Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Lan tỏa các giá trị văn hóa đặc sắc của người Bru Vân Kiều và Pa Kô

PV - 11:55, 08/09/2021

Phân hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Trị vừa xuất bản đầu sách “Những giá trị văn hóa đặc sắc của người Bru Vân Kiều và Pa Kô” tập 1. Sách do tác giả Y Thi làm Chủ biên, tập hợp 41 bài viết của 6 tác giả, trong đó đa phần là hội viên Phân hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số tỉnh.

Một số hình ảnh được trình bày trong cuốn sách Những giá trị văn hóa đặc sắc của người Bru Vân Kiều và Pa Kô (tập 1)
Một số hình ảnh được trình bày trong cuốn sách Những giá trị văn hóa đặc sắc của người Bru Vân Kiều và Pa Kô (tập 1)

Hòa trong dòng chảy văn hóa của 54 dân tộc anh em trên cả nước, di sản văn hóa truyền thống của đồng bào Bru Vân Kiều và Pa Kô (tập trung ở hai huyện Hướng Hóa và Đakrông) rất đồ sộ, bao gồm nhiều lĩnh vực, từ thiết chế xã hội cổ truyền, hôn nhân và gia đình, đời sống tâm linh, ma chay, lễ hội đến văn hóa vật thể và phi vật thể.

Những giá trị văn hóa đặc sắc đó được tái hiện trên từng trang sách, thông qua quá trình nghiên cứu, tìm tòi và trải nghiệm của các tác giả mà nhiều người trong số họ mang dòng máu của người Bru Vân Kiều, Pa Kô.

Với người Bru Vân Kiều, Chủ làng tồn tại theo nguyên tắc cha truyền con nối (Chủ làng và chủ đất là một). Nhưng với người Pa Kô, có trường hợp Chủ làng, Chủ đất là hai người khác nhau. Tuy nhiên, cả người Bru Vân Kiều và Pa Kô đều coi việc chọn đất để dựng bản làng là việc cực kỳ quan trọng.

Với người Bru Vân Kiều, công việc này được Già làng quyết định, dựa vào các yếu tố thực tế (bảo đảm các yếu tố thuận lợi cho sản xuất, cư trú, gần nguồn nước…) và yếu tố tâm linh (tức là phải được thần linh - Yàng đồng ý). Khi được Yàng đồng ý (thông qua việc xem chân giò gà), “Già làng chọn 8 hạt gạo tốt (hạt gạo nguyên, lành lặn, không sứt mẻ) bỏ vào 1 ống tre, chôn nằm ngang xuống chỗ đất đã chọn. Sau 3 ngày đêm đào lên, nếu 8 hạt gạo còn nguyên vẹn, không xê dịch, có nghĩa Yàng báo cho biết đây là chỗ đất tốt lành… bấy giờ mới tiến hành dựng bản làng” (Bản làng truyền thống của người Bru Vân Kiều).

Tiệc mừng đám cưới tại gia đình nhà trai của người Pa Kô
Tiệc mừng đám cưới tại gia đình nhà trai của người Pa Kô

Tương tự, để chọn được đất lành, người Pa Kô có quan niệm mang tính tâm linh về vùng đất dữ hay lành theo cách thức “cắm cọc” và “chôn gạo” xuống đất. Nếu như việc chọn đất dựa theo cách “chôn gạo” diễn ra tương tự như cách làm của người Bru Vân Kiều, thì việc cắm cọc chọn đất lại phụ thuộc vào giấc mơ của những người đi chọn đất. “Nếu trong giấc mơ, họ nhìn thấy mình bắt được nhiều cá, ăn cơm với cá… thì có nghĩa là đất lành, thần linh cho phép dựng bản làng và ngược lại…” (Cách thức tổ chức bản làng truyền thống của người Pa Kô). Tuy nhiên, trong nhiều giấc mơ xấu, tốt của những người đi chọn đất thì việc quyết định chọn nơi dựng làng do Chủ làng và Già làng quyết định.

