Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người “đánh thức” sử thi Hà Nhì

Nhật Minh - 21:44, 12/06/2024

Đã từng một thời đắm chìm trong làn khói của “nàng tiên nâu”, đẩy cả gia đình vào bờ vực thẳm, nhưng rồi người đàn ông dân tộc Hà Nhì đã bừng tỉnh, quyết tâm cai nghiện thành công. Rồi ông đi khắp các bản làng vùng cao để sưu tầm, ghi chép những bài hát, điệu múa, những áng sử thi của người Hà Nhì để truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Nghệ nhân Pờ Lóng Tơ trò chuyện với các học viên lớp truyền dạy văn hóa dân gian dân tộc Hà Nhì tại xã Ka Lăng, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu
Nghệ nhân Pờ Lóng Tơ trò chuyện với các học viên lớp truyền dạy văn hóa dân gian dân tộc Hà Nhì tại xã Ka Lăng, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu

Bĩ cực bởi “nàng tiên nâu”

Nghệ nhân Pờ Lóng Tơ (sinh năm 1955), nhà ở bản Mù Cả, xã Mù Cả, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu kể cho chúng tôi nghe về những ký ức buồn không thể nào quên. Pờ Lóng Tơ hồi tưởng lại, khi xưa Mường Tè vẫn còn heo hút. Quanh bản còn thấy vết chân hổ nhiều hơn dấu chân người. Từ nhỏ, Pờ Lóng Tơ đã được tiếp cận với nhiều sinh hoạt văn hóa cộng đồng - những sinh hoạt mà theo mô tả của ông thì chỉ có những gia đình giàu có, quyền quý mới có thể tổ chức được, trong đó có những đêm hát kể P’huỳ Ca Na Ca.

Pờ Lóng Tơ tham gia vào quân ngũ với vai trò là lính trinh sát. Năm 1976, ông ra quân trở về làm Phó Bí thư Huyện đoàn Mường Tè. Năm 1989, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, con cái nheo nhóc nên ông quyết định xin nghỉ việc để lui về sản xuất, chăm lo cho gia đình. Thế nhưng, chính bước ngoặt này đã đưa đẩy ông dính vào ma túy khiến gia đình rơi vào tận cùng khổ cực. Mọi đồ đạc trong nhà lần lượt đội nón ra đi theo làn khói thuốc. Dù nhận thức được việc dính vào ma túy là đẩy gia đình đến bờ vực thẳm, nhưng bao lần quyết tâm cai nghiện, ông Tơ vẫn chưa chiến thắng được bản thân…

Pờ Lóng Tơ là nghệ nhân văn hóa của người Hà Nhì, ông đã chủ trì các lớp truyền dạy về văn hóa dân gian của người Hà Nhì do tỉnh tổ chức ở các xã trên địa bàn huyện; hướng dẫn các xã bản duy trì các lễ, tết, hội hàng năm. Từ những nỗ lực đó, năm 2019, ông đã vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú”.

Ông Nguyễn Trọng Hiến, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Lai Châu

“Trận chiến đấu” cuối cùng với bản thân là lần ông Pờ Lóng Tơ quyết định đưa cả nhà vào rừng sâu để quyết tâm cai nghiện. “Tôi nói với vợ con, những lúc tôi lên cơn nghiện thì cứ trói chân tay lại, chờ tôi qua cơn vật vã rồi sẽ hết. Sau đó, tôi lên nương phát cây, làm cỏ… quần quật từ sáng đến tối cho quên đi cơn nhớ thuốc. Vậy mà dần dần, tôi đã cai nghiện thành công. Niềm vui không thể nào tả xiết”, nghệ nhân Pờ Lóng Tơ nhớ lại.

