Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Làm mới dân ca

Nghĩa Hiệp - 09:40, 27/10/2020

Những năm qua, nhiều loại hình âm nhạc của đồng bào các DTTS trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang có nguy cơ bị mai một, để góp phần bảo tồn các làn điệu dân ca, các nghệ nhân văn hóa đã tích cực sáng tác những lời mới, làm phong phú thêm kho tàng dân ca dân tộc.

Nghệ nhân Phàn Văn Phú đang truyền dạy làn điệu dân ca páo dung cho thế hệ trẻ
Nghệ nhân Phàn Văn Phú đang truyền dạy làn điệu dân ca páo dung cho thế hệ trẻ

Lời mới cho làn điệu cũ

Tỉnh Tuyên Quang là nơi sinh sống của nhiều dân tộc anh em, cùng với đó là sự đa dạng về văn hóa, đặc biệt là các làn điệu dân ca. Người Tày có then, cọi, người Dao có páo dung, người Cao Lan có sình ca, người Nùng có sli, người Sán Dìu có soọng cô... Những lời dân ca cổ vô cùng quý, nhưng lại hạn chế về số lượng bài. Để di sản sống được trong đời sống đương đại thì cần có những làn điệu dân ca gần gũi với đời sống mới của người dân. Chính vì vậy, những nghệ nhân dân ca tại tỉnh Tuyên Quang đã được tỉnh, cơ quan chuyên ngành khuyến khích đặt lời mới cho dân ca và truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Ông Lộc Minh Tân, nguyên Trưởng phòng Văn hóa huyện Na Hang, là một trong những nghệ nhân tâm huyết với hát then. Từ 300 bài then cổ được ông sưu tầm, đến nay ông đã sáng tác 100 bài then lời mới, như: “Côn Lôn đổi mới”, “Bản em ngày mới”, “Na Hang tươi đẹp”… Trong những bài then do ông sáng tác, bài then “Na Hang tươi đẹp” luôn được các nghệ nhân và đội văn nghệ trong tỉnh lựa chọn biểu diễn. Tại Cuộc thi hát then, đàn tính toàn tỉnh năm 2014, bài then “Na Hang tươi đẹp” đã đạt giải tiết mục xuất sắc nhất. 

Hay làn điệu hát páo dung của dân tộc Dao cũng được nhiều nghệ nhân đặt lời mới. Trong đó phải kể đến những nghệ nhân: Bàn Xuân Triều (TP. Tuyên Quang), Chu Tuần Ngân (Yên Sơn), Phàn Văn Phú (Hàm Yên)... Với tư duy mạnh lạc và cách lựa chọn diễn đạt bằng trực quan sinh động, dùng sự vật thân quen, gần gũi để liên tưởng cảm xúc của mình. Chính những lời ca gần gũi, phù hợp với cách cảm, cách nghĩ của con người trong thời đại mới đã tạo được sức hấp dẫn cho thế hệ trẻ. 

Em Bàn Thị Nhị là hạt nhân văn nghệ ở xã Yên Phú, huyện Hàm Yên cho biết: “Làn điệu páo dung truyền thống rất mượt mà nhưng vẫn có một số lời bài khó thuộc, khó hiểu. Vậy nên khi được hát và biểu diễn làn điệu páo dung với ca từ mới, em cảm thấy rất thân thuộc, dễ cảm nhận và dễ hát”. 

Để chứng minh cho những cảm nhận của mình về hát páo dung bằng lời mới, Nhị đã hát tặng chúng tôi bài hát “Quê em đổi mới” của nghệ nhân Chu Tuấn Ngần. Trong đó có đoạn viết: “Quê em ngày xưa hoang vắng/Nghèo đói tăm tối bủa vây bản làng/Toán cướp hoành hành bắt bò, trâu vô cớ/... Ơn Đảng, Bác Hồ soi dẫn đường chỉ lối/Trung Minh giờ ánh sáng mở rộng khắp muôn nơi/Cơm no, áo ấm, bản làng bình an/Rừng xanh rì rào tiếng chim hót ngày đêm...” 

