Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tín ngưỡng thờ cúng của người Hoa ở Chợ Lớn

Lương Định - 19:40, 27/09/2021

Văn hóa tâm linh của người Hoa ở Chợ Lớn (TP. Hồ Chí Minh) rất phong phú, đa dạng với tín ngưỡng tục thờ cúng hai hệ thống thần linh nhân thần và nhiên thần gồm ba cõi Thiên - Địa – Nhân. Tín ngưỡng thờ cúng của người Hoa thể hiện vũ trụ quan, nhân sinh quan mang đậm dấu ấn bản sắc văn hóa truyền thống của một trong 54 dân tộc Việt Nam.

Bà Thiên Hậu Thánh Mẫu được thờ trong chính điện Hội quán Tuệ Thành (Chùa Bà, quận 5 - Chợ Lớn)
Bà Thiên Hậu Thánh Mẫu được thờ trong chính điện Hội quán Tuệ Thành (Chùa Bà, quận 5 - Chợ Lớn)

Thờ nhân thần và nhiên thần

Trong đời sống tín ngưỡng văn hóa tâm linh của người Hoa ở Chợ Lớn (TP. Hồ Chí Minh) có những điểm tương đồng với người Kinh. Đồng bào đều quan niệm về 2 thế giới âm-dương. Con người khi chết đi, sang thế giới bên kia (thế giới âm) sẽ được ban phúc hay bị trừng phạt là tùy vào những việc làm thiện hay ác, có công đức hay thất đức của mình trong kiếp sống hiện tại…

Từ những quan niệm tâm linh ấy, người Hoa thờ cúng nhiều vị nhân thần và nhiên thần trú ngụ trong ba cõi Thiên - Địa - Nhân, để cầu mong nhận được sự phù hộ độ trì, gặp nhiều may mắn, an lành, thịnh vượng trong cuộc sống. Người Hoa thực hành tín ngưỡng thờ cúng tại các cơ sở thờ tự gồm chùa, miếu, đền, đình (hội quán) và tại mỗi gia đình, với tín ngưỡng pha trộn cả những yếu tố của “tam giáo đồng nguyên” gồm Khổng Giáo, Phật Giáo, Lão Giáo.

Trước hết, nói về tín ngưỡng thờ cúng các nhân thần, cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn tôn thờ những nhân thần là thánh nhân và truyền tụng trong đời sống tâm linh của cộng đồng như: Quan Công, Bao Công, Bổn Đầu Công, Bà Thiên Hậu Thánh Mẫu, Quan Âm Bồ Tát, Từ Hy Thái Hậu, Bảo Sanh Đại Đế, Trương Tiên Sư, Khổng Tử, Chiêu Ứng Công… Tuy nhiên, ở mỗi nhóm người Hoa lại có nhân sinh quan khác nhau, nên sẽ thờ thờ từng thánh nhân khác nhau.

Tượng Bà Thiên Hậu Thánh Mẫu được thờ cúng ở nhiều hội quán của người Hoa
Tượng Bà Thiên Hậu Thánh Mẫu được thờ cúng ở nhiều hội quán của người Hoa

Trong tín ngưỡng thờ cúng các nhiên thần của cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn, nếu đi sâu tìm hiểu sẽ thấy có rất nhiều vị thiên thần được tôn thờ như: Ngọc Hoàng Thượng Đế, Thổ Công, Táo Quân, Thần Tài, Thiên Phụ Địa Mẫu, Tài Bạch Tinh Quân… Ngoài ra còn thờ các vị thủy thần (Thủy Mẫu, Long Mẫu nương nương, Long Vương); thần ở âm giới (Thập Điện Diên Vương); thần động vật (hổ, rồng, ngựa, cá); thần thực vật (Thần Mộc); thần đá (Thái Sơn Thạch Cảm Đương); thần bảo sanh (Kim Huê nương nương, Lâm Thủy phu nhân, cửu Thiên Huyền Nữ; thần kiết tường (Phúc, Lộc, Thọ; thần nghề nông (Thần Nông); thần nghề thuốc (Hoa Đà); thần nghề mộc (Lỗ Ban), thần nghề kim hoàn (Huê Quang Đại Đế)...

Có thể nói, thông qua hệ thống tín ngưỡng thờ cúng trong đời sống văn hóa tâm linh, với các tục lệ, lễ thức mà lối sống tương thân tương ái của người Hoa được hình thành, góp phần củng cố mối quan hệ gia đình, ý thức cộng đồng cùng hướng tới những ước vọng về cuộc sống an sinh bền vững.