Đi tìm Sử thi P’hùy Ca Na Ca

Trở lại cuộc sống bình thường, Pờ Lóng Tơ nhớ lại những bài hát, điệu múa dân gian, đặc biệt là Trường ca “Xa Nhà Ca” (hay Sử thi P’hùy Ca Na Ca) thời xưa mà cha của ông và các bậc cao niên đã diễn xướng trong những đêm hội của người Hà Nhì. Ông nhận thấy trước đây, trường ca chủ yếu được lưu giữ bằng lối truyền khẩu, vì vậy theo thời gian, nhiều trường đoạn, cốt truyện bị mai một dần. Lo lắng nét văn hóa tiêu biểu của người Hà Nhì sẽ bị thất truyền, ông Pờ Lóng Tơ bắt đầu đi tìm gặp những người già trong vùng để ghi chép lại cẩn thận những gì họ nhớ, họ đọc cho nghe. Trong nhiều năm đi sưu tầm, ông đã ghi chép lại được 932 câu với 28.903 từ trong Trường ca “Xa Nhà Ca”.

Đánh cầu lông gà, môn thể thao truyền thống được người Hà Nhì yêu thích trong các ngày lễ, Tết
Đánh cầu lông gà, môn thể thao truyền thống được người Hà Nhì yêu thích trong các ngày lễ, Tết

Không chỉ đi sưu tầm, nghệ nhân Pờ Lóng Tơ còn cộng tác với các nhà văn hóa, nhà nghiên cứu, cơ quan chức năng tiến hành ghi âm, phiên âm, dịch nghĩa, phát hành các ấn phẩm về Trường ca “Xa Nhà Ca”. Ông cũng sáng tác thêm hàng nghìn câu ca, bổ sung cho pho sử sống được viết bằng thơ của người Hà Nhì. Đồng thời, phối hợp nghiên cứu, sưu tầm và xuất bản 3 tác phẩm gồm: “Tập quán quản lý và khai thác rừng, đất rừng, nguồn nước của dân tộc Hà Nhì ở Mường Tè - Lai Châu” (năm 2008); Trường ca “Xa Nhà Ca” của người Hà Nhì (năm 2009); Sử thi “P’hùy Ca Na Ca” dân tộc Hà Nhì huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu (năm 2011).

Theo nghệ nhân Pờ Lóng Tơ giải thích, Sử thi “P’huỳ Ca Na Ca” là một pho sử được lưu giữ bằng thơ ca có tác dụng kết nối hiện tại với quá khứ, để cho con cháu Hà Nhì hôm nay hiểu biết sâu sắc về lịch sử dân tộc mình. Nhưng ông cũng trăn trở làm sao có thể bảo tồn được Sử thi “P’huỳ Ca Na Ca” trong cộng đồng người Hà Nhì. Mặc dù trong nhiều năm qua, ông đã nỗ lực hết mình trong việc sưu tầm, nghiên cứu, phát hành các ấn phẩm di sản văn hóa của người Hà Nhì. Nhưng với ông như thế là chưa đủ. Điều ông mong mỏi là làm sao để có được truyền nhân, tiếp tục lưu giữ “P’huỳ Ca Na Ca” sau khi ông nhắm mắt xuôi tay.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Những người góp sức bảo vệ môi trường biển ở Bình Định

Những người góp sức bảo vệ môi trường biển ở Bình Định

Với mong muốn góp chút công sức của mình giữ màu xanh cho biển, mỗi tuần, anh Nguyễn Tôn Xuân Sáng, Tổ trưởng lại cùng các thành viên trong Tổ bảo vệ san hô ở xã Nhơn Hải, TP.Quy Nhơn (Bình Định) tổ chức các đợt lặn để vớt rác thải dưới vùng biển gần bờ. Công việc của các anh là tự nguyện, xuất phát từ tình yêu với biển nhằm bảo vệ rạn san hô quý hiếm và góp phần giữ sạch môi trường biển.
Tin nổi bật trang chủ
Đến với đồng bào La Hủ trên miền biên viễn Mường Tè: Cần thêm trợ lực để phát triển bền vững (Bài 2)

Đến với đồng bào La Hủ trên miền biên viễn Mường Tè: Cần thêm trợ lực để phát triển bền vững (Bài 2)

Nhìn một cách thực tế, đời sống đồng bào La Hủ về thu nhập, mức sống, tiếp cận các dịch vụ cơ bản… còn rất nhiều khó khăn, thiếu thốn. Để cải thiện, nâng cao đời sống của đồng bào La Hủ cũng như giúp dân tộc này phát triển bền vững vẫn phải nghiên cứu và thực hiện thêm chính sách đặc thù, dài hơi.
Thủ tướng:

