Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Chuyện về những chiếc ché của người Ê - đê

Bá Thắng - 19:29, 15/03/2020

Từ lâu đời, đối với người Ê-đê ở Tây Nguyên, ché rượu cần không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn là một loại tài sản quý. Những chiếc ché này cũng là sản phẩm được trao đổi, mua bán với giá trị quy đổi bằng những con vật lớn như voi, trâu, bò, heo, gà…

Ngoài giá trị vật chất, ché rượu cần của người Ê- đê ở Tây Nguyên còn mang ý nghĩa tinh thần
Ngoài giá trị vật chất, ché rượu cần của người Ê- đê ở Tây Nguyên còn mang ý nghĩa tinh thần

Trong mỗi ngôi nhà dài với kiểu kiến trúc đặc trưng của người Ê-đê bên cạnh bếp lửa, nồi đồng, cây nêu, các loại cồng chiêng thì một vật dụng trang trí nổi bật và không thể thiếu là những ché rượu cần. Nếu như cồng chiêng được coi như là vật linh thiêng nhất, có giá trị nhất của mỗi gia đình và cộng đồng, thì ché thể hiện sự sung túc, sức mạnh của dòng tộc…

Vốn là một loại tài sản quý, người Ê-đê sắm ché chẳng những để ủ rượu cần mà để dành như vật gia bảo, có thể làm sính lễ trong cưới hỏi, đền bù khi xử phạt, làm quà biếu tặng bạn bè, người thân. Đối với người Ê-đê, ché rượu cần có vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, tâm linh. Chính vì điều này mà ché rượu cần lại có giá trị quy đổi bằng những con vật lớn như voi, trâu, bò, heo… 

Chị H’ Len, Buôn Krông B, xã Ea Tur, TP. Buôn Ma Thuột chia sẻ: “Đối với người Ê- đê chúng tôi, ché rượu cần được xem như một vật linh thiêng, do vậy nhiều loại ché có thể đổi lấy cả con trâu, con bò thậm chí cả con voi. Ví dụ như ché tang dây thừng (tang Brăk) thuộc dòng ché tang cũ, có giá trị trao đổi bằng 4 con bò. Đó là loại ché trên thân đắp nổi 2 dây thừng (Bră) và bộ bát tiên gồm: Quạt ba tiêu, thanh kiếm, ngọc bảo, gậy trúc, hồ lô (bầu rượu), hoa sen, ống tiêu, giỏ hoa. Ché này thường dùng trong các lễ cúng lớn của gia đình (lễ vật từ 1 con heo thiến và 3 đến 5 ché rượu trở lên), như: Cúng sức khỏe, mừng thọ, cúng nhà mới. Trong lễ cúng, ché này được buộc đầu tiên”.

Những chiếc ché được người Ê-đê hay các cộng đồng Tây Nguyên sở hữu lại là sản phẩm được trao đổi, mua bán qua quá trình giao thương với các cộng đồng cư dân khu vực khác … 

Theo anh Y Kô, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đăk Lăk, ché còn là phương tiện gắn kết cộng đồng, dòng họ, cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, nhắn nhủ, giao kết duyên phận gái trai. Người Ê-đê phân biệt ché thành 4 loại chính, xếp theo thứ tự từ quý nhất trở xuống là: ché Tuk, ché Tang, ché Ba, ché Bô. Ngoài ra còn có các loại ché Jăn, ché Duê, ché Kriăk… Do có nhiều nhánh địa phương, nên đôi khi cùng một loại ché, nhưng tên gọi khác nhau theo vùng cư trú. Theo lối sống tự cung tự cấp, những chiếc ché được đổi bằng vật của gia đình như heo, bò hoặc trâu cho thương lái từ các vùng miền đến.

Điều đặc biệt chính là sự sáng tạo của người Ê-đê trong tính năng sử dụng và ý nghĩa tâm linh dành cho ché, tạo nên những lớp giá trị văn hóa mới, vô cùng đặc sắc. Giá trị của ché không chỉ được mặc định chỉ bởi mức quy đổi bằng vật ngang giá cao-tính bằng nhiều trâu hay voi hoặc các sản vật quý khác mà chính là tính thiêng của nó. Người Ê-đê vừa coi ché như một thành viên trong gia đình, được chia sẻ mọi buồn vui, chứng kiến những sự việc trọng đại trong cuộc đời của mỗi cá nhân hay gia đình hoặc cả cộng đồng. Hơn thế nữa, nó được coi là nơi trú ngụ của thần linh, là vật linh thiêng, là lễ vật cúng thần linh.

