Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Giữ tiếng khèn Mông

Vũ Lợi - 11:59, 25/02/2021

Trong đời sống tinh thần của đồng bào Mông vùng cao Tây Bắc, tuy có nhiều loại nhạc cụ truyền thống (nhị, sáo, đàn môi, khèn lá, trống…) nhưng khèn là nét văn hóa đặc trưng nhất. Với họ, cây khèn giống như “bảo vật” mang giá trị tâm linh, gắn liền với đời sống tinh thần và luôn được gìn giữ cẩn thận.

Tiếng khèn Mông thay lời tỏ tình mùa Xuân.
Tiếng khèn Mông thay lời tỏ tình mùa Xuân

Nét văn hóa đặc sắc của người Mông

Trên những bản làng của đồng bào Mông ở miền đất địa đầu  của Tổ quốc luôn ngập tràn tiếng khèn, lúc dập dìu khoan thai, lúc ào ạt sôi nổi như chính giai điệu của cuộc sống vùng cao. Đồng bào Mông sống phóng khoáng, yêu thiên nhiên, dẫu đói dẫu no, người Mông và cây khèn vẫn chung thủy cả đời. Tiếng khèn cất lên bên bếp lửa hồng bập bùng làm ấm lòng người và xua tan cái giá lạnh nơi đỉnh trời heo hút. Cây khèn truyền từ đời này sang đời khác theo người Mông đi khắp núi rừng. Bất cứ ở đâu có người đàn ông Mông là ở đó vang lên tiếng khèn. Nhờ tiếng khèn, người ta gửi gắm tâm hồn tình cảm của mình với bạn bè, cộng đồng và giao hòa với thiên nhiên, núi rừng hùng vĩ.

Trên đỉnh núi mây mù Thẩm Háy (thuộc xã Mường Đăng, huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên) quanh năm luôn vang xa tiếng khèn Mông trầm bổng. Chủ nhân của thứ âm thanh trong trẻo, bộc lộ vẻ đẹp tự nhiên của vùng cao hùng vĩ ấy chính là già làng Lý A Lệnh - người hiếm hoi trong vùng am hiểu cách chế tác những chiếc khèn Mông đạt chuẩn âm truyền thống. Cũng vì chơi khèn hay và chế tác giỏi nên ông được mọi người nể trọng và rất có uy tín trong bản.

Ông Lệnh cho biết, chế tác ra một cây khèn chuẩn âm truyền thống của người Mông thì lắm công phu, cầu kì và không phải ai cũng biết làm, vì đòi hỏi sự am hiểu, tỉ mỉ, kinh nghiệm, chuẩn xác, nhất là khả năng thẩm âm tốt. Bộ dụng cụ với đủ các loại dao, lưỡi bào tự tay làm ra vì thị trường không bán. Hoàn thiện một chiếc khèn từ khâu chuẩn bị nguyên liệu đến công đoạn đẽo gọt, mài rũa các bộ phận, cắt ống khèn, rùi lỗ, lắp lá đồng và lắp ráp cũng mất cả một thời gian dài mới xong. Riêng việc lắp ráp các bộ phận của cây khèn với nhau, thử và chỉnh sửa âm thanh, trang trí, tạo phần chắc chắn cho cây khèn cũng phải mất 3 ngày làm liên tục…

Khèn Mông có 2 loại, loại có âm thanh bổng là khèn ngắn và loại có âm thanh cao là khèn dài. Các dóng trúc ghép vào bầu khèn được sắp xếp theo thang, bậc để tiếng khèn lúc cất lên cảm nhận như âm thanh "chảy" lan trong lòng trúc, quyện với bầu pơ mu thơm và quý. Không chỉ là nhạc khí, khèn Mông còn là đạo cụ múa, nên lúc chế tác ống trúc cũng được uốn, tạo dáng phù hợp với dáng khum người (múa nhảy đưa chân, quay đổi chỗ, quay tại chỗ, vờn khèn, lăn nghiêng, lăn ngửa, múa ngồi xổm…) khi biểu diễn.

“Người Mông khi vui, khi buồn đều mang khèn ra thổi như gửi gắm cả tâm tư, tình cảm của mình trong tiếng khèn. Vào mùa Xuân hay những dịp lễ hội, tiếng khèn của người Mông vang vọng khắp núi rừng đánh thức chim muông, vạn vật. Tiếng khèn là phần hồn, thấm sâu vào máu thịt của người Mông. Âm thanh của tiếng khèn là cuộc sống, là tâm hồn, cốt cách của người Mông…”, ông Lệnh bộc bạch.

Cây khèn có vai trò đặc biệt trong đời sống tinh thần và tâm linh của người Mông.
Cây khèn có vai trò đặc biệt trong đời sống tinh thần và tâm linh của người Mông.

Giữ linh hồn cho tiếng khèn Mông

Huyện Tủa Chùa (tỉnh Điện Biên) luôn có sức hút với du khách bởi nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông địa phương. Ở đó chưa khi nào vắng bóng thứ âm thanh réo rắt của loại nhạc cụ khèn truyền thống. Từ thị trấn của huyện, chúng tôi ngược đỉnh đèo gió đến ngôi nhà của nghệ nhân Giàng A Sử, nằm giữa bản Huổi Lếch, xã Mường Báng. Trong ngôi nhà này, những chiếc khèn lần lượt ra đời và theo chân các chàng trai Mông đến với khắp bản gần xa.

Ông Giàng A Sử năm nay bước qua tuổi 90 và đã có hơn 60 năm làm nghề chế tác khèn. Chia sẻ về “cái duyên” đến với cây khèn Mông, ông Sử kể: Mình đã gắn bó với nó như một phần không thể thiếu trong cuộc đời. Thủa nhỏ, mỗi lần theo cha xuống núi đi chợ phiên, đi chơi hội “gầu tào”, tiếng khèn đã níu giữ và hằn sâu vào tâm trí. Ngày đó, cũng như bao chàng trai Mông khác, ông Sử học thổi khèn để chứng tỏ mình là một chàng trai mạnh mẽ, cuốn hút. Nhưng để có khèn thổi, năm 17 tuổi, ông bắt đầu học để tự chế tác ra một chiếc khèn hoàn chỉnh cho riêng mình. Qua hàng chục năm tôi luyện, đôi tay chế tác của ông đã trở nên điêu luyện.

Trước đây còn khỏe, vào những dịp lễ hội của người Mông, ông Sử lại băng rừng, vượt suối để có mặt tại các bản vùng cao tham gia biểu diễn khèn Mông và trao truyền các kỹ năng múa khèn, làm khèn cho thế hệ trẻ các bản làng. Vũ điệu tổng hòa của bước chân, của cơ thể và âm thanh của cây khèn dưới những ngón tay tài hoa hòa quyện với nhau, giúp cho người thưởng thức có những rung cảm và tình yêu đối với cây khèn thật sự.

Giờ đây bước sang tuổi “xế chiều” ông Sử đã kịp trao nghề chế tác khèn cho 1 trong 4 người con trai của ông. Ngày ngày, dưới hiên nhà, ông Sử vẫn luôn ở bên con kèm cặp, hỗ trợ chỉnh âm và tấu lên những giai điệu phơi phới niềm vui bên những chiếc khèn mới được làm ra.

Lớp trẻ học cách chế tác khèn Mông.
Lớp trẻ học cách chế tác khèn Mông.

Cùng với gia đình ông Sử, hiện nay trên địa bàn huyện Tủa Chùa đang khuyến khích và duy trì 2 cơ sở chế tác khèn Mông, phục vụ nhu cầu thụ hưởng văn hóa tinh thần của người Mông trong và ngoài tỉnh. Cùng với việc chế tác, nghệ thuật thổi khèn, múa khèn Mông vào dịp lễ, tết và thực hiện các nghi lễ vòng đời được coi là một trong những phong tục truyền thống đặc trưng, để bảo tồn nét đẹp văn hóa.

Cho dù cuộc sống luôn đổi thay nhưng với người Mông, chiếc khèn luôn giữ một vai trò quan trọng trong đời sống. Và trong bản làng vẫn còn đó những người như ông Sử, ông Lệnh đang “truyền lửa” để gìn giữ giá trị văn hoá của dân tộc mình cho thế hệ con, cháu mai sau.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
An Giang: Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các DTTS gắn với phát triển du lịch

An Giang: Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các DTTS gắn với phát triển du lịch

Nâng cao nhận thức của hệ thống chính trị, các tầng lớp Nhân dân về việc bảo tồn và phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống các dân tộc, góp phần quan trọng hình thành bản sắc văn hóa Việt Nam, UBND tỉnh An Giang vừa ban hành Kế hoạch 695/KH-UBND triển khai đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc của các DTTS gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2023 - 2030” trên địa bàn tỉnh An Giang.
Tin nổi bật trang chủ
Tổng thống Hàn Quốc đón Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc theo nghi thức cao nhất

Tổng thống Hàn Quốc đón Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc theo nghi thức cao nhất

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Chiều nay 5/12, tại Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc, Tổng thống Yoon Suk Yeol chủ trì lễ đón trọng thể Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc theo nghi thức cao nhất.
An Giang: Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các DTTS gắn với phát triển du lịch

An Giang: Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các DTTS gắn với phát triển du lịch

Sắc màu 54 - PV - 1 giờ trước
Nâng cao nhận thức của hệ thống chính trị, các tầng lớp Nhân dân về việc bảo tồn và phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống các dân tộc, góp phần quan trọng hình thành bản sắc văn hóa Việt Nam, UBND tỉnh An Giang vừa ban hành Kế hoạch 695/KH-UBND triển khai đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc của các DTTS gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2023 - 2030” trên địa bàn tỉnh An Giang.
Hậu Giang: Nhiều nội dung, nhiệm vụ trong xây dựng nông thôn mới

Hậu Giang: Nhiều nội dung, nhiệm vụ trong xây dựng nông thôn mới

Kinh tế - PV - 1 giờ trước
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Hậu Giang đã đề ra nhiều nội dung nhiệm vụ như: Nâng cao hiệu quả quản lý và thực hiện xây dựng NTM theo quy hoạch nhằm nâng cao đời sống kinh tế - xã hội nông thôn gắn với quá trình đô thị hóa. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, cơ bản đồng bộ, hiện đại, đảm bảo kết nối nông thôn - đô thị và kết nối các vùng.
Chuẩn bị cung ứng hàng hóa Tết cho đồng bào vùng DTTS

Chuẩn bị cung ứng hàng hóa Tết cho đồng bào vùng DTTS

Xã hội - PV - 1 giờ trước
Trung tâm Dịch vụ miền núi tỉnh thuộc Ban Dân tộc tỉnh Bình Thuận với hệ thống các cửa hàng ở các xã thuần đồng bào DTTS có nhiệm vụ tổ chức cung ứng các mặt hàng thiết yếu phục vụ sản xuất, nhu cầu mua sắm của bà con dịp tết Đầu lúa, tết Nguyên đán 2023.
Phú Yên: Tiếp vốn cho vùng đồng bào DTTS và miền núi

Phú Yên: Tiếp vốn cho vùng đồng bào DTTS và miền núi

Chính sách dân tộc - PV - 2 giờ trước
Sau một thời gian tích cực triển khai, những đồng vốn đầu tiên của chính sách tín dụng ưu đãi thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân DTTS và miền núi năm 2022 theo Nghị định 28/2022/NĐ-CP của Chính phủ đã đến tay người dân. Qua đó giúp họ phát triển sản xuất, ổn định đời sống.
Video bàn thắng trận Anh và Senegal tại World Cup 2022

Video bàn thắng trận Anh và Senegal tại World Cup 2022

Đội tuyển Anh giành chiến thắng 3-0 trước đội tuyển Senegal tại vòng 1/8 để tiến vào tứ kết World Cup 2022 gặp đương kim vô địch Pháp. Sau đây là Video bàn thắng trận Anh và Senegal tại World Cup 2022 mời các bạn theo dõi.
Lào Cai: Gỡ khó trong triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia

Lào Cai: Gỡ khó trong triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia

Kinh tế - PV - 2 giờ trước
Hiện nay, tỉnh Lào Cai đang tập trung cao độ để triển khai 03 Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG), trong đó có Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi. Tuy nhiên, đây là chương trình mới với nguồn vốn đầu tư rất lớn nên cũng không tránh khỏi một số khó khăn, thách thức.
Hướng dẫn triển khai đầu tư, hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý

Hướng dẫn triển khai đầu tư, hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý

Tin địa phương - Nguyệt Anh - 2 giờ trước
Cục Quản lý Y dược cổ truyền (Bộ Y tế) phối hợp với Sở Y tế Đắk Lắk tổ chức Hội nghị hướng dẫn triển khai nội dung đầu tư hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý. Đây là một trong những nội dung thuộc Dự án 3- Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021- 2030.
Tạo động lực thúc đẩy hơn nữa hợp tác giữa Việt Nam và New Zealand trên mọi lĩnh vực

Tạo động lực thúc đẩy hơn nữa hợp tác giữa Việt Nam và New Zealand trên mọi lĩnh vực

Thời sự - PV - 3 giờ trước
Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức New Zealand, chiều ngày 5/12, ngay sau khi đặt chân đến Thủ đô Wellington, New Zealand, tại Phủ Toàn quyền New Zealand, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ có cuộc hội kiến với Toàn quyền Dame Cindy Kiro.
Xu hướng hưởng thụ mới: Sống thượng lưu trong tư gia chuẩn khách sạn 5 sao

Xu hướng hưởng thụ mới: Sống thượng lưu trong tư gia chuẩn khách sạn 5 sao

Xã hội - PV - 3 giờ trước
Tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu cùng tư duy chọn nhà thay đổi mạnh sau đại dịch đang kích cầu mạnh mẽ những chuẩn mực sống mới. Theo dõi lựa chọn của giới thượng lưu thời gian gần đây, có thể dễ dàng nhận thấy dòng sản phẩm căn hộ tầng cao với chuẩn mực sống xa hoa đang được săn đón và luôn nằm trong bảng hàng ‘hot’.
Phiên tòa trực tuyến - Nhu cầu, xu hướng tất yếu của hoạt động tư pháp

Phiên tòa trực tuyến - Nhu cầu, xu hướng tất yếu của hoạt động tư pháp

Pháp luật - Hoàng Sa - 3 giờ trước
Cụ thể hóa Nghị quyết số 33/2021/QH15 ngày 12/11/2021 về tổ chức phiên tòa trực tuyến, ngày 10/8/2022, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn số 58/TANDTC-TĐKT hướng dẫn về tổ chức phiên tòa trực tuyến. Theo đó, thời gian qua các địa phương đã đẩy mạnh tổ chức phiên tòa trực tuyến trên cơ sở bảo đảm các nguyên tắc cơ bản và thủ tục tố tụng do pháp luật quy định.