Thủ tướng: "5 đẩy mạnh" trong cải cách hành chính để huy động mọi nguồn lực cho phát triển

Thời sự - PV - 10 giờ trước
Kết luận phiên họp của Ban Chỉ đạo cải cách hành chính, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ rõ "5 đẩy mạnh" thời gian tới để mang lại hiệu quả thiết thực, rõ ràng, cân đong đo đếm được, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp, huy động mọi nguồn lực trong và ngoài nước cho sự phát triển, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm, hàng hóa và nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, tạo việc làm, sinh kế cho người dân.
Thủ tướng chủ trì Phiên họp thứ tám Ban Chỉ đạo Cải cách hành chính

Thủ tướng chủ trì Phiên họp thứ tám Ban Chỉ đạo Cải cách hành chính

Thời sự - PV - 12 giờ trước
Sáng 15/7, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo Cải cách hành chính của Chính phủ chủ trì Phiên họp thứ tám của Ban Chỉ đạo. Phiên họp được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối từ điểm cầu trụ sở Chính phủ tới 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Bình Gia phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống

Bình Gia phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống

Media - Thúy Hồng - Tuấn Ninh - 20 giờ trước
Vốn là vùng đất có bề dày lịch sử - văn hóa, với nhiều di tích, danh thắng cùng với sự đa dạng về bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào các DTTS, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn đã phát huy những tiềm năng, thế mạnh đó để phát triển du lịch. Với nhiều giải pháp phục dựng, bảo tồn bản sắc văn hóa gắn với phát triển du lịch đã khẳng định thương hiệu du lịch của huyện Bình Gia, dần xây dựng được hình ảnh trong lòng du khách gần xa. Qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Quản Bạ (Hà Giang): Hỗ trợ phát triển các sản phẩm OCOP gắn với thị trường tiêu thụ

Quản Bạ (Hà Giang): Hỗ trợ phát triển các sản phẩm OCOP gắn với thị trường tiêu thụ

Kinh tế - Nguyễn Dịu - Vũ Mừng - 20 giờ trước
Những năm gần đây, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang đã tập trung chỉ đạo, triển khai xây dựng các sản phẩm OCOP chủ lực gắn với thị trường tiêu thụ. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị các sản phẩm nông nghiệp, cải thiện đời sống vật chất cho người dân.
Lào Cai: Ưu tiên nguồn lực hỗ trợ đồng bào DTTS làm du lịch

Lào Cai: Ưu tiên nguồn lực hỗ trợ đồng bào DTTS làm du lịch

Sắc màu 54 - Nhật Minh (t/h) - 20 giờ trước
Để thúc đẩy phát triển các sản phẩm du lịch, đồng thời góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống các DTTS trên địa bàn, tỉnh Lào Cai sẽ bố trí tối thiểu 11 tỷ đồng/năm ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội để cho vay vốn đầu tư điểm du lịch và phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng từ ngân sách cấp tỉnh.
Vấn đề - Sự kiện (Tuần 28): Để đồng bào DTTS thu lợi từ tín chỉ Carbon

Vấn đề - Sự kiện (Tuần 28): Để đồng bào DTTS thu lợi từ tín chỉ Carbon

Việt Nam đã hoàn thành việc chuyển nhượng 10,3 triệu tấn Carbon Dioxide (CO2) và đã nhận đủ 51,5 triệu USD (khoảng 1.200 tỷ đồng) từ việc bán tín chỉ Carbon. Tại các tỉnh miền núi, vùng DTTS, định hướng tham gia vào thị trường tín chỉ Carbon đem lại nguồn thu nhập lớn cho người làm lâm nghiệp yêu rừng, quý rừng hơn, ứng xử với rừng tốt hơn. Đặc biệt, điều tiết phát thải khí nhà kính, tạo sinh kế và động lực cho người tham gia trồng rừng, bảo vệ và phát triển rừng… Chương trình Vấn đề - Sự kiện của Báo Dân tộc và Phát triển hôm nay sẽ bàn về chủ đề Để đồng bào DTTS thu lợi từ tín chỉ Carbon.
Quảng Ninh: Điều tra viên nỗ lực, vượt khó thu thập thông tin về thực trạng kinh tế - xã hội của 53 DTTS