Theo tác giả Hồ Chư: “Quan niệm dống-sarái (nhà rẫy) là một quan niệm có tính chất tâm thức, định mệnh. Nó gắn chặt cuộc đời của người Bru Vân Kiều vào cặp phạm trù từ nhà ra rẫy, từ rẫy về nhà…” (Lễ tế Yàng trong sản xuất của người Bru Vân Kiều). Vì thế, việc chọn đất để làm nhà, với họ quan trọng giống như chọn đất để lập làng.

Người Pa Kô luôn tôn thờ thần Lúa. Hằng năm, họ làm lễ Apier vào tháng 3 âm lịch trước lúc xuống giống; tháng 6 âm lịch thì làm lễ Puh boh và tháng 10 âm lịch thì làm lễ Kvăng trước khi thu hoạch. Ngoài ra, họ còn có lễ Tăng aper, có nghĩa là cầu chúc mùa gieo trồng xanh tốt. Không đông như người Bru Vân Kiều, người Pa Kô ở hai huyện miền núi Hướng Hóa, Đakrông khoảng 10.000 người.

Thiếu nữ Pa Kô trong lễ hội Ariêuping
Thiếu nữ Pa Kô trong lễ hội Ariêuping

Theo tác giả Hồ Chư, điểm nổi bật nhất trong đời sống văn hóa vật chất của người Pa Kô là dệt váy, áo khố và đan lát các vật dụng trong gia đình; còn văn hóa tinh thần tuy chưa phong phú nhưng “phần nào đã khắc họa được nét nhân bản sâu xa, sự rung cảm tự nhiên trước cuộc sống đầy gian lao nơi núi rừng” (Đời sống xã hội và văn hóa của người PaKô/Tà Ôi - Hồ Chư).

Đời sống văn hóa tinh thần của người Bru Vân Kiều và Pa Kô rất phong phú, đa dạng. Nhiều trong số đó được gìn giữ đến ngày hôm nay và được tái hiện một cách sinh động qua các bài viết như: Lễ tế Yàng trong sản xuất của người Bru Vân Kiều (Hồ Chư); Tục đi sim (Y Thi); Lễ hội A-gia của đồng bào Pa Kô (Hồ Phương), Lễ hoàn ân thổ thần ở bản A Liêng, xã Tà Rụt, Đakrông (Kray Sứk)…

Trong đời sống văn hóa của mình, đi sim là một tập tục có tự lâu đời của người Bru Vân Kiều, thể hiện khát vọng tự do yêu đương của thanh niên người đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây. Tác giả Y Thi trong bài viết Tục đi sim của người Bru Vân Kiều đã tái hiện lên trước mắt bạn đọc một khung cảnh nên thơ dưới ánh trăng, bên bờ suối thanh vắng, những đôi bạn trẻ tự tình qua tiếng hát giao duyên.

Lời yêu thương trao gửi: “Như trăm năm được gặp một lần/Như mười năm được gặp một dịp/Hãy chung vui cho tròn, cho trọn” ẩn chứa bao điều muốn nói. Làn điệu Oát và Xà nớt được tiếng đàn Ta lư thánh thót, hân hoan, tiếng sáo Khui lúc bổng lúc trầm quyện hòa với nhau, gây đắm say lòng người trong không gian đầy chất nhạc và thơ, khiến tác giả thốt lên “lãng mạn đến ngỡ ngàng”. Nên dẫu có thành đôi hay không không quan trọng, cốt là trong nhịp sống căng tràn của tuổi trẻ, có những phút giây họ thả hồn mình bay bổng: “Ta hãy thức theo vầng trăng sáng/Ta cùng vui cho năm tháng trọn đầy…”.

Người dân tộc thiểu số ở miền Tây Quảng Trị có một gia tài nhạc cụ rất phong phú. Mỗi loại nhạc cụ để phục vụ một lễ hội khác nhau. Nếu như trong tục đi sim, người Bru Vân Kiều, Pa Kô sử dụng đàn Ta lư và sáo Khui thì “lễ tế thần linh, lễ tang phải có thanh la, chiêng, trống; mừng lúc mới phải có nhạc cụ xa rờ; lễ cúng cầu hồn phải có sáo pi…” (Nhạc cụ của các dân tộc miền Tây Quảng Trị - Anh Thi).

