Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tiếng khèn bè của người Bru Vân Kiều

Khánh Ngân - 08:50, 25/02/2022

Tiếng khèn bè trầm bổng hòa cùng điệu cà lơi ấm áp của người Bru Vân Kiều làm tôi say đắm. Tôi tự hỏi mai này, khi thế hệ như ông Chơn, ông Chảnh già yếu không thể chơi khèn được nữa, thì tiếng khèn bè, điệu cà lơi; cha chấp, oát, xiêng, xa nớt… có bị thất truyền!

 Ông Hồ Văn In ở xã Lìa (Hướng Hóa, Quảng Trị) hướng dẫn, giảng dạy cho các cháu về cách sử dụng khèn bè
Ở xã Lìa còn có ông Hồ Văn In, cũng đang dành hết tâm huyết để truyền dạy cách sử dụng khèn bè cho các cháu nhỏ

Hồn cốt của người Bru Vân Kiều

Đến thôn Kỳ Tăng, xã Lìa (huyện Hướng Hóa, Quảng Trị), tôi được nghe kể nhiều về tình yêu, niềm đam mê và sự hiểu biết sâu rộng nhạc cụ khèn bè, làn điệu dân ca dân tộc của hai anh em ruột Hồ Văn Chơn (sinh năm 1934), Hồ Cu Chảnh (sinh năm 1937). Những câu chuyện về sự trăn trở, tâm huyết quên ăn quên ngủ của các ông để tiếng khèn bè bao năm qua vẫn vang lên, khiến chúng tôi nóng lòng tìm đến.

Trong căn nhà nhỏ, nằm lọt thỏm trong thung lũng nơi dãy Trường Sơn, nghệ nhân Hồ Văn Chơn vừa vuốt ve chiếc khèn bè vàng óng, chậm rãi nói: Muốn có được một chiếc khèn thanh âm chuẩn, việc khó đầu tiên là chọn trúc. Trúc làm khèn không được già quá, cũng không được non quá. Đặc biệt, phải chặt trúc vào ban đêm, thời điểm chớm hè cuối xuân. Rồi đến khâu vót, cắt, khoan, phơi, hơ lửa..., mỗi chiếc khèn bè làm xong cũng hết cả tháng trời.

Bên bếp lửa hồng trong nếp nhà sàn, nhân lúc ông Hồ Cu Chảnh sang chơi, hai anh em nghệ nhân "chiêu đãi" khách miền xuôi một tiết mục khèn bè và điệu cà lơi thật thú vị. Tiếng khèn do ông Hồ Văn Chơn thể hiện vang lên trầm bổng, quấn quyện vào điệu cà lơi của ông Hồ Cu Chảnh như da diết, thổn thức... Dù không hiểu lời của điệu cà lơi của người Bru Vân Kiều, nhưng tôi cảm nhận được sự ấm áp, thánh thiện và lạc quan mà người Bru Vân Kiều gửi vào ca từ và giai điệu.

Nghệ nhân Hồ Văn Chơn nói, tuổi ông giờ đã cao, nhưng mỗi khi thổi khèn bè, tù và hay đánh cồng chiêng và hát những làn điệu dân ca truyền thống, tôi thấy mình trẻ lại như tuổi đôi mươi. Luôn lạc quan, yêu đời, yêu cuộc sống và tin vào Đảng, Nhà nước với những chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

Qua tìm hiểu được biết, những năm qua, ông Hồ Chơn đã đầu tư nhiều tiền bạc, công sức để sưu tầm, bảo tồn được khoảng 10 loại nhạc cụ truyền thống và giữ gìn cẩn thận như báu vật trong nhà. Trong đó, có một chiếc tù và rất độc đáo được ông tự tay làm từ một cái sừng trâu đơn thuần trong 1 tháng. Nhiều người hỏi mua nhưng ông không bán. Ông bảo, hàng chục năm qua, ông gìn giữ cẩn thận và chỉ đem ra thổi vào những dịp đặc biệt. Bởi, theo tục lệ từ xa xưa cho đến nay, muốn thổi tù và phải làm lễ khấn vái báo với thần linh, tổ tiên mới được thổi.

"Với người Bru Vân Kiều, những nhạc cụ như tù và, khèn bè... rất có giá trị về văn hóa, nó như “ hồn cốt” của bản làng nên phải bảo vệ, giữ gìn nó thôi”, ông Chơn nói.

Vang mãi tiếng khèn bè

Được nghe âm thanh từ tiếng khèn bè lúc trầm bổng, lúc réo rắt làm say đắm lòng người của nghệ nhân Hồ Văn Chơn, bất giác tôi có chút băn khoăn, một mai khi thế hệ ông Chơn, ông Chảnh già yếu, thì ai sẽ thay các ông nối tiếp mạch nguồn văn hóa dân tộc? Như hiểu ý tôi, ông Chơn cười: “Chúng tôi truyền dạy cho thế hệ trẻ, các cháu không những lưu giữ được, mà còn phát huy tốt để tiếng khèn bè sống mãi với người Bru Vân Kiều ở đỉnh Trường Sơn này”.

