then, nghi lễ Then của dân tộc mình”.

Dù nay tuổi đã cao, nhưng bà Vân vẫn giữ nguyên niềm đam mê với những làn điệu hát Then như lúc đôi mươi.
Dù nay tuổi đã cao, nhưng bà Vân vẫn giữ nguyên niềm đam mê với những làn điệu hát Then như lúc đôi mươi.

Cuối năm 2019, “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam” đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Bắc Giang vinh dự là một trong các tỉnh có Di sản văn hóa phi vật thể quý giá ấy. Qua đó, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi di sản của đồng bào được thế giới biết đến, vinh danh.

Với mong muốn truyền dạy và gìn giữ Nghi lễ Then, Nghệ nhân ưu tú Chu Thị Hồng Vân đã tham gia diễn cúng Then giúp địa phương giới thiệu văn hóa dân tộc, tại các buổi hội diễn, biểu dương của huyện, tỉnh. Năm 2023, UBND huyện Lạng Giang đã mời nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Hồng Vân tham gia truyền dạy nghi lễ cúng Then được tổ chức tại xã Hương Sơn. Đây là một trong những nội dung triển khai Dự án 6 của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế -xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2023.

Sau lớp truyền dạy của nghệ nhân Hồng Vân, đã tạo thành một phong trào sôi nổi học hát Then ở xã Hương Sơn, xã cũng đã thành lập Câu lạc bộ hát Then để tập hợp những người yêu bộ môn này. 

“Tôi làm không chỉ vì thù lao mà cái chính là vì tình yêu với Then. Bây giờ tuy đã có tuổi, đi lại khó khăn, nhưng mỗi khi cầm cây đàn, miệng cất tiếng hát, làm các thủ tục nghi lễ với Then, tôi thấy mình như trẻ ra. Vì vậy, tôi còn sức thì vẫn còn làm và tiếp tục truyền dạy cho thế hệ đi sau  để góp phần giữ gìn bản sắc của dân tộc mình” , bà Vân nói.

Hiện nay bà Chu Thị Hồng Vân là người duy nhất của tỉnh Bắc Giang được phong tặng nghệ nhân Ưu tú ở lĩnh vực làm Then. Bên cạnh đó bà còn đạt nhiều giải thưởng  như: giải A Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn tính toàn quốc lần thứ II, IV, V. Giải Khuyến khích Liên hoan giọng hát hay dân ca các dân tộc trên sóng Phát thanh - Truyền hình Bắc Giang năm 2005; Giải B tại Ngày hội Văn hóa Thể thao và Du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc lần thứ VI năm 2008; Giải C Liên hoan Ca Múa Nhạc dân gian tỉnh Bắc Giang năm 2012,…

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Thanh Hóa: Biểu dương, tôn vinh 150 điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào DTTS và miền núi

Thanh Hóa: Biểu dương, tôn vinh 150 điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào DTTS và miền núi

Ngày 27/12, UBND tỉnh Thanh Hóa tổ chức Hội nghị biểu dương, tôn vinh các điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào DTTS và miền núi của tỉnh năm 2023. Dự hội nghị có: Vụ trưởng Vụ Chính sách Dân tộc (Ủy ban Dân tộc) Lưu Xuân Thủy; Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa Trịnh Tuấn Sinh; Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Dân vận Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa Phạm Thị Thanh Thủy; Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Đầu Thanh Tùng; lãnh đạo Ban Dân tộc tỉnh, một số sở, ngành, đơn vị của tỉnh, UBND 11 huyện miền núi và 6 huyện, thị xã giáp ranh có xã, thôn, bản miền núi cùng 150 đại biểu điển hình tiên tiến đại diện cho trên 701.000 người DTTS toàn tỉnh.
Tin nổi bật trang chủ
Trăm năm bờ xe nước bên sông

Trăm năm bờ xe nước bên sông

Phóng sự - Tiêu Dao - 20:22, 01/03/2024
Bờ xe nước - cỗ máy bằng tre là biểu tượng một thời bên dòng sông Trà Khúc ngày đêm quay đều, mang nước tưới cho ruộng đồng xanh tốt. Hơn 50 năm trôi qua, ở TP. Quảng Ngãi vẫn có một nghệ nhân cần mẫn dựng tạo “kỳ quan đồng ruộng” để di sản này không bị biến mất.
Tin trong ngày - 1/3/2024

Tin trong ngày - 1/3/2024

Media - BDT - 20:00, 01/03/2024
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 1/3, có những thông tin đáng chú ý sau: Việt Nam trong Top 10 điểm đến tốt nhất năm 2024 cho sinh viên tốt nghiệp. Quảng bá phở Việt qua Festival Phở 2024. Sầu riêng OCOP giữa vùng sâu Hang Ka. Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi
Đội đua thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đứng đầu phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia

Đội đua thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đứng đầu phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia

Thể thao - T.Nhân - 19:58, 01/03/2024
Thông tin từ Ban Tổ chức giải, ngày đua đầu tiên (1/3), đội thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đã giành được thành tích đáng nể ở ngày đua phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia đang diễn ra ở hồ Toba. Trong đó, Đội trưởng Jonas Andersson giữ vững phong độ của đương kim vô địch mùa giải 2023, khi là tay đua đứng đầu bảng xếp hạng. Đứng sau là các tay đua Erik Stark của đội Victory (U.A.E) và Rusty Wyatt đội Sharjah (U.A.E).
Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Tin tức - Minh Nhật - 19:55, 01/03/2024
Theo Kế hoạch của UBND huyện Mường La, tỉnh Sơn La, Ngày hội hoa Sơn Tra năm 2024, sẽ diễn ra vào ngày 9, 10/3, tại bản Nậm Nghiệp, xã Ngọc Chiến, với các hoạt động hấp dẫn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng dự Lễ kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng, 35 năm Ngày Biên phòng toàn dân

Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng dự Lễ kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng, 35 năm Ngày Biên phòng toàn dân

Thời sự - Thúy Hồng - 19:53, 01/03/2024
Sáng 1/3, tại Hà Nội, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng (BĐBP) long trọng tổ chức Lễ đón nhận Huân chương Chiến công hạng Nhì, Kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống BĐBP (3/3/1959 - 3/3/2024), 35 năm Ngày Biên phòng toàn dân (3/3/1989 - 3/3/2024). Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa XHCN Việt Nam Võ Văn Thưởng dự và phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ.
Tin trong ngày - 29/2/2024

Tin trong ngày - 29/2/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 29/2, có những thông tin đáng chú ý sau: Đà Lạt được nhận giải thưởng Thành phố lễ hội của châu Á. Chiêm ngưỡng tòa thành độc nhất vô nhị tại xứ Thanh. Những lá đơn “đặc biệt” ở Hàm Yên. Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Gia Lai: Tổ chức Trưng bày áo dài và Hội thi dân vũ

Gia Lai: Tổ chức Trưng bày áo dài và Hội thi dân vũ

Xã hội - Ngọc Thu - 19:44, 01/03/2024
Sáng 1/3, tại Nhà Thiếu nhi Tp. Pleiku, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Gia Lai đã tổ chức Trưng bày Áo dài “Tôi yêu Áo dài Việt”; đồng diễn dân vũ và Hội thi dân vũ “Phụ nữ Gia Lai duyên dáng, khỏe, đẹp” nhằm chào mừng Kỷ niệm 1984 năm khởi nghĩa Hai Bà Trưng, 114 năm Ngày Quốc tế Phụ nữ (8/3/1910 - 8/3/2024), 49 năm Ngày giải phóng tỉnh Gia Lai (17/3/1975 - 17/3/2024).
Phú Yên: Bắt tạm giam Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Cầu

Phú Yên: Bắt tạm giam Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Cầu

Pháp luật - T.Nhân - 19:41, 01/03/2024
Cơ quan Cảnh sát Điều tra (CSĐT) Công an thị xã Sông Cầu (Phú Yên) cho biết, đã tống đạt quyết định khởi tố bị can, đồng thời thực thi lệnh bắt tạm giam về tội danh “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” đối với ông Tôn Thất Thịnh (SN 1969, trú ở khu phố Bà Triệu, phường 7, Tp. Tuy Hòa) là Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ (QLRPH) Sông Cầu.
Hà Giang: Gần 1.000 lao động là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm

Hà Giang: Gần 1.000 lao động là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm

Nghề nghiệp - Việc làm - Vũ Mừng - 19:36, 01/03/2024
Sáng 1/3, UBND huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang tổ chức Hội chợ việc làm năm 2024. Sự kiện đã thu hút sự tham gia của 14 doanh nghiệp và gần 1.000 lao động, học sinh là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm trên địa bàn.
Lễ hội Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh 2024 đánh dấu 10 năm phát triển

Lễ hội Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh 2024 đánh dấu 10 năm phát triển

Tin tức - Minh Nhật - 19:33, 01/03/2024
Sáng 1/3, Sở Du lịch TP. Hồ Chí Minh phối hợp với các đơn vị tổ chức họp báo thông tin về Lễ hội Áo dài lần thứ 10 năm 2024.
Trao tặng 200 lá cờ Tổ quốc và Bản đồ Việt Nam cho người dân xã biên giới

Trao tặng 200 lá cờ Tổ quốc và Bản đồ Việt Nam cho người dân xã biên giới

Tin tức - Vũ Mừng - 19:31, 01/03/2024
Tại Lễ ra quân Tháng Thanh niên, Tháng 3 Biên giới năm 2024 , Tỉnh đoàn và Hội Liên hiệp Thanh niên (LHTN) Việt Nam tỉnh Hà Giang đã phối hợp với Tỉnh đoàn tỉnh Đồng Nai trao tặng 200 lá cờ Tổ quốc và Bản đồ Việt Nam cho người dân xã biên giới Xín Mần, huyện Xín Mần.