Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn bản sắc văn hoá DTTS trong thời hội nhập: Những "ngọn đuốc truyền lửa" văn hóa (Bài 2)

Thúy Hồng - 19:17, 23/06/2022

Các nghệ nhân, già làng, trưởng bản, Người có uy tín… luôn có vị trí quan trọng ở các buôn, làng , là tấm gương tiêu biểu để đồng bào các DTTS noi theo. Họ chính là những “ngọn đuốc truyền lửa” đam mê và giữ gìn di sản văn hóa quý báu của dân tộc cho các thế hệ mai sau.

Nghệ nhân Lường Văn Nhẹp và các thành viên CLB hát dân ca xã Tân Sơn cùng nhau tập luyện những điệu soong hao.
Nghệ nhân Lường Văn Nhẹp và các thành viên CLB hát dân ca xã Tân Sơn cùng nhau tập luyện những điệu soong hao.

Gìn giữ từng lời ca, tiếng hát…

Chúng tôi tìm về thôn Bắc Hoa, xã Tân Sơn, huyện Lục Ngạn, Bắc Giang, nơi đây nổi tiếng với các làn điệu soong hao (hát sli) say đắm của đồng bào dân tộc Nùng, với phiên chợ tình Tân Sơn, diễn ra ngày 14/2 (âm lịch) hàng năm.

Trò chuyện với chúng tôi, nghệ nhân Lường Văn Nhẹp, Chủ nhiệm CLB hát dân ca dân tộc Nùng, xã Tân Sơn, huyện Lục Ngạn nhớ lại: Trước đây, trong thôn chúng tôi, người nào cũng biết hát soong hao. Trong các buổi chợ, ngày hội, đám cưới, hay mừng nhà mới… đâu đâu cũng nghe vang vọng lời hát. Những câu hát không chỉ giúp chúng tôi phấn chấn tinh thần, giúp đôi tay chắc khỏe trên nương, mà còn giúp cho đôi nam nữ tìm hiểu nhau, nên duyên vợ chồng. 

Tuy nhiên, nhận thấy lớp trẻ sau này không còn mặn mà làn điệu hát soong hao, chỉ còn những lớp người trung tuổi và cao tuổi còn giữ gìn nét văn hóa truyền thống này nên từ năm 2013, ông Nhẹp cùng một số người tâm huyết phối hợp với chính quyền địa phương thành lập Câu lạc bộ hát dân ca Nùng xã Tân Sơn, để truyền dạy những bài hát soong hao cho những bạn trẻ trong xã. 

Câu lạc bộ có khoảng 60 thành viên. Hằng tháng, câu lạc bộ tổ chức sinh hoạt tại một nhà hội viên để cùng nhau dạy hát cho những người trẻ; thường xuyên tổ chức các cuộc hát thi giữa các thôn bản để các nghệ nhân có dịp giao duyên.

Chị Hoàng Thị Nhắm, thành viên Câu lạc bộ cho biết: Trước đây, nghe các ông bà hát, không hiểu, nhưng từ khi tham gia câu lạc bộ dân ca, được các ông bà truyền dạy hát, hiểu được những làn điều soong hao mới cảm nhận được cái hay, được ý nghĩa từ những lời ca mà thêm yêu làn điệu dân ca của dân tộc mình.

Các học viên câu lạc bộ hát Páo dung xã Vĩnh Tiến đang tập luyện
Các học viên câu lạc bộ hát Páo dung xã Vĩnh Tiến đang tập luyện

Ở vùng đất biên cương xã Vĩnh Tiến, huyện Tràng Định (Lạng Sơn), bà con nơi đây vẫn còn lưu giữ được làn điệu hát páo dung của người Dao đỏ. Công lớn đó, là nhờ nghệ nhân “gạo cội” Triệu Thị Sinh ở thôn Phiêng Sâu.

Dù đã ở cái tuổi 85, nhưng bà Sinh vẫn luôn miệt mài tìm mọi cách để giữ gìn làn điệu hát páo dung của dân tộc Dao. Theo bà Sinh, páo dung có nghĩa là ca hát. Hát páo dung là phương tiện để truyền tải những tâm tư, tình cảm và ước muốn của người Dao trong cuộc sống thường ngày. "Lớp trẻ bây giờ không còn thích hát những làn điệu dân ca của dân tộc, số người biết hát ngày càng ít, chủ yếu là người lớn tuổi ", bà Sinh nói.

Để giữ gìn làn điệu páo dung, bà Sinh đã cùng một số nghệ nhân biết hát páo dung, đã phối hợp với chính quyền, mở lớp dạy hát và tuyên truyền, vận động bà con người Dao tham gia học  hát páo dung. Hiện lớp truyền dạy có 46 học viên từ 13 đến 50 tuổi tham gia.

Theo bà Sinh, nếu như hát then, đàn tính dễ học, dễ thuộc, có giai điệu, có nhạc cụ thì các bài páo dung học rất khó, mỗi bài hát thường ít lời nhiều ý, đòi hỏi phải am hiểu sâu sắc về văn hóa dân tộc. Vì thế, nhiều bạn trẻ không hiểu hết về ý nghĩa của từng điệu hát nên không hào hứng theo học.

Tuy nhiên, từ sự đam mê những làn điệu páo dung, mà những năm qua, bà Sinh đã kiên trì, tận tâm chỉ bảo cho từng người về kỹ năng diễn xướng, cách ứng tác thơ ca.  "Làn điệu hát páo dung được Nhà nước công nhận là di sản văn hoá rồi, nên còn sống sẽ luôn cố gắng dạy cho các cháu biết hát, để mai này tiếp nối, thay bà giữ gìn được làn điệu páo dung của dân tộc mình cho thế hệ sau", bà Sinh nói

Đến chế tác nhạc cụ

 Ở xã Mường Đăng, huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên, Nghệ nhân Lý A Lệnh ở bản Chan 2 được nhiều người biết đến, là một nghệ nhân tâm huyết với việc bảo tồn văn hóa dân tộc. Ông Lệnh không chỉ biết thổi khèn, múa khèn, mà còn tự chế tác được cây khèn Mông cổ truyền. 

Ông Lý A Lệnh (bên phải) hướng dẫn du khách biểu diễn khèn Mông tại Làng Văn hoá du lịch các dân tộc Việt Nam
Ông Lý A Lệnh (bên phải) hướng dẫn du khách biểu diễn khèn Mông tại Làng Văn hoá du lịch các dân tộc Việt Nam

Ở tuổi 15, Lý A Lệnh đã có niềm đam mê khèn và có được khả năng thẩm âm tinh tế . Từ sự đam mê và ham học hỏi,  tuổi 20, Lý A Lệnh đã trở thành một người chơi khèn có tiếng của vùng đất Mường Ảng. Hiện nay, ông còn là một trong những thợ khèn giỏi có đôi tay khéo léo tạo nên những chiếc khèn Mông truyền thống vừa hay, vừa đẹp.

Theo nghệ nhân Lý A Lệnh, khèn Mông ở quê ông được chế tác từ gỗ pơ mu và thân cây sặt – một loại trúc nhỏ mọc trên rừng. Để làm được những cây khèn vừa hay, vừa đẹp lại có độ bền cao, các loại vật liệu làm khèn phải được chọn lựa vào mùa khô, tốn thời gian khai thác và rất kì công.

Để tìm được vật liệu ưng ý, ông phải luồn rừng lội suối đi tìm cây rừng rất vất vả, có khi phải đi nhiều ngày. Công việc chế tác khèn đòi hỏi phải có sự khéo léo và tỉ mỉ, không phải ai cũng làm được. Thời gian để hoàn thiện một chiếc khèn, từ chuẩn bị nguyên liệu đến đoạn đẽo gọt, mài giũa các bộ phận, cắt ống khèn, dùi lỗ, lắp lá đồng và lắp ráp phải mất cả năm.

Đặc biệt, việc thử và chỉnh sửa âm thanh, trang trí khèn là công đoạn quan trọng, đòi hỏi sự tập trung lớn, tỉ mỉ, cẩn trọng và phải biết “nghe” âm thanh của khèn để chỉnh cho đúng.

Dù công việc làm khèn phải tốn nhiều công sức, nhưng ông Lý A Lệnh chưa bao giờ nghĩ mình sẽ từ bỏ công việc này. Với ông đây không chỉ là nghề truyền thống của người Mông,  mà cây khèn có ý nghĩa sâu sắc, đó vừa là phương tiện giao tiếp của con người với thế giới tâm linh, vừa là tâm hồn, bản sắc của cả một cộng đồng dân tộc.