Một buổi sinh hoạt của CLB hát soọng cô cụm Hội Kế, xã Ninh Lai (huyện Sơn Dương). Ảnh TL
Một buổi sinh hoạt của CLB hát soọng cô cụm Hội Kế, xã Ninh Lai (huyện Sơn Dương). Ảnh TL

Hướng đi đúng đắn

Chia sẻ về kinh nghiệm sáng tác, nghệ nhân Lộc Minh Tân cho biết: “Để đặt lời mới cho dân ca, nghệ nhân cần am hiểu làn điệu dân ca cổ, phải có kiến thức sâu rộng về ngôn ngữ và khả năng sử dụng vốn từ một cách phong phú. Ông thường sáng tác thơ thể loại 7 chữ, câu thơ nhuần nhuyễn vần điệu, luật bằng trắc. Từ đó, bài thơ dễ dàng chuyển thành giai điệu dân ca. Chủ đề sáng tác lời mới khá phong phú, trong đó, xuyên suốt là mạch nguồn xúc cảm về tình yêu quê hương, làng bản với cách cảm, cách nghĩ, cách nói của người miền núi, lối tư duy theo mạch thẳng, dễ hiểu và thân thuộc...

Không chỉ làn điệu then, cọi của người Tày, páo dung của người Dao mà hát soọng cô của người Sán Dìu, hát sli của người Nùng cũng được những nghệ nhân dân tộc sáng tác lời mới, tạo nên sự phong phú cho văn hóa dân tộc. Việc đặt lời mới cho các làn điệu dân ca đã mở thêm con đường để âm nhạc dân gian có sức sống lâu bền, trường tồn theo thời gian. 

Đây cũng chính là hướng đi hợp lý, bởi di sản văn hóa phi vật thể luôn có sự vận động theo đời sống, thời gian. Nhà nghiên cứu văn hóa Tống Đại Hồng (Hội Văn nghệ dân gian tỉnh Tuyên Quang) khẳng định, khi ngôn ngữ, sinh hoạt thay đổi thì nghệ thuật cũng biến đổi. Để di sản có sức sống trường tồn trong đời sống đương đại thì cần có những yếu tố phù hợp với đời sống mới.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Theo Kế hoạch của UBND huyện Mường La, tỉnh Sơn La, Ngày hội hoa Sơn Tra năm 2024, sẽ diễn ra vào ngày 9, 10/3, tại bản Nậm Nghiệp, xã Ngọc Chiến, với các hoạt động hấp dẫn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Tin nổi bật trang chủ
Trăm năm bờ xe nước bên sông

Trăm năm bờ xe nước bên sông

Phóng sự - Tiêu Dao - 20:22, 01/03/2024
Bờ xe nước - cỗ máy bằng tre là biểu tượng một thời bên dòng sông Trà Khúc ngày đêm quay đều, mang nước tưới cho ruộng đồng xanh tốt. Hơn 50 năm trôi qua, ở TP. Quảng Ngãi vẫn có một nghệ nhân cần mẫn dựng tạo “kỳ quan đồng ruộng” để di sản này không bị biến mất.
Tin trong ngày - 1/3/2024

Tin trong ngày - 1/3/2024

Media - BDT - 20:00, 01/03/2024
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 1/3, có những thông tin đáng chú ý sau: Việt Nam trong Top 10 điểm đến tốt nhất năm 2024 cho sinh viên tốt nghiệp. Quảng bá phở Việt qua Festival Phở 2024. Sầu riêng OCOP giữa vùng sâu Hang Ka. Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi
Đội đua thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đứng đầu phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia

Đội đua thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đứng đầu phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia

Thể thao - T.Nhân - 19:58, 01/03/2024
Thông tin từ Ban Tổ chức giải, ngày đua đầu tiên (1/3), đội thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đã giành được thành tích đáng nể ở ngày đua phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia đang diễn ra ở hồ Toba. Trong đó, Đội trưởng Jonas Andersson giữ vững phong độ của đương kim vô địch mùa giải 2023, khi là tay đua đứng đầu bảng xếp hạng. Đứng sau là các tay đua Erik Stark của đội Victory (U.A.E) và Rusty Wyatt đội Sharjah (U.A.E).
Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Tin tức - Minh Nhật - 19:55, 01/03/2024
Theo Kế hoạch của UBND huyện Mường La, tỉnh Sơn La, Ngày hội hoa Sơn Tra năm 2024, sẽ diễn ra vào ngày 9, 10/3, tại bản Nậm Nghiệp, xã Ngọc Chiến, với các hoạt động hấp dẫn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Gia Lai: Tổ chức Trưng bày áo dài và Hội thi dân vũ