Ché gắn bó chặt chẽ với đời sống, tín ngưỡng, tâm linh của người Ê-đê, từ các lễ nghi vòng đời (lễ đặt tên, lễ trưởng thành, lễ cúng sức khỏe, đám cưới, bỏ mả...) đến lễ nghi nông nghiệp (lễ cúng giống lúa, lễ hội mừng lúa mới, lễ cúng bến nước...) hay các mối quan hệ xã hội không thể thiếu ché (lễ kết nghĩa anh em).

Ngay khi có được ché mang về nhà, đồng bào còn có một nghi lễ hết sức thiêng liêng để chào đón một thành viên mới trong gia đình. Khi bán hay cho ché đi, người Ê-đê làm lễ cúng chia tay, tiễn biệt. Nếu làm vỡ ché, phải cúng tạ lỗi với thần linh và chủ ché. Ché càng thiêng khi được các gia đình cùng cộng đồng thực hành nhiều nghi lễ.

Thông qua các lễ nghi, với sự hiện diện của ché, đồng bào gửi gắm lòng biết ơn cũng như khát vọng được các Yang che chở, phù hộ. Với các lễ nghi nông nghiệp, đồng bào cầu mong có sức khỏe, mưa thuận, gió hòa, nguồn nước dồi dào, mùa màng tốt tươi, nhiều thóc, bắp, trâu, bò, heo, gà. Với những nghi lễ vòng đời, ché mang những gửi gắm về mong ước có cuộc sống khỏe mạnh, bình an, không có ai đói nghèo, bệnh tật…

Đối với người Ê-đê chúng tôi, ché rượu cần được xem như một vật linh thiêng, do vậy nhiều loại ché nó có thể đổi lấy cả con trâu, con bò thậm chí cả con voi. Ví dụ như ché tang dây thừng (tang Brăk) thuộc dòng ché tang cũ, có giá trị trao đổi bằng 4 con bò. Đó là loại ché trên thân đắp nổi 2 dây thừng (Bră) và bộ bát tiên gồm: Quạt ba tiêu, thanh kiếm, ngọc bảo, gậy trúc, hồ lô (bầu rượu), hoa sen, ống tiêu, giỏ hoa.”

Chị H’ Len, Buôn Krông B, xã Ea Tur, TP. Buôn Ma Thuột

Tin nổi bật trang chủ
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Tổ chức phiên họp chuyên đề pháp luật - Tập trung cao độ cho công tác lập pháp kỳ họp thứ 4

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ: Tổ chức phiên họp chuyên đề pháp luật - Tập trung cao độ cho công tác lập pháp kỳ họp thứ 4

Chiều ngày 9/8, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã khai mạc Phiên họp thứ 14. Phát biểu khai mạc phiên họp, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ nhấn mạnh, tại phiên họp sẽ xem xét, quyết định 02 nhóm vấn đề đối với 07 nội dung trọng tâm. Đặc biệt, tới đây Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ tổ chức 02 phiên họp chuyên đề pháp luật tháng 8 và tháng 9 để chuẩn bị tốt nhất cho công tác lập pháp tại Kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XV.
Tháo gỡ nút thắt, tạo động lực để phát triển vùng nguyên liệu cho ngành gỗ

Tháo gỡ nút thắt, tạo động lực để phát triển vùng nguyên liệu cho ngành gỗ

Kinh tế - Khánh Ngân - 3 giờ trước
Sáng 9/8, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Trị tổ chức diễn đàn Khuyến nông và Nông nghiệp với chủ đề: “Giải pháp phát triển vùng nguyên liệu gỗ phục vụ ngành công nghiệp chế biến, xuất khẩu”
Cứu thành công tàu cá và 2 ngư dân trôi dạt trên biển

Cứu thành công tàu cá và 2 ngư dân trôi dạt trên biển

Xã hội - Khánh Ngân - 3 giờ trước
Trưa 9/8, tàu số hiệu 366 của Bộ Tư lệnh Vùng 3 Hải quân đã bàn giao 2 ngư dân gặp nạn trên biển cho Đồn Biên phòng Lý Sơn (Quảng Ngãi) trong tình trạng sức khỏe ổn định.
Quả bầu khô trong đời sống đồng bào Gia Rai, Ba Na

Quả bầu khô trong đời sống đồng bào Gia Rai, Ba Na

Sắc màu 54 - Ngọc Thu - 3 giờ trước
Những quả bầu khô đen nhánh với đủ hình dáng khác nhau đã gắn bó với đồng bào Gia Rai và Ba Na tự ngàn xưa cho đến bây giời.
Bộ Y tế khuyến cáo về việc phòng, chống bệnh cúm mùa