Con trai và con gái Pa Kô được tự do hò hẹn để cùng trò chuyện tìm hiểu nhau
Con trai và con gái Pa Kô được tự do hò hẹn để cùng trò chuyện tìm hiểu nhau

Không chỉ đề cập đến khía cạnh văn hóa mà thông qua đó, các tác giả đã nêu bật được phẩm chất gan dạ, một lòng đi theo cách mạng của người Bru Vân Kiều, Pa Kô. Nói đến trang sức của người Bru Vân Kiều, Pa Kô không thể không nhắc đến đôi khuyên tai. Không chỉ có thế, trong những năm chiến tranh, những đôi khuyên tai còn gánh vác một trọng trách thiêng liêng, đó là cất giấu tài liệu mật.

Là một người Pa Kô, tác giả Kô Kăn Sương đã có những bài viết thể hiện sự am hiểu sâu sắc về đời sống văn hóa tinh thần của bà con dân tộc mình. Khi nói đến trang sức của người phụ nữ nơi đây, tác giả nhắc đến đôi khuyên tai với những chi tiết thú vị. Trong bài viết “Đôi khuyên tai trong đời sống người Vân Kiều, Pa Kô”, người đọc được biết thêm về những nghệ nhân người Bru Vân Kiều, Pa Kô đã kỳ công làm ra những đôi khuyên tai vừa mang tính thẩm mỹ, vừa phải bảo đảm được yếu tố bí mật để bên trong cất giấu được các loại tài liệu phục vụ cho cách mạng.

Người Bru Vân Kiều, Pa Kô có nhiều nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát được gìn giữ đến tận bây giờ. Tình yêu với nghề cùng những nỗ lực giúp nghề truyền thống của bà con hồi sinh được thể hiện trong các bài viết Nghề dệt thổ cẩm ở A Túc đang hồi sinh - Trương Quang Hiệp; Người đàn ông với tình yêu A Chói - Kô Kăn Sương...

Cũng qua cuốn sách này, chúng ta được biết thêm về văn hóa ẩm thực của người Bru Vân Kiều, Pa Kô. Đó là hương vị nồng say của chén rượu cần, rượu đoác; là bánh Ayỡh ấm áp hương xuân; canh xi ắp dân dã nhưng chứa nhiều chất dinh dưỡng; món aar vel cân đưh (cháo nấu đặc) mang đậm nghĩa tình… Không chỉ đơn thuần là những món ăn mà qua đây, các tác giả còn khắc họa được tính cách, lối sống chân thực, giản dị cũng như tấm lòng của Bru Vân Kiều, Pa Kô dành cho người thân và khách quý.

Lễ hội mừng cơm mới của đồng bào Bru Vân Kiều
Lễ hội mừng cơm mới của đồng bào Bru Vân Kiều

Những năm qua, việc bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh chưa được toàn diện. Đặc biệt là tiếng nói, chữ viết, phong tục, tập quán, trang phục truyền thống… của đồng bào Bru Vân Kiều và Pa Kô đang đứng trước nguy cơ mai một dần.

Thông qua cuốn sách Những giá trị văn hóa đặc sắc của người Bru Vân Kiều và Pa Kô - tập 1, các tác giả muốn gửi gắm thông điệp về sự cần thiết phải bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa của người Bru Vân Kiều và Pa Kô trong nhịp sống hiện đại; kêu gọi các cấp, các ngành, địa phương quan tâm, có chính sách phù hợp đối với công tác nghiên cứu, sưu tầm, dịch thuật đối với lịch sử, văn hóa của đồng bào nơi đây.

Như đã đề cập ở đầu bài viết, di sản văn hóa truyền thống của người Bru Vân Kiều và Pa Kô rất đồ sộ. Cuốn sách Những giá trị văn hóa đặc sắc của người Bru Vân Kiều và Pa Kô - tập 1 chỉ mới đề cập đến một phần giá trị trong kho tàng đồ sộ đó.