Gia Lai: Tổ chức Trưng bày áo dài và Hội thi dân vũ

Xã hội - Ngọc Thu - 19:44, 01/03/2024
Sáng 1/3, tại Nhà Thiếu nhi Tp. Pleiku, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Gia Lai đã tổ chức Trưng bày Áo dài “Tôi yêu Áo dài Việt”; đồng diễn dân vũ và Hội thi dân vũ “Phụ nữ Gia Lai duyên dáng, khỏe, đẹp” nhằm chào mừng Kỷ niệm 1984 năm khởi nghĩa Hai Bà Trưng, 114 năm Ngày Quốc tế Phụ nữ (8/3/1910 - 8/3/2024), 49 năm Ngày giải phóng tỉnh Gia Lai (17/3/1975 - 17/3/2024).
Tin trong ngày - 29/2/2024

Tin trong ngày - 29/2/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 29/2, có những thông tin đáng chú ý sau: Đà Lạt được nhận giải thưởng Thành phố lễ hội của châu Á. Chiêm ngưỡng tòa thành độc nhất vô nhị tại xứ Thanh. Những lá đơn “đặc biệt” ở Hàm Yên. Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Phú Yên: Bắt tạm giam Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Cầu

Phú Yên: Bắt tạm giam Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Cầu

Pháp luật - T.Nhân - 19:41, 01/03/2024
Cơ quan Cảnh sát Điều tra (CSĐT) Công an thị xã Sông Cầu (Phú Yên) cho biết, đã tống đạt quyết định khởi tố bị can, đồng thời thực thi lệnh bắt tạm giam về tội danh “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” đối với ông Tôn Thất Thịnh (SN 1969, trú ở khu phố Bà Triệu, phường 7, Tp. Tuy Hòa) là Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ (QLRPH) Sông Cầu.
Hà Giang: Gần 1.000 lao động là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm

Hà Giang: Gần 1.000 lao động là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm

Nghề nghiệp - Việc làm - Vũ Mừng - 19:36, 01/03/2024
Sáng 1/3, UBND huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang tổ chức Hội chợ việc làm năm 2024. Sự kiện đã thu hút sự tham gia của 14 doanh nghiệp và gần 1.000 lao động, học sinh là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm trên địa bàn.
Lễ hội Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh 2024 đánh dấu 10 năm phát triển

Lễ hội Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh 2024 đánh dấu 10 năm phát triển

Tin tức - Minh Nhật - 19:33, 01/03/2024
Sáng 1/3, Sở Du lịch TP. Hồ Chí Minh phối hợp với các đơn vị tổ chức họp báo thông tin về Lễ hội Áo dài lần thứ 10 năm 2024.
Quảng Nam: Khẩn trương hoàn thành Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã

Quảng Nam: Khẩn trương hoàn thành Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã

Xã hội - T.Nhân - H.Trường - 19:29, 01/03/2024
Ngày 25/10/2023, UBND tỉnh Quảng Nam đã ban hành Phương án số 7258/PA-UBND xác định phương án sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2023 - 2025. Phương án đã được Tỉnh ủy chỉ đạo rà soát, đánh giá kỹ lưỡng, đồng thời thăm dò ý kiến Nhân dân tại các địa phương có liên quan.
Quảng Ngãi: Phấn đấu đến năm 2025, có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới

Quảng Ngãi: Phấn đấu đến năm 2025, có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới

Kinh tế - T.Nhân - 19:27, 01/03/2024
Theo Kế hoạch Xây dựng nông thôn mới (NTM) của tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2021 - 2025 toàn tỉnh có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn NTM và có thêm 5 huyện, thành phố đạt chuẩn, hoàn thành nhiệm vụ NTM.