Bộ Y tế khuyến cáo về việc phòng, chống bệnh cúm mùa

Sức khỏe - Như Ý - 3 giờ trước
Hiện nay đang là thời điểm giao mùa, thuận lợi cho các mầm bệnh đường hô hấp phát triển, do đó nhiều người mắc bệnh viêm đường hô hấp, đặc biệt là bệnh cúm mùa (bao gồm cả cúm A). Triệu chứng của bệnh cúm mùa rất khó phân biệt với các bệnh đường hô hấp khác, việc chẩn đoán và điều trị phải tuân thủ theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Ban Chỉ đạo Trung ương hướng dẫn một số nội dung về công tác phòng, chống tiêu cực

Ban Chỉ đạo Trung ương hướng dẫn một số nội dung về công tác phòng, chống tiêu cực

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (sau đây gọi là Ban Chỉ đạo Trung ương) đã có hướng dẫn một số nội dung về công tác phòng, chống tiêu cực (Hướng dẫn số 25-HD/BCĐTW ngày 1/8/2022).
Nét đẹp trong đời sống văn hóa của dân tộc Cống ở Lai Châu

Nét đẹp trong đời sống văn hóa của dân tộc Cống ở Lai Châu

Với dân số khoảng trên 1500 người, đồng bào Cống ở Lai Châu sinh sống tập trung chủ yếu ở hai huyện Mường Tè và Nậm Nhùn. Người Cống định cư ở ven suối, ở nhà sàn, trang phục truyền thống là váy đen, áo cóm, và khăn piêu.
Việt Nam dự kiến chi ngân sách mua sách giáo khoa cho học sinh mượn từ năm học 2022 – 2023

Việt Nam dự kiến chi ngân sách mua sách giáo khoa cho học sinh mượn từ năm học 2022 – 2023

Giáo dục - T.Hợp - 4 giờ trước
Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo số 236/TB-VPCP kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái và Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam tại cuộc họp về học phí phổ thông và sách giáo khoa.
Khi trẻ em gái và phụ nữ DTTS được tiếp cận giáo dục

Khi trẻ em gái và phụ nữ DTTS được tiếp cận giáo dục

Xã hội - Hồng Minh - 4 giờ trước
Một phụ nữ Tày từng đi bộ 40km đến trường giờ đây đã là một nữ doanh nhân thành đạt. Một cô giái dân tộc Xtiêng đã gạt đi những lời ngăn cản từ hàng xóm láng giềng và hoàn thành ước mơ trở thành nhiếp ảnh gia… Đó là một vài câu chuyện đời thực trong số rất nhiều câu chuyện khẳng định tầm quan trọng của giáo dục tới trẻ em gái DTTS. Và Dự án “Chúng tôi Có thể - Hướng tới Mức sống và Giáo dục tốt hơn” chính là nguồn năng lượng tiếp sức cho những giấc mơ đó.
Điện Biên: Sôi nổi Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ Quốc tại cực Tây biên giới Sín Thầu

Điện Biên: Sôi nổi Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ Quốc tại cực Tây biên giới Sín Thầu

Tin địa phương - Hoàng Khánh - 4 giờ trước
Sáng 9/8, tại xã biên giới Sín Thầu, huyện Mường Nhé (tỉnh Điện Biên) diễn ra Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc năm 2022. Đây là một trong 20 xã điểm của toàn quốc thực hiện tổ chức ngày hội trong năm nay theo sự tham mưu của Bộ Công an với Đảng, Chính phủ thực hiện theo Chỉ thị 09 của Ban Bí thư và Quyết định 521 của Thủ tướng Chính phủ.
Việt Nam đề nghị Na Uy thúc đẩy đàm phán FTA với Khối Mậu dịch tự do châu Âu

Việt Nam đề nghị Na Uy thúc đẩy đàm phán FTA với Khối Mậu dịch tự do châu Âu

Tin tức - PV - 4 giờ trước
Trưa 9/8, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh tiếp Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Grete Lochen đến chào từ biệt nhân dịp kết thúc nhiệm kỳ công tác tại Việt Nam.
“Chuyển đổi số quốc gia là công việc rất lớn, rất chiến lược, nhưng phải bắt đầu bằng những hành động cụ thể”

“Chuyển đổi số quốc gia là công việc rất lớn, rất chiến lược, nhưng phải bắt đầu bằng những hành động cụ thể”

Thời sự - Huyền Hồng - 4 giờ trước
Đó là ý kiến phát biểu chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số tại Hội nghị sơ kết 6 tháng năm 2022 thực hiện Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Đề án 06), tổ chức sáng 9/8, tại trụ sở Chính phủ.