Thờ cúng ở hội quán và tại gia

Người Hoa ở Chợ Lớn thờ cúng đa thần theo tín ngưỡng dân gian, với những cơ sở thờ cúng là các hội quán (chùa, đền, miếu, đình) và bàn thờ tại gia. Trong đó, chùa là cơ sở tôn giáo phục vụ mục đích tôn giáo, đáp ứng nhu cầu tâm linh của cộng đồng với đối tượng thờ cúng chính là Đức Phật Thích Ca. Tuy nhiên, vì có sự chia tách thành nhiều tông phái khác nhau nên trong chùa người Hoa cũng có thờ thêm các vị thần khác.

Ban thờ tự Quan Thế Âm Bồ Tát tại Hội quán Ôn Lăng (phường 11, quận 5, Chợ Lớn)
Ban thờ tự Quan Thế Âm Bồ Tát tại Hội quán Ôn Lăng (phường 11, quận 5, Chợ Lớn)

Miếu, đền của người Hoa là cơ sở tín ngưỡng mang đậm dấu ấn dân gian, do đó thường thờ cúng rất đa dạng, có thể là một nhân thần (nhân vật lịch sử, truyền thuyết) và cũng có thể là những người vô danh nhưng rất linh thiêng, tác động đến đời sống tâm linh của cộng đồng của người Hoa, nên được phụng thờ (cô, cậu, ông, bà).

Cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn có một ngôi đình cổ đầu tiên được xây dựng vào năm 1789, với tên gọi là Minh Hương Gia Thạnh, mang đậm nét kiến trúc Việt, thờ các vị tiền hiền có công lập làng Minh Hương. Đình Minh Hương Gia Thạnh thờ các vị thần: Ngũ thổ tôn thần, Ngũ cốc tôn thần, Đông trù tư mệnh, Bổn cảnh Thành Hoàng; bên trái khám thờ Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh và Đô đốc tướng quân Trần Thắng Tài, hai vị quan tướng có công lớn, được triều Nguyễn phong là Thượng đẳng thần; bên phải là khám thờ Trịnh Hoài Đức và Ngô Nhân Tịnh là hai người Hoa gốc Minh Hương làm quan đến chức thượng thư.

Ngoài cơ sở thờ cúng ở các hội quán, cộng đồng người Hoa ở Chợ Lớn còn có bàn thờ tại gia để thờ cúng tổ tiên và các vị thần khác. 

Trong tín ngưỡng thờ cúng, người Hoa luôn tôn kính Quan Thế Âm Bồ Tát, hay còn gọi là Phật Bà Quan Âm- một biểu tượng linh thiêng của Phật giáo và là một nữ thần, vị cứu tinh đem lại sự thái bình, thịnh vượng, ban phát sự may mắn tốt lành về đường con cái. Vì vậy, Phật Bà Quan Âm được thờ trong nhà cùng với tổ tiên và các vị thần như: Quan Công, Thổ Công, Thần Tài, Thần Bếp (Táo Quân), Thần Cửa, Thần Tổ sư, Thiên Quan…

Tất cả mọi gia đình người Hoa đều suy tôn Quan Công là bậc thánh hiền với những đức tính, nhân cách cao quý, khí tiết nhân, nghĩa, dũng, tín là “vạn cổ nhất nhân”, “vạn cổ tinh huy”, “nghĩa khí quần hùng” và “cung đại tập nghĩa”. Thờ cúng Thần Thổ Công cũng bắt nguồn từ tín ngưỡng dân gian, bởi người Hoa cho rằng, mỗi một khu đất mà con người cư trú đều do Thần Thổ Công cai quản, ban phát cho sự an lành, hạnh phúc, làm ăn phát đạt giàu sang, thịnh vượng. Chính vì thế, hằng ngày gia chủ thường thắp nhang vào hai buổi sáng sớm và chiều. Riêng ngày mùng một Tết và ngày 15 tháng 8 âm lịch cúng nguyên một con heo.

Thần Tài, hay còn gọi là Tài Bạch Tinh Quân hoặc Triệu Công Nguyên Soái theo quan niệm người Hoa là vị thần mang lại tài lộc cho gia chủ, nên được họ thờ cúng quanh năm và bàn thờ Thần Tài thường được xếp cùng chung với bàn thờ Thổ Công. Bài vị của Thần Tài chỉ có hai chữ “Thần Tài” hoặc có khi chỉ là một pho tượng nhỏ được gia chủ thỉnh từ chùa về, sau khi đã được “khai quang điểm nhãn” linh thiêng.