 Ý thức được vấn đề này, nhiều năm qua, nghệ nhân Lý A Lệnh đã miệt mài chế tác khèn Mông, truyền dạy cách làm khèn và sử dụng khèn cho con cháu và người dân trong bản. Năm 2019, ông đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.

Với những đóng của các nghệ quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy di sản văn hóa dân tộc, nhiều năm qua, Nhà nước đã kịp thời tôn vinh, có chế độ chính sách để khuyến khích cho các nghệ nhân bảo tồn và phát huy giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc. Tuy nhiên, vẫn còn không ít trăn trở, khi đa phần các nghệ nhân tuổi đã cao, trong khi việc tiếp cận chính sách hỗ trợ vẫn còn bất cập...

Tin cùng chuyên mục
Đắk Nông: Sẵn sàng ngày hội Liên hoan dân ca các DTTS

Đắk Nông: Sẵn sàng ngày hội Liên hoan dân ca các DTTS

Ngày 24/6, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Nông cho biết, đơn vị vừa ban hành Kế hoạch tổ chức Liên hoan dân ca các dân tộc tỉnh Đắk Nông lần thứ I năm 2022. Đây cũng là một trong những hoạt động bên lề của Hội nghị quốc tế về hang động núi lửa lần thứ 20 tại tỉnh Đắk Nông (ISV20).
Tin nổi bật trang chủ
Thủ tướng khẳng định cam kết mạnh mẽ về môi trường đầu tư, mong các nhà đầu tư “đã nói là làm” khi lựa chọn Việt Nam

Thủ tướng khẳng định cam kết mạnh mẽ về môi trường đầu tư, mong các nhà đầu tư “đã nói là làm” khi lựa chọn Việt Nam

Phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Đà Nẵng, Thủ tướng Phạm Minh Chính bày tỏ cam kết mạnh mẽ về xây dựng môi trường đầu tư lành mạnh, bình đẳng và minh bạch, công khai, đề nghị các doanh nghiệp, các nhà đầu tư đầu tư nhiều hơn nữa vào Việt Nam và Đà Nẵng trên tinh thần “chân thành, tin cậy và trách nhiệm”, “đã nói là làm, đã làm là hiệu quả”, luôn “tự hào và vinh dự” khi lựa chọn Việt Nam làm địa điểm đầu tư, cùng nhau chiến thắng, “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ bắt đầu thăm chính thức Hungary

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ bắt đầu thăm chính thức Hungary

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Theo Đặc phái viên tại Hungary, đúng 17h30 phút (theo giờ địa phương) ngày 25/6, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam đã đến sân bay quốc tế Budapest Liszt Ferenc, thủ đô Budapest, bắt đầu thăm chính thức Hungary theo lời mời của Chủ tịch Quốc hội László Kövér.
BA.5 là biến thể chủ đạo tại Đức, Thượng Hải (Trung Quốc) không ghi nhận ca mắc mới trong cộng đồng

BA.5 là biến thể chủ đạo tại Đức, Thượng Hải (Trung Quốc) không ghi nhận ca mắc mới trong cộng đồng

Nhìn ra thế giới - PV - 2 giờ trước
Đến sáng 26/6, thế giới có trên 548,54 triệu người mắc COVID-19, trong đó gần 6,35 triệu trường hợp đã tử vong vì đại dịch này.
Nguyễn Thị Ngọc Châu đăng quang Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022​

Nguyễn Thị Ngọc Châu đăng quang Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022​

Thể thao - Giải trí - PV - 3 giờ trước
Tối 25/6, Chung kết Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022 diễn ra tại TP Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Ngọc Châu xuất sắc giành vương miện Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022.
Quan hệ Đối tác toàn diện giữa Việt Nam và Hungary

Quan hệ Đối tác toàn diện giữa Việt Nam và Hungary

Sự kiện - Bình luận - PV - 4 giờ trước
Nhận lời mời của Chủ tịch Quốc hội László Kövér, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ dẫn đầu Đoàn Đại biểu cấp cao Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thăm chính thức Hungary từ ngày 26 - 28/6/2022. Đây là chuyến thăm quan trọng của lãnh đạo cấp cao Việt Nam nhằm làm sâu sắc hơn nữa quan hệ Đối tác toàn diện và quan hệ Nghị viện tốt đẹp giữa Việt Nam và Hungary trong bối cảnh hai nước trong giai đoạn phục hồi phát triển kinh tế trong trạng thái sau đại dịch COVID-19.
Chương trình Lễ hội Trải nghiệm mùa Hè tại huyện Si Ma Cai diễn ra đến hết ngày 29/6