Ở cái tuổi xưa nay hiếm, nhưng nhìn nghệ nhân Hồ Văn Chơn vẫn rắn rỏi, cường tráng như cây lim, cây táu trong rừng già. Những ngón tay ông bấm trên từng nốt nhạc của chiếc khèn bè vẫn thoăn thoắt, chính xác. Đôi mắt tinh anh của ông vẫn dõi theo, tìm kiếm những bạn trẻ có năng khiếu để truyền dạy tiếng khèn và các làn điệu của dân tộc mình.

Bao năm qua, nghệ nhân Hồ Văn Chơn không chỉ được xem, là “kho” tư liệu văn hóa sống của người Bru Vân Kiều trong sử dụng thuần thục các nhạc cụ, làn điệu dân ca, mà ông còn là người duy nhất ở Quảng Trị hiện nay, có thể làm được nhiều loại nhạc cụ truyền thống. Trong đó, ấn tượng nhất là việc chế tác khèn bè của người Bru Vân Kiều chuẩn âm và đẹp.

Ngoài ra, từ nhỏ, cùng với người em ruột của mình là ông Hồ Cu Chảnh cũng rất yêu thích khèn bè, hai anh em ông còn sử dụng thành thạo tù và, cồng chiêng, đánh trống và hát được nhiều làn điệu như: Cà lơi, cha chấp, oát, xiêng, xa nớt… Với sự yêu thích, ham học hỏi và sẵn vốn có năng khiếu nên hai ông đã nhanh chóng lĩnh hội rất sâu sắc về văn hóa dân tộc mình. 

Ở xã Lìa, ngoài ông Hồ Văn Chơn, ông Hồ Cu Chảnh còn có ông Hồ Văn In, đang dành trọn tâm huyết để truyền lại “hồn cốt” của bản làng cho thế hệ trẻ. Để những điệu cà lơi, cha chấp, oát, xiêng, xa nớt…không bị thất truyền, tiếng khèn bè của người Bru Vân Kiều còn vang mãi trên đỉnh Trường Sơn.  

Hiện nay, ở xã Lìa có khoảng 40 nghệ nhân, trong đó: Nghệ nhân về nhạc cụ, làn điệu âm nhạc truyền thống khoảng 10 người; nghệ nhân đan lát khoảng 20 người; nghệ nhân dệt thổ cẩm khoảng 10 người.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Giữ nguyên liệu tự nhiên để chế biến đặc sản rượu cần

Giữ nguyên liệu tự nhiên để chế biến đặc sản rượu cần

Nói đến rượu cần, là nói đến đặc sản của đồng bào DTTS Tây Nguyên nói chung và Kon Tum nói riêng. Dễ dàng nhận thấy trên thị trường hiện nay, những ghè rượu cần làm từ hạt bo bo, nếp than, gạo xà cơn hay bột mì. Tuy nhiên, để nói về loại rượu được nấu với nguyên liệu tự nhiên nhất của người Ba Na, thì đó là rượu cần được nấu từ hạt gào, loại cây hiện nay còn rất ít.
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc gặp mặt đoàn Đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS TP. Hà Nội

Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc gặp mặt đoàn Đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS TP. Hà Nội

Công tác Dân tộc - Hoàng Quý - 23:04, 06/12/2022
Ngày 6/12, tại Hà Nội, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh đã thân mật tiếp đón đoàn Đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS TP. Hà Nội. Cùng tiếp đón Đoàn còn có lãnh đạo một số vụ, đơn vị trực thuộc Ủy ban Dân tộc (UBDT).
Mường Nhé (Điện Biên): Bồi dưỡng kiến thức dân tộc cho đội ngũ cán bộ DTTS thuộc đối tượng 4

Mường Nhé (Điện Biên): Bồi dưỡng kiến thức dân tộc cho đội ngũ cán bộ DTTS thuộc đối tượng 4

Tin địa phương - Minh Anh - 22:58, 06/12/2022
Thực hiện Quyết định số 1377/QĐ-UBND, ngày 28/11/2022 của UBND huyện Mường Nhé về việc mở lớp Bồi dưỡng kiến thức dân tộc thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi năm 2022, sáng 6/12, UBND huyện Mường Nhé đã khai giảng lớp bồi dưỡng kiến thức cho đội ngũ cán bộ DTTS thuộc đối tượng 4. Lớp bồi dưỡng diễn ra trong 2 ngày 6 - 7/12.
Gia Lai: Tặng Bằng khen gương người tốt - việc tốt cho vận động viên Nguyễn Thị Khánh Ly

Gia Lai: Tặng Bằng khen gương người tốt - việc tốt cho vận động viên Nguyễn Thị Khánh Ly

Gương sáng giữa cộng đồng - Ngọc Thu - 22:55, 06/12/2022
Ngày 6/12, anh Đỗ Duy Nam - Phó Bí thư Tỉnh Đoàn Gia Lai đã đến thăm, chúc mừng và tặng Bằng khen gương người tốt - việc tốt tháng 10/2022 của Ban Chấp hành Tỉnh Đoàn cho em Nguyễn Thị Khánh Ly - vận động viên đạt Huy chương Vàng môn Karate ở Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ IX - năm 2022.
Quảng Ninh: 1 công nhân của Công ty CP than Núi Béo tử vong do tai nạn lao động