Tượng thần Tài Bạch Tiên Sinh hay Tăng Phúc Tài Thần (Thần Tài) là vị thần quản lý của cải và vàng bạc được người Hoa ở Chợ Lớn thờ trong các hội quán và tại gia
Tượng thần Tài Bạch Tiên Sinh hay Tăng Phúc Tài Thần (Thần Tài) là vị thần quản lý của cải và vàng bạc được người Hoa ở Chợ Lớn thờ trong các hội quán và tại gia

Thần Bếp, được người Hoa tôn xưng là Đông Trù Tư Mệnh, hay còn gọi là Táo Quân. Tuy chỉ là một vị thần nhỏ nhưng cũng rất quan trọng, vì giữ nhiệm vụ trông nom việc nội trợ và gìn giữ sự bình yên trong gia đình. 

Trên mỗi cửa ra vào của mỗi ngôi nhà người Hoa đều dán một miếng giấy. Vào những ngày cuối năm, gia chủ thay miếng giấy cũ bằng một miếng gấy mới. Đây là tín ngưỡng thờ Thần Cửa, hay còn gọi là thần giữ cửa, một vị thần mà nhà nào cũng thờ cúng, nhưng không được để trên bàn thờ.

Người Hoa quan niệm, Thiên Quan là vị thần cao nhất trong các vị thần, nên họ thờ Trời để mong được chứng giám cho lòng thành và đức tin của mình. Bàn thờ Thiên Quan thường được gắn trên vách tường bên ngoài ngôi nhà với bài vị bằng giấy đỏ, viết 4 chữ “Thiên cung trí phước”.

Đặc biệt, người Hoa có quan niệm, mỗi một nghề đều có một vị thần Tổ sư riêng, nên mỗi gia chủ theo nghề nào thì thờ cúng vị Tổ sư đó, ví như nghề kim hoàn thì thờ vị Huê Quang Đại Đế, nghề bốc thuốc thờ Hoa Đà... Bàn thờ Tổ sư được đặt ở gian phòng dùng cho hành nghề sản xuất, hay gia công mặt hàng của gia chủ.

Nhìn chung, người Hoa ở Chợ Lớn đa phần hoạt động trong lĩnh vực thương mại (buôn bán) và sản xuất, kinh doanh nên việc thờ cúng để cầu may trong làm ăn luôn được quan tâm, chú trọng. Hằng tháng, mỗi gia chủ thướng cúng 4 lần vào các ngày mùng 1, 2, 15, 16 âm lịch. Trong năm thì người Hoa còn cúng vào các ngày Thần Tài, Thổ Địa, Quan Âm và các dịp lễ, tết... Trên mâm cúng không thể thiếu được đĩa trái cây, muối, gạo, bình rượu và các món ăn truyền thống khác của người Hoa.

Tin cùng chuyên mục
Loại hình Then văn nghệ đang có xu hướng phát triển mạnh ở Bắc Giang

Loại hình Then văn nghệ đang có xu hướng phát triển mạnh ở Bắc Giang

Thời gian qua, ngành Văn hóa của tỉnh Bắc Giang đã tổ chức kiểm kê di sản then tại các xã có đông đồng bào dân tộc Tày, Nùng sinh sống. Từ đó đưa ra các giải pháp bảo tồn và phát huy di sản then Tày- Nùng một cách hiệu quả nhất.
Tin nổi bật trang chủ
Ươm mầm xanh, cho quả ngọt

Ươm mầm xanh, cho quả ngọt

Giáo dục - Chiến Khu - 4 phút trước
Thông qua Chương trình “Nâng bước em tới trường” và “Con nuôi Đồn Biên phòng”, 5 năm qua, những cán bộ, chiến sĩ mang quân hàm xanh nơi biên giới An Giang vừa làm cha, vừa làm người thầy đã chắp cánh ước mơ cho nhiều học sinh nghèo vùng khó, thắt chặt thêm tình đoàn kết quân-dân.
Mưa lũ lớn gây ngập úng và sạt lở đất tại nhiều địa phương

Mưa lũ lớn gây ngập úng và sạt lở đất tại nhiều địa phương

Tin tức - Nga Anh và CTV - 4 phút trước
Do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường, kết hợp với dải hội tụ nhiệt đới, mưa lớn đã xảy ra tại các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên, một số nơi bị ngập lụt cục bộ, sạt lở đất gây chia cắt giao thông.
Đắk Nông: Những tín hiệu tích cực trong thu hút đầu tư giữa mùa dịch

Đắk Nông: Những tín hiệu tích cực trong thu hút đầu tư giữa mùa dịch

Kinh tế - Hoàng Thùy-Phan Trọng - 13 phút trước
Nhờ kiểm soát tốt dịch bệnh Covid-19, nên ngay trong giữa mùa dịch, tỉnh Đắk Nông vẫn thu hút nhiều doanh nghiệp, tập đoàn lớn đến đầu tư ở nhiều lĩnh vực, tạo đà phát triển kinh tế trong điều kiện dịch bệnh diễn biến phức tạp.
Vị thế mới của phụ nữ dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk

Vị thế mới của phụ nữ dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk

Xã hội - Xuân Hoà - 25 phút trước
Qua 15 năm thực hiện Nghị quyết 24 của BCH Trung ương Đảng khóa IX về công tác dân tộc, tỉnh Đắk Lắk đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong hỗ trợ phát triển vùng đồng bào DTTS. Đặc biệt là vai trò, vị thế của phụ nữ DTTS ngày càng được khẳng định, nâng cao.
Lao động hồi hương và câu chuyện an sinh: Giải bài toán việc làm không dễ (Bài 2)

Lao động hồi hương và câu chuyện an sinh: Giải bài toán việc làm không dễ (Bài 2)

Xã hội - Lê Hường - Phan Trọng - 35 phút trước
Mặc dù được chính quyền các cấp, đoàn thể và Nhân dân quê nhà giúp đỡ, hỗ trợ, song sâu thẳm trong trái tim, suy nghĩ của mỗi người lao động hồi hương đang bộn bề trăn trở. Bởi thực tế, nhiều lao động sau khi từ TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam trở về quê hương, không dễ gì bắt nhịp ngay được với cuộc sống và tìm được việc làm ổn định, có thu nhập.
Con đường thoát nghèo của Lý Sèo Phù

Con đường thoát nghèo của Lý Sèo Phù

Kinh tế - Phạm Văn Phú - 1 giờ trước
Chọn một lối sống tích cực, đề ra mục tiêu và tìm mọi cách vượt lên hoàn cảnh khó khăn để xây dựng một cuộc sống ấm no hơn, đó là con đường anh Lý Sèo Phù, dân tộc Mông, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên (Hà Giang) đã lựa chọn.
Tạo sinh kế lâu dài cho người dân từ chính sách bảo vệ rừng

Tạo sinh kế lâu dài cho người dân từ chính sách bảo vệ rừng

Môi trường sống - Phương Ly - 1 giờ trước
Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) cho người dân trên địa bàn tỉnh Lai Châu được triển khai những năm qua đã mang lại hiệu quả tích cực về kinh tế-xã hội, môi trường. Đặc biệt là nâng cao nhận thức, tạo sinh kế ổn định, lâu dài cho người dân, góp phần bảo vệ và tăng tỷ lệ che phủ rừng.
Đổi mới để bảo tồn văn hóa truyền thống trước đại dịch ở Malaysia

Đổi mới để bảo tồn văn hóa truyền thống trước đại dịch ở Malaysia

Nhìn ra thế giới - Duy Ly - 1 giờ trước
Có một điều chắc chắn rằng, cuộc khủng hoảng do Covid-19 gây ra đã khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng kỹ thuật số đối với bảo tồn và phát triển văn hóa. Đối mặt với những tác động của đại dịch, nhiều cơ quan, tổ chức di sản cũng như các doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSME) trong lĩnh vực này ở Malaysia đã phải chuyển các dịch vụ vật lý của họ sang dịch vụ kỹ thuật số và duy trì kết nối với khán giả của họ thông qua các kênh này.
TP. Hồ Chí Minh: Cần có giải pháp hỗ trợ người lang thang, vô gia cư trong tình hình mới

TP. Hồ Chí Minh: Cần có giải pháp hỗ trợ người lang thang, vô gia cư trong tình hình mới

Xã hội - Lê Vũ - 1 giờ trước
Tại một đô thị đông dân như TP. Hồ Chí Minh, với rất nhiều thành phần xã hội sinh sống và làm việc, thì tình trạng nhiều người lang thang, cơ nhỡ, vô gia cư, xin ăn tập trung luôn là một vấn đề khó giải quyết. Tuy nhiên trong tình hình mới, khi Thành phố đang vừa phục hồi đời sống kinh tế, vừa phòng chống dịch Covid-19, thì vấn đề này cũng đang cần những giải pháp hữu hiệu hơn.

"Cây đại thụ" ở bản Sang Đốm

Người có uy tín - Văn Hoa - 1 giờ trước
Với người dân ở bản Sang Đốm, xã Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ (Yên Bái) ông Lường Trung Lập, sinh năm 1953, dân tộc Thái, là một "cây đại thụ". Không chỉ tiên phong trong phát triển kinh tế, ông còn hỗ trợ người dân xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới. Với nhiều việc làm thiết thực và hiệu quả, ông được Nhân dân tin yêu và bầu là Người có uy tín.