Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Làm mới dân ca

Nghĩa Hiệp - 09:40, 27/10/2020

Những năm qua, nhiều loại hình âm nhạc của đồng bào các DTTS trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang có nguy cơ bị mai một, để góp phần bảo tồn các làn điệu dân ca, các nghệ nhân văn hóa đã tích cực sáng tác những lời mới, làm phong phú thêm kho tàng dân ca dân tộc.

Nghệ nhân Phàn Văn Phú đang truyền dạy làn điệu dân ca páo dung cho thế hệ trẻ
Nghệ nhân Phàn Văn Phú đang truyền dạy làn điệu dân ca páo dung cho thế hệ trẻ

Lời mới cho làn điệu cũ

Tỉnh Tuyên Quang là nơi sinh sống của nhiều dân tộc anh em, cùng với đó là sự đa dạng về văn hóa, đặc biệt là các làn điệu dân ca. Người Tày có then, cọi, người Dao có páo dung, người Cao Lan có sình ca, người Nùng có sli, người Sán Dìu có soọng cô... Những lời dân ca cổ vô cùng quý, nhưng lại hạn chế về số lượng bài. Để di sản sống được trong đời sống đương đại thì cần có những làn điệu dân ca gần gũi với đời sống mới của người dân. Chính vì vậy, những nghệ nhân dân ca tại tỉnh Tuyên Quang đã được tỉnh, cơ quan chuyên ngành khuyến khích đặt lời mới cho dân ca và truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Ông Lộc Minh Tân, nguyên Trưởng phòng Văn hóa huyện Na Hang, là một trong những nghệ nhân tâm huyết với hát then. Từ 300 bài then cổ được ông sưu tầm, đến nay ông đã sáng tác 100 bài then lời mới, như: “Côn Lôn đổi mới”, “Bản em ngày mới”, “Na Hang tươi đẹp”… Trong những bài then do ông sáng tác, bài then “Na Hang tươi đẹp” luôn được các nghệ nhân và đội văn nghệ trong tỉnh lựa chọn biểu diễn. Tại Cuộc thi hát then, đàn tính toàn tỉnh năm 2014, bài then “Na Hang tươi đẹp” đã đạt giải tiết mục xuất sắc nhất. 

Hay làn điệu hát páo dung của dân tộc Dao cũng được nhiều nghệ nhân đặt lời mới. Trong đó phải kể đến những nghệ nhân: Bàn Xuân Triều (TP. Tuyên Quang), Chu Tuần Ngân (Yên Sơn), Phàn Văn Phú (Hàm Yên)... Với tư duy mạnh lạc và cách lựa chọn diễn đạt bằng trực quan sinh động, dùng sự vật thân quen, gần gũi để liên tưởng cảm xúc của mình. Chính những lời ca gần gũi, phù hợp với cách cảm, cách nghĩ của con người trong thời đại mới đã tạo được sức hấp dẫn cho thế hệ trẻ. 

Em Bàn Thị Nhị là hạt nhân văn nghệ ở xã Yên Phú, huyện Hàm Yên cho biết: “Làn điệu páo dung truyền thống rất mượt mà nhưng vẫn có một số lời bài khó thuộc, khó hiểu. Vậy nên khi được hát và biểu diễn làn điệu páo dung với ca từ mới, em cảm thấy rất thân thuộc, dễ cảm nhận và dễ hát”. 

Để chứng minh cho những cảm nhận của mình về hát páo dung bằng lời mới, Nhị đã hát tặng chúng tôi bài hát “Quê em đổi mới” của nghệ nhân Chu Tuấn Ngần. Trong đó có đoạn viết: “Quê em ngày xưa hoang vắng/Nghèo đói tăm tối bủa vây bản làng/Toán cướp hoành hành bắt bò, trâu vô cớ/... Ơn Đảng, Bác Hồ soi dẫn đường chỉ lối/Trung Minh giờ ánh sáng mở rộng khắp muôn nơi/Cơm no, áo ấm, bản làng bình an/Rừng xanh rì rào tiếng chim hót ngày đêm...” 

Một buổi sinh hoạt của CLB hát soọng cô cụm Hội Kế, xã Ninh Lai (huyện Sơn Dương). Ảnh TL
Một buổi sinh hoạt của CLB hát soọng cô cụm Hội Kế, xã Ninh Lai (huyện Sơn Dương). Ảnh TL

Hướng đi đúng đắn

Chia sẻ về kinh nghiệm sáng tác, nghệ nhân Lộc Minh Tân cho biết: “Để đặt lời mới cho dân ca, nghệ nhân cần am hiểu làn điệu dân ca cổ, phải có kiến thức sâu rộng về ngôn ngữ và khả năng sử dụng vốn từ một cách phong phú. Ông thường sáng tác thơ thể loại 7 chữ, câu thơ nhuần nhuyễn vần điệu, luật bằng trắc. Từ đó, bài thơ dễ dàng chuyển thành giai điệu dân ca. Chủ đề sáng tác lời mới khá phong phú, trong đó, xuyên suốt là mạch nguồn xúc cảm về tình yêu quê hương, làng bản với cách cảm, cách nghĩ, cách nói của người miền núi, lối tư duy theo mạch thẳng, dễ hiểu và thân thuộc...

Không chỉ làn điệu then, cọi của người Tày, páo dung của người Dao mà hát soọng cô của người Sán Dìu, hát sli của người Nùng cũng được những nghệ nhân dân tộc sáng tác lời mới, tạo nên sự phong phú cho văn hóa dân tộc. Việc đặt lời mới cho các làn điệu dân ca đã mở thêm con đường để âm nhạc dân gian có sức sống lâu bền, trường tồn theo thời gian. 

Đây cũng chính là hướng đi hợp lý, bởi di sản văn hóa phi vật thể luôn có sự vận động theo đời sống, thời gian. Nhà nghiên cứu văn hóa Tống Đại Hồng (Hội Văn nghệ dân gian tỉnh Tuyên Quang) khẳng định, khi ngôn ngữ, sinh hoạt thay đổi thì nghệ thuật cũng biến đổi. Để di sản có sức sống trường tồn trong đời sống đương đại thì cần có những yếu tố phù hợp với đời sống mới.

Tin cùng chuyên mục
Đăk Nông: Rộn ràng mùa Lễ hội Văn hóa thổ cẩm

Đăk Nông: Rộn ràng mùa Lễ hội Văn hóa thổ cẩm

Lễ hội Văn hóa Thổ cẩm Việt Nam lần thứ 2 năm 2020 với chủ đề "Xứ sở của những âm điệu" đã chính thức khai mạc vào tối 24/11 tại khu Đảo nổi, TP. Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông. Đây là chương trình mở màn chuỗi các sự kiện văn hóa - du lịch của tỉnh Đắk Nông năm 2020.
Tin nổi bật trang chủ
Người cán bộ dân vận được bà con tin yêu

Người cán bộ dân vận được bà con tin yêu

Dân tộc - Miền núi - Thúy Hồng - 1 giờ trước
Anh Kha Mạnh Sâm, dân tộc Khơ mú, sinh năm 1973, ở TP. Sơn La (Sơn La). Tốt nghiệp khoa Luật Kinh tế của Trường Đại học Luật Hà Nội. Năm 1995, anh nhận nhiệm vụ tại Ban Dân vận tỉnh Sơn La, hiện giữ chức Phó Trưởng Ban Dân vận Tỉnh ủy Sơn La.
Chủ tịch Quốc hội thăm và làm việc tại Sóc Trăng

Chủ tịch Quốc hội thăm và làm việc tại Sóc Trăng

Thời sự - Theo TTXVN - 1 giờ trước
Ngày 26/11, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân và đoàn công tác của Quốc hội đã đến thăm và làm việc tại tỉnh Sóc Trăng.
Học viện Quốc phòng phải nắm vững vấn đề, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Học viện Quốc phòng phải nắm vững vấn đề, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Tin tức - PV - 2 giờ trước
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh điều này khi đến thăm, làm việc tại Học viện Quốc phòng, học viện cao nhất trong hệ thống nhà trường quân đội, sáng 26/11.
5 điểm nhấn của Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long

5 điểm nhấn của Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Tin tức - T.Hợp - 2 giờ trước
Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được xây dựng dựa trên nguyên tắc: “Bảo vệ người dân, cải thiện sinh kế, phát triển cân bằng và bảo vệ môi trường”.
Những cây thuốc trong vườn nhà chữa bệnh hiệu quả

Những cây thuốc trong vườn nhà chữa bệnh hiệu quả

Vườn thuốc quanh ta - T.Hợp - 6 giờ trước
Trong vườn nhà, bà con có thể trồng những cây vừa dùng làm thuốc, vừa dùng làm rau gia vị để tăng thêm hương vị cho món ăn. Điều này sẽ giúp việc phòng và điều trị bệnh trở nên nhẹ nhàng, đơn giản và hiệu quả hơn rất nhiều. Sau đây là một số bài thuốc từ những cây thuốc trong vườn nhà cho bà con tham khảo.
Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ thăm, tặng quà học sinh Bình Định

Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ thăm, tặng quà học sinh Bình Định

Tin tức - PV - 6 giờ trước
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ đã tới thăm, tặng quà cho các học sinh có hoàn cảnh khó khăn và hỗ trợ các trường học bị ảnh hưởng bởi mưa lũ trên địa bàn tỉnh Bình Định.
Số ca nhiễm COVID-19 trên thế giới tiếp tục tăng, vượt xa mốc 60 triệu

Số ca nhiễm COVID-19 trên thế giới tiếp tục tăng, vượt xa mốc 60 triệu

Tin tức - PV - 7 giờ trước
Hơn một năm kể từ khi xuất hiện, số ca nhiễm và tử vong vì đại dịch Covid-19 không ngừng tăng và liên tục thiết lập những cột mốc mới. Tính đến sáng nay (26/11), các con số ghi nhận được lần lượt là 60.672.273 và 1.425.361 trường hợp. Mọi hy vọng giờ trông chờ ở những tiến bộ về phát triển vaccine.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Phải có nhiều sản phẩm thương hiệu quốc gia hơn nữa

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Phải có nhiều sản phẩm thương hiệu quốc gia hơn nữa

Tin tức - PV - 8 giờ trước
Chiều nay (25/11), tại trụ sở Chính phủ, gặp mặt 124 doanh nghiệp có sản phẩm đạt thương hiệu quốc gia Việt Nam 2020, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng đây là tấm gương tốt cho các doanh nghiệp khác học tập, “không khoanh tay, lùi bước trước khó khăn, nỗ lực hành động để phục hồi và phát triển, giữ vững vị thế của doanh nghiệp trên thị trường”.
Hiệu quả từ mô hình dòng họ tự quản ở Cao Bằng

Hiệu quả từ mô hình dòng họ tự quản ở Cao Bằng

Pháp luật - Thiên Đức - 8 giờ trước
Với đặc thù địa bàn rộng, dân cư thưa thớt, tính cố kết cộng đồng cao nên mô hình dòng họ tự quản đang được đánh giá là mô hình điển hình, hoạt động hiệu quả trong đảm bảo an ninh trật tự, phù hợp với vùng cao của tỉnh Cao Bằng.
Bình Phước: Gỡ khó cho dự án Cụm công trình thủy lợi vùng cao biên giới

Bình Phước: Gỡ khó cho dự án Cụm công trình thủy lợi vùng cao biên giới

Tin tức - Đinh Hiển – Ánh Dương - 9 giờ trước
Mới đây, Đoàn công tác Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) do Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp làm trưởng đoàn đã có chuyến khảo sát, kiểm tra thực tế dự án Cụm công trình thủy lợi vùng cao biên giới trên địa bàn tỉnh Bình Phước để tìm cách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện dự án.