Hy vọng với những đầu sách tiếp theo, các tác giả tiếp tục phổ cập được hết những giá trị văn hóa đặc sắc, những phong tục tập quán, văn hóa cổ truyền của người đồng bào dân tộc thiểu số nói trên, kể cả việc rút ra những tập tục lạc hậu để từ đó loại bỏ dần, góp phần xây dựng một cuộc sống văn minh, giàu đẹp đối với người Bru Vân Kiều và Pa Kô ở miền Tây Quảng Trị./.

Tin cùng chuyên mục
Họa sỹ trẻ dân tộc Giáy: Vẽ cuộc đời mình bằng đam mê

Họa sỹ trẻ dân tộc Giáy: Vẽ cuộc đời mình bằng đam mê

Bỏ học khi đang là sinh viên năm thứ 2 Đại học Lâm nghiệp để bắt đầu lại với ước mơ chinh phục hội họa từ ngày còn tấm bé, hoạ sỹ trẻ Vàng Hải Hưng (dân tộc Giáy, sinh năm 1995 ở xã Quang Kim, huyện Bát Xát, Lào Cai) đã nỗ lực tự vẽ câu chuyện đời mình bằng đam mê, với quan niệm rất riêng về hội họa dù tuổi đời rất trẻ.
Tin nổi bật trang chủ
Giàng A Sáu- tỷ phú người Mông trên rẻo cao Sài Lương

Giàng A Sáu- tỷ phú người Mông trên rẻo cao Sài Lương

Khởi nghiệp - Mai Hương - 2 giờ trước
Từng bỏ bản làng để tìm nơi lập nghiệp, nhưng rồi chàng trai dân tộc Mông Giàng A Sáu nhận ra, không nơi nào thuận lợi bằng lập nghiệp trên chính quê hương mình. Với nghị lực quyết tâm và ý chí vươn lên, anh đã thành công với mô hình khởi nghiệp từ cây quế ngay trên đồi núi quê anh- bản Sài Lương 3, xã An Lương, huyện Văn Chấn (Yên Bái).
Ngày 19/9, Việt Nam ghi nhận 10.040 ca nhiễm COVID-19 và có 233 ca tử vong

Ngày 19/9, Việt Nam ghi nhận 10.040 ca nhiễm COVID-19 và có 233 ca tử vong

Tin tức - BĐT - 2 giờ trước
Ngày 19/9, Việt Nam có thêm 10.040 ca mắc mới COVID-19 trong đó có 5.894 ca trong cộng đồng. TP HCM vẫn nhiều nhất với 5.496 ca, tiếp sau là Bình Dương 2.332 ca. Trong ngày có 9.137 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Bánh ống - đặc sản truyền thống của dân tộc Mường

Bánh ống - đặc sản truyền thống của dân tộc Mường

Ẩm thực - PV - 3 giờ trước
Cũng như bánh chưng của người Kinh, trong mâm cỗ ngày Tết dâng lên bàn thờ tổ tiên của người Mường không thể thiếu loại bánh này.
Nghề làm bánh đa nem ở làng cổ Thổ Hà

Nghề làm bánh đa nem ở làng cổ Thổ Hà

Nghề nghiệp - Việc làm - Hồng Nguyễn - 3 giờ trước
Thổ Hà là làng cổ trù phú ven sông Cầu còn giữ được khá nguyên vẹn những nét văn hóa đặc trưng của một làng Việt cổ với nghề truyền thống làm gốm, bánh đa nướng, bánh đa nem. Đặc biệt, bánh đa nem ở Thổ Hà đã trở thành thương hiệu nổi tiếng khắp trong Nam, ngoài Bắc, thậm chí vươn ra cả thị trường thế giới.
Những con đường hoa ở ấp Tân Thuận

Những con đường hoa ở ấp Tân Thuận

Môi trường sống - Hoàng Hải Đăng - 3 giờ trước
Đến xã Long Tân, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu những ngày này, mọi người đều cảm thấy thích thú khi chiêm ngưỡng những con đường hoa rực rỡ sắc màu. Đặc biệt là những con đường hoa của ấp Tân Thuận, nơi có 135 hộ đồng bào dân tộc Châu Ro sinh sống.
Những bông hoa của núi rừng

Những bông hoa của núi rừng

Cùng với sự đầu tư của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực vươn lên của đồng bào các dân tộc, trong những năm gần đây, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã có nhiều khởi sắc trên tất cả các lĩnh vực. Đóng góp vào những thành tựu đó là những bông hoa của núi rừng - họ vượt khó vươn lên, truyền cảm hứng cho nhiều người, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.
Tệ nạn ma túy trong vùng DTTS và miền núi vẫn diễn biến phức tạp

Tệ nạn ma túy trong vùng DTTS và miền núi vẫn diễn biến phức tạp

Pháp luật - Thiên Đức - 3 giờ trước
Vùng dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi, vốn được coi là vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Không những vậy, đây còn là điểm nóng của tình trạng nghiện ma túy. Thời gian gần đây, trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 bùng phát, Nhân dân phải thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh, đặc biệt là thực hiện việc kiểm soát và giãn cách xã hội, song tình trạng này vẫn luôn diễn biến phức tạp.
Chuyện khởi nghiệp của hai thanh niên trên vùng đất nắng, gió

Chuyện khởi nghiệp của hai thanh niên trên vùng đất nắng, gió

Khởi nghiệp - Khánh Ngân - 3 giờ trước
Dải đất miền Trung đầy nắng và gió, lại lắm bão lũ thiên tai. Có lẽ vì thế mà con người ở miền đất này cũng “rẳn rỏi” và mang trong mình khát khao được vươn lên mạnh mẽ. Anh Trần Xuân Hiếu ở xã Gio Quang, huyện Gio linh (Quảng Trị), anh Thiều Quang Đường ở thôn Hoa Đông, xã Kỳ Hoa, thị xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh)...là những người như vậy.
TP. Hồ Chí Minh: Không để học sinh mất cơ hội học tập do Covid-19

TP. Hồ Chí Minh: Không để học sinh mất cơ hội học tập do Covid-19

Giáo dục - Lê Vũ - 4 giờ trước
Tuy đã có những bước đầu khả quan về việc kiểm soát dịch bệnh, nhưng trên thực tế, TP. Hồ Chí Minh hiện nay vẫn là tâm dịch lớn nhất cả nước. Điều này đồng nghĩa với việc khi năm học mới 2021 - 2022 đang bắt đầu, chính quyền, ngành Giáo dục, cả thầy và trò lẫn phụ huynh đều đang đứng trước nhiều khó khăn và thách thức cần phải vượt qua.
Thái Nguyên: Những kết quả bước đầu từ chuyển đổi số

Thái Nguyên: Những kết quả bước đầu từ chuyển đổi số

Khoa học - Công nghệ - Vân Khánh - 4 giờ trước
Thái Nguyên phấn đấu đến năm 2025 trở thành một trong 15 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước về chuyển đổi số; đến năm 2030 vươn lên nằm trong nhóm 10. Thực hiện mục tiêu này, ngay từ đầu năm 2021, tỉnh Thái Nguyên đã triển khai đồng bộ các giải pháp, bước đầu ghi nhận được những kết quả tích cực.
Nữ Bí thư chi bộ bản

Nữ Bí thư chi bộ bản "hiếm hoi"có bằng đại học

Gương sáng giữa cộng đồng - Thanh Hải - 4 giờ trước
“Cô Loan rất được việc, nhiệt tình, dân bản rất ưng cái bụng, tin tưởng lắm”. Đó là lời nhận xét của rất nhiều bà con bản Bua, xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu (Nghệ An) về nữ Bí thư chi bộ bản Bua Lữ Thị Loan. Điều khiến chúng tôi ấn tượng hơn, là chị Loan sinh 1989, nhưng đã từng là Trưởng bản, đại biểu HĐND xã, hiện nay là Bí thư Chi bộ, và là một trong số hiếm hoi cán bộ thôn bản có bằng đại học.