Quảng Ninh: 1 công nhân của Công ty CP than Núi Béo tử vong do tai nạn lao động

Xã hội - Thiên An - Mỹ Dung - 21:40, 06/12/2022
Ngày 6/12, tại khai trường Công ty CP than Núi Béo - TKV, Tp. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh đã xảy ra vụ tai nạn lao động khiến 1 công nhân bị thương nặng, dẫn đến tử vong. Đây là lần thứ 3 trong năm 2022, Công ty CP than Núi Béo xảy ra tai nạn lao động khiến công nhân tử vong.
Đắk Nông: Khen thưởng lực lượng công an liên tiếp phá các vụ cá độ bóng đá

Đắk Nông: Khen thưởng lực lượng công an liên tiếp phá các vụ cá độ bóng đá

Pháp luật - Hoàng Thùy - 21:36, 06/12/2022
Ngày 6/12, lãnh đạo Công an tỉnh Đắk Nông đã đến động viên, trao thưởng cho Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh, Công an 2 huyện Đắk R’lấp và Đắk Glong, mỗi đơn vị 5 triệu đồng vì thành tích xuất sắc trong việc đấu tranh, triệt phá 3 vụ đánh bạc bằng hình thức cá độ bóng đá, bắt, xử lý hàng chục đối tượng, thu giữ nhiều tang vật liên quan, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương.
Trải nghiệm Tây Giang

Trải nghiệm Tây Giang

Nằm trên đỉnh Trường Sơn quanh năm mây mù bao phủ với độ cao trên 1.580 m, Tây Giang (Quảng Nam) sở hữu hệ sinh thái rừng hoang sơ, hùng vỹ như rừng cây pơ mu, đỗ quyên, lim cổ thụ... Nơi đây không chỉ có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, mà còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Cơ Tu với những phong tục, tập quán, lễ hội, trang phục, nhạc cụ… vô cùng độc đáo tạo nên sự hấp dẫn riêng cho vùng đất Tây Giang xinh đẹp này.
25.000 người nghèo, khó khăn tỉnh Gia Lai được hỗ trợ dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023

25.000 người nghèo, khó khăn tỉnh Gia Lai được hỗ trợ dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023

Nhịp cầu nhân ái - Ngọc Thu - 21:33, 06/12/2022
Nhằm chăm lo, hỗ trợ người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, người dễ bị tổn thương trong dịp Tết Nguyên đán 2023, tỉnh Gia Lai đã triển khai phong trào “Tết nhân ái Xuân Quý Mão - 2023”. Trong đó, Hội Chữ thập đỏ các cấp tỉnh Gia Lai phấn đấu chăm lo, hỗ trợ 25.000 người thuộc đối tượng trên trong dịp Tết với tổng giá trị hoạt động 15 tỷ đồng.
Thanh Hóa: Ra mắt các Tổ truyền thông cộng đồng

Thanh Hóa: Ra mắt các Tổ truyền thông cộng đồng

Tin địa phương - Quỳnh Trâm - 21:32, 06/12/2022
Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa vừa tổ chức ra mắt 4 Tổ truyền thông cộng đồng tại thôn Chiềng, thôn Hún, thôn Buồng và thôn An Nhân xã Luận Khê.
Thái Nguyên: Chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa gắn với cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam năm 2022

Thái Nguyên: Chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa gắn với cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam năm 2022

Sản phẩm - Thị trường - Thiên An - Mỹ Dung - 21:30, 06/12/2022
Ngày 6/12, tại xã Phú Đô, huyện Phú Lương, Sở Công Thương tỉnh Thái Nguyên phối hợp với UBND huyện Phú Lương tổ chức Chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa gắn với cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam năm 2022
Hội thảo nâng cao chất lượng đời sống phụ nữ DTTS theo tôn giáo

Hội thảo nâng cao chất lượng đời sống phụ nữ DTTS theo tôn giáo

Công tác Dân tộc - T. Hợp - 19:00, 06/12/2022
Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Ban Dân vận Trung ương phối hợp với tỉnh Lâm Đồng vừa tổ chức Hội thảo “rà soát thực trạng những vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo đặt ra tại vùng đồng bào DTTS và miền núi và giải pháp can thiệp, hỗ trợ nâng cao chất lượng đời sống vật chất, tinh thần của phụ nữ DTTS theo tôn giáo".
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Bộ trưởng Giáo dục New Zealand

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Bộ trưởng Giáo dục New Zealand

Thời sự - PV - 19:00, 06/12/2022
Ngày 06/12, theo giờ địa phương, tiếp tục các hoạt động thăm chính thức New Zealand, tại trụ sở Quốc hội New Zealand, Thủ đô Wellington, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã tiếp Bộ trưởng Giáo dục New Zealand Chris Hipkins.