Chương trình Lễ hội Trải nghiệm mùa Hè tại huyện Si Ma Cai diễn ra đến hết ngày 29/6

Sắc màu 54 - Hoàng Sáo - 21:26, 25/06/2022
Sáng ngày 25/6, tại thôn Sín Chải, UBND xã Bản Mế, huyện Si Ma Cai (Lào Cai) tổ chức Khai mạc Chương trình Lễ hội Trải nghiệm mùa hè lần thứ nhất - năm 2022. Lễ hội diễn ra đến hết ngày 29/6. Tại Lễ hội nhiều hoạt động văn hóa - văn nghệ, thể thao truyền thống đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc đã diễn ra, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm.
Tầm quan trọng của Vitamin B5 với cơ thể con người

Tầm quan trọng của Vitamin B5 với cơ thể con người

Vitamin B5 còn được gọi là axit pantothenic, là một loại vitamin vô cùng cần thiết đối với sức khỏe chúng ta. Vitamin B5 đóng một vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa năng lượng, cân bằng lượng đường trong máu, giảm cholesterol xấu, hạ huyết áp... Khi thiếu hụt vitamin B5, cơ thể sẽ dễ bị mệt mỏi, mất ngủ, tê tay chân, dễ bị đau dạ dày…
Hành trình “Tôi yêu Tổ quốc tôi” tại tỉnh Kon Tum

Hành trình “Tôi yêu Tổ quốc tôi” tại tỉnh Kon Tum

Tin tức - Diệp Hoàng - 21:21, 25/06/2022
Ngày 25/6, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh Kon Tum đã tổ chức chương trình “Tôi yêu Tổ quốc tôi” tại xã biên giới Mô Rai, huyện Sa Thầy với nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa, sáng tạo. Đây là 1 trong 4 điểm được Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam lựa chọn tổ chức Lễ phát động Hành trình “Tôi yêu Tổ quốc tôi” năm 2022 cấp Trung ương.
Thử nghiệm đăng ký tuyển sinh trực tuyến vào các lớp đầu cấp năm học 2022-2023

Thử nghiệm đăng ký tuyển sinh trực tuyến vào các lớp đầu cấp năm học 2022-2023

Giáo dục - T.Hợp - 19:06, 25/06/2022
Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Hà Nội có văn bản gửi các phòng GDĐT và các đơn vị trường học về việc thực hiện công tác tuyển sinh trực tuyến vào các trường mầm non, lớp 1 và lớp 6 năm học 2022-2023.
Ngày 25/6: Việt Nam có 657 ca mắc mới COVID-19

Ngày 25/6: Việt Nam có 657 ca mắc mới COVID-19

Tin tức - BĐT - 18:00, 25/06/2022
Ngày 25/6, Việt Nam có 657 ca mắc mới COVID-19 tại 36 tỉnh, thành phố trong đó có 512 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 5.239 ca COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh.
Gia Lai: Tổ chức Chiến dịch thanh niên tình nguyện

Gia Lai: Tổ chức Chiến dịch thanh niên tình nguyện "Kỳ nghỉ hồng"

Xã hội - Ngọc Thu - 17:43, 25/06/2022
Ngày 25/6, tại làng Mun, thị trấn Ia Ly, huyện Chư Păh (Gia Lai), Huyện Đoàn Chư Păh phối hợp Đoàn Thanh niên Công ty TNHH một thành viên Cao su Chư Păh, Chi đoàn Điện lực huyện Chư Păh tổ chức chiến dịch thanh niên tình nguyện “Kỳ nghỉ hồng” và hưởng ứng Tháng hành động vì môi trường năm 2022.
Giai đoạn 2021 - 2025: Nghệ An phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo DTTS trên 3% mỗi năm

Giai đoạn 2021 - 2025: Nghệ An phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo DTTS trên 3% mỗi năm

Trang địa phương - An Yên - 17:39, 25/06/2022
Kỳ họp thứ 6, HĐND tỉnh Nghệ An khóa XVIII, nhiệm kỳ 2021 - 2026 vừa thông qua Nghị quyết, kế hoạch phân bổ vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 trên địa bàn tỉnh là hơn 918,868 tỷ đồng; riêng trong năm 2022 là hơn 404 tỷ đồng.