Quảng Ninh: Điều tra viên nỗ lực, vượt khó thu thập thông tin về thực trạng kinh tế - xã hội của 53 DTTS

Tin tức - Mỹ Dung - 20 giờ trước
Cùng với cả nước, từ ngày 1/7 đến 15/8, đồng loạt các địa phương vùng DTTS tỉnh Quảng Ninh tiến hành ra quân điều tra, thu thập thông tin về thực trạng kinh tế - xã hội của 53 DTTS năm 2024. Tại đây, các điều tra viên đã và đang nỗ lực vượt khó để triển khai đúng kế hoạch, chương trình và tiến độ đề ra.
Đến với đồng bào La Hủ trên miền biên viễn Mường Tè: Cảm nhận về sự nghèo khó (Bài 1)

Đến với đồng bào La Hủ trên miền biên viễn Mường Tè: Cảm nhận về sự nghèo khó (Bài 1)

Phóng sự - Tào Đạt - 23:24, 14/07/2024
Đã gần 3 năm nay, dân tộc La Hủ của tỉnh Lai Châu không còn thuộc nhóm dân tộc rất ít người được thụ hưởng chính sách đặc biệt theo Quyết định số 449 ngày 10/4/2020 của Chính phủ về "Bảo vệ và phát triển các dân tộc thiểu số rất ít người giai đoạn 2021 - 2030", do số lượng người La Hủ cả nước đã tăng lên hơn 12 nghìn người, (theo quy định dân tộc được thụ hưởng có dân số dưới 10.000 người). Song trên thực tế, đồng bào La Hủ chỉ tăng số lượng nhân khẩu còn cuộc sống của người La Hủ ở miền biên viễn xa xôi này vẫn đang quẩn quanh trong khó khăn, đói nghèo đeo bám.
Người Dao Tiền bảo tồn nghề thủ công để phát triển du lịch cộng đồng

Người Dao Tiền bảo tồn nghề thủ công để phát triển du lịch cộng đồng

Sắc màu 54 - Tào Đạt - 22:38, 14/07/2024
Từ khi các mô hình du lịch cộng đồng phát triển và lan tỏa trong nhiều vùng đồng bào DTTS và miền núi, nghề thủ công truyền thống của cộng đồng người Dao Tiền ở huyện Nguyên Bình (Cao Bằng) đã dần trở thành sản phẩm du lịch đem lại hiệu quả kinh tế cao cho bà con, nhờ vậy đời sống vật chất và tinh thần của bà con ngày càng nâng cao.
Đắk Lắk: Giải bài toán sắp xếp học sinh chưa được tuyển sinh vào THPT

Đắk Lắk: Giải bài toán sắp xếp học sinh chưa được tuyển sinh vào THPT

Giáo dục - Lê Hường - 22:32, 14/07/2024
Năm học 2023 - 2024, tỉnh Đắk Lắk có hơn 31.000 học sinh tốt nghiệp THCS, nhưng có gần 2.000 học sinh đã tốt nghiệp THCS nhưng chưa được tuyển sinh vào lớp 10 ở các cơ sở giáo dục. Trước thực trạng đó, tỉnh đang gấp rút tìm giải pháp sắp xếp trường lớp cho số học sinh này.
Tái bản cuốn nhật ký “Trở về trong giấc mơ” của liệt sĩ Trần Minh Tiến

Tái bản cuốn nhật ký “Trở về trong giấc mơ” của liệt sĩ Trần Minh Tiến

Thể thao - Giải trí - Thanh Thuận - 22:28, 14/07/2024
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa tái bản tập nhật ký thời chiến “Trở về trong giấc mơ” của liệt sĩ Trần Minh Tiến. Điểm đặc biệt của cuốn sách là tích hợp đa phương tiện, có mã QR in kèm để độc giả đọc những lá thư của liệt sĩ gửi người thương nơi hậu phương.