Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Soọng cô - một thứ “men” của đồng bào Sán Dìu: Một thời xao nhãng (Bài 2)

Văn Hoa - 12:23, 24/07/2022

Đã từng có thời gian, âm nhạc hiện đại lấn lướt làn điệu Soọng cô, khiến cho phần lớn lớp trẻ không còn thích hát, không mặn mà và trân quý những câu hát Soọng cô nữa, thậm chí còn có nhiều bạn trẻ cảm thấy khó chịu khi nghe ông, bà của mình hát… Nguyên nhân do đâu?

Đại đa số những người biết hát Soọng cô nay tuổi đã cao
Đại đa số những người biết hát Soọng cô nