Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Cây nêu trong đời sống tâm linh của người Ê Đê

Ngân Anh (T/h) - 10:06, 08/06/2021

Cây Nêu là biểu tượng của tâm linh, người Ê đê gọi là Gơ\ng drai. Cây Nêu được trang trí những họa tiết, hoa văn khác nhau tùy theo ý nghĩa của từng nghi lễ tạ ơn hoặc cầu an, cầu sự no đủ cho gia đình hoặc cộng đồng,…

Cây nêu trong đời sống tâm linh của người Ê Đê
Cây nêu trong đời sống tâm linh của người Ê Đê (Ảnh TL)

Nhìn biểu tượng và họa tiết trên cây nêu, người đến dự lễ có thể hiểu được ý nghĩa của nghi lễ. Vị trí đặt cây nêu được xem là tâm thiêng cho các nghi lễ như: cúng sức khỏe, cúng nhà mới, cúng ăn cơm mới, tang ma,… thường dựng ở gian khách hoặc ngoài trời. Mỗi cây nêu được trang trí những họa tiết khác nhau và mang ý nghĩa theo từng nghi lễ, như cúng sức khỏe (cúng vòng đời người) cây nêu được trang trí bằng cách treo bông vải hoặc những bó chỉ màu buộc từng chùm; cúng lúa mới (cúng vòng đời lúa) được trang trí bằng những con cá gỗ, cúng hạt giống treo hình tượng bông lúa được chuốt bằng cây tre non,… 

Khác với các DTTS khác ở Tây Nguyên, cây nêu của dân tộc Ê Đê đơn giản không cầu kỳ, họa tiết trang trí đơn giản, vừa đủ để đáp ứng nhu cầu tâm linh và ước vọng trong cuộc sống của cá nhân và cả cộng đồng. Có sự khác biệt không đáng kể về kích thước và hình dáng cây nêu theo từng vùng và từng nhóm người của dân tộc Ê Đê. Ví dụ như nhóm Ê  Đê {lô, Mdhur, Adham,… làm cây nêu có kích thước cao hơn và trang trí đẹp hơn của nhóm Ê Đê kpă. Công tác chuẩn bị tổ chức cho nghi lễ trong nhà hay ngoài trời, việc chọn loại cây làm cây nêu rất quan trọng.

Đồng bào Ê Đê tái hiện Lễ cúng cây nêu tại Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam
Đồng bào Ê Đê tái hiện Lễ cúng cây nêu tại Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam

Ý nghĩa của biểu tượng và họa tiết từng phần trên cây nêu được ví như thân hình của một vị thần với quan niệm:

Phần đầu: Sự kết nối giữa đất trời (hình bắp chuối), sự giao tiếp giữa các vị thần và linh hồn vạn vật với con người,… Đặc biệt với tang ma, lễ bỏ mả và các nghi lễ liên quan đến người đã khuất thì biểu tượng bắt chuối được tô màu đen (nhọ nồi pha trộn với mỡ động vật).

 Phần cổ: Cầu mong sự an lành (hình chữ Z) biểu trưng cho con cá cầu mong sự ban cho của thần linh, sự may mắn khi đi săn bắn hàng ngày. Phía dưới là 4 thanh gỗ được gắn ngàm với nhau giống như cái bếp lửa nhà dài biểu trưng cho dàn bếp (pra: dùng để hong khói, sấy khô thịt hoặc cá,…) với ý nghĩa cầu an cho gia đình và dòng họ được an lành, khỏe mạnh. Nghi lễ cầu no đủ thường treo hình con cá hoặc dụng cụ lao động, nếu lễ cúng cầu an thường treo bông hoặc chùm chỉ kết lại để biểu trưng cho linh hồn an bình, khỏe mạnh.

 Phần ngực: Cầu no đủ, hạnh phúc (nồi đồng và cái bếp) biểu tượng sự no đủ, hạnh phúc và thể hiện sự đoàn kết, sum vầy để gắn kết con người với con người và gia đình với cộng đồng buôn làng (đùm bọc, chia sẻ nhau về tình cảm và vật chất).

 Phần bụng: Định kỳ nghi lễ (khắc vòng quanh thân cây nêu): Thường khắc 3 vòng, 5 vòng và 7 vòng tùy theo lần tổ chức trong gia đình (mỗi đợt được tính bằng số lượng con vật tế). Dùng màu vàng thân và màu xanh vỏ cây

 Phần chân: Cầu mưa thuận gió hòa, được trang trí bằng họa tiết cách điệu (chong chóng, tổ ong), dùng hai sắc màu đỏ (huyết) và màu vàng (thân cây). Hình chong chóng tượng trưng cho thời tiết mưa thuận gió hòa; hình tổ ong tượng trưng cho sự dồi dào từ nguồn thức ăn của thiên nhiên ban tặng với quan niệm mùa màng bội thu. Xung quanh gốc cây nu có đóng cọc bảo vệ (nếu dựng ngoài trời), trên bốn cọc có thanh gỗ bọc quanh được đẽo bằng hình tượng cách điệu của 4 con chim cu đất, đầu quay tứ hướng. Đây là nơi mọi người trong cộng đồng hoặc khách mời (từ già, trẻ, gái, trai) gởi gắm niềm mơ ước, cầu xin tới các vị thần để được phù hộ, ban cho,… Họ thường bẻ nhành cây, lá cỏ hoặc bông dại gắn vào hàng rào để gởi thông điệp mà mình ước nguyện. 

Chủ lễ thực hiện nghi thức cúng cây nêu
Chủ lễ thực hiện nghi thức cúng cây nêu

Trong lễ cúng cây nêu, cây nêu được đặt ở giữa bãi đất trống trước nhà Rông với lễ vật gồm: 1/2 con lợn (heo), 1 con gà, 3 bát cơm, 3 món thịt, 3 ché rượu cần. Sau tiếng chiêng chào mời, đón khách, nghi lễ bắt đầu với nghi thức "cúng sức khỏe" nhằm cầu mong sức khỏe và may mắn cho chủ nhà, mọi người trong gia đình, dòng họ.

Tiếp theo là nghi lễ cầu an cho chủ nhà với nghi thức cúng đeo vòng và chuỗi hạt, sau đó là nghi thức đeo vòng của dòng họ. Cuối buổi lễ, chủ nhà lần lượt mời cơm, rượu người có uy tín trong dòng họ, dòng tộc và những người tham dự, cùng chúc cho chủ nhà và gia đình mạnh khỏe, hạnh phúc.

Dân làng cùng nhau múa hát sau Lễ cúng cây nêu
Dân làng cùng nhau múa hát sau Lễ cúng cây nêu

Lễ cúng cây nêu cầu an là phong tục độc đáo của đồng bào Ê-đê, thể hiện tình đoàn kết cộng đồng cũng như ước mơ những điều ấm no, tốt đẹp sẽ đến với dân làng...

Tin cùng chuyên mục
Tin nổi bật trang chủ
Thư chúc mừng năm mới của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc

Thư chúc mừng năm mới của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc

Nhân dịp đón Xuân Nhâm Dần 2022, thay mặt Ban Cán sự Đảng, lãnh đạo Ủy ban Dân tộc, tôi thân ái gửi tới các thế hệ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong hệ thống cơ quan công tác dân tộc từ Trung ương đến địa phương lời thăm hỏi thân thiết, lời chúc mừng tốt đẹp nhất.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình trao đổi thư chúc mừng năm mới

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình trao đổi thư chúc mừng năm mới

Thời sự - PV - 18:30, 25/01/2022
Ngày 25/1/2022 (tức ngày 23 tháng Chạp năm Tân Sửu), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc đã trao đổi thư chúc mừng năm mới nhân dịp nhân dân hai nước Việt Nam và Trung Quốc chuẩn bị đón Tết Nguyên đán Nhâm Dần.
Ngày 25/1: Việt Nam có 15.743 ca mắc COVID-19 và 62.889 ca khỏi bệnh

Ngày 25/1: Việt Nam có 15.743 ca mắc COVID-19 và 62.889 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:27, 25/01/2022
Ngày 25/1, Việt Nam có 15.743 ca mắc mới COVID-19 tại 61 tỉnh, thành phố trong đó có 10.733 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 62.889 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Cao Bằng: Ban Dân tộc tỉnh triển khai nhiệm vụ năm 2022

Cao Bằng: Ban Dân tộc tỉnh triển khai nhiệm vụ năm 2022

Công tác Dân tộc - PV - 17:10, 25/01/2022
Ban Dân tộc tỉnh Cao Bằng vừa tổ chức Hội nghị tổng kết công tác dân tộc năm 2021, triển khai nhiệm vụ năm 2022. Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Nguyễn Trung Thảo, dự và chỉ đạo Hội nghị. Hội nghị được tổ chức trực tuyến đến điểm cầu các huyện, thành phố.
Các thư pháp gia viết liễn đối cho chữ làm từ thiện mừng Xuân

Các thư pháp gia viết liễn đối cho chữ làm từ thiện mừng Xuân

Tin tức - NA (T/h) - 17:06, 25/01/2022
Vừa qua, các nhà thư pháp người Hoa tại Sài Gòn - Chợ Lớn vừa đã tổ chức chương trình viết liễn đối cho chữ làm từ thiện mừng Xuân, trên sân Hội quán Hải Nam (276 Trần Hưng Đạo, Quận 5, TP. Hồ Chí Minh).
Nghề chẻ lạt tất bật dịp Tết cổ truyền

Nghề chẻ lạt tất bật dịp Tết cổ truyền

Nghề nghiệp - Việc làm - PV - 16:36, 25/01/2022
Cứ mỗi dịp Tết đến Xuân về, người làm nghề chẻ lạt ở huyện Đạ Huoai (Lâm Đồng) lại tất bật tay chân tạo ra sợi lát dẻo dai để bà con gói những chiếc bánh chưng vuông vức, thể hiện tinh hoa của nền văn minh lúa nước.
Chủ tịch Quốc hội chúc Tết lực lượng Công an, tuyến đầu chống dịch Cà Mau

Chủ tịch Quốc hội chúc Tết lực lượng Công an, tuyến đầu chống dịch Cà Mau

Thời sự - PV - 16:32, 25/01/2022
Tiếp tục chuyến công tác tại tỉnh Cà Mau, sáng 25/1, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ cùng Đoàn công tác và lãnh đạo tỉnh Cà Mau đến viếng, dâng hương và hoa Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, nằm trong công viên văn hóa Cà Mau.
Bước phát triển mới ở Hoài Ân

Bước phát triển mới ở Hoài Ân

Trang địa phương - Lê Công - 16:25, 25/01/2022
Hoài Ân là huyện trung du của tỉnh Bình Định, nơi có ba dân tộc sinh sống là Kinh, Ba Na và H’re. Trải qua các giai đoạn xây dựng và phát triển, diện mạo Hoài Ân đang đổi thay từng ngày.
Ban Dân tộc tỉnh Bình Thuận thăm và chúc Tết đồng bào DTTS huyện Hàm Thuận Bắc

Ban Dân tộc tỉnh Bình Thuận thăm và chúc Tết đồng bào DTTS huyện Hàm Thuận Bắc

Công tác Dân tộc - T.Minh (t/h) - 16:20, 25/01/2022
Thừa ủy quyền của Lãnh đạo Ủy ban Dân tộc (UBDT), Ban Dân tộc tỉnh Bình Thuận vừa tổ chức đoàn thăm hỏi, trao quà chúc mừng Tết Nguyên đán Nhâm Dần năm 2022 đến các xã, thôn, già làng, Người có uy tín, chức sắc và các hộ nghèo, gia đình chính sách là đồng bào DTTS tại huyện Hàm Thuận Bắc.
10 đặc sản mua làm quà khi du xuân miền Trung

10 đặc sản mua làm quà khi du xuân miền Trung

Ẩm thực - Nguyệt Anh (T/h) - 16:15, 25/01/2022
Ngoài những sản phẩm từ thủy hải sản, du khách có thể mua bánh tráng xoài, mè xửng, tré, mứt sen... khi đi du lịch miền Trung.
Gia Lai: Phấn đấu đến năm học 2024 - 2025, tỷ lệ huy động trẻ em DTTS đi học đạt từ 86,96% trở lên

Gia Lai: Phấn đấu đến năm học 2024 - 2025, tỷ lệ huy động trẻ em DTTS đi học đạt từ 86,96% trở lên

Giáo dục dân tộc - PV - 15:59, 25/01/2022
UBND tỉnh Gia Lai vừa có quyết định ban hành Kế hoạch nâng cao chất lượng giáo dục học sinh DTTS trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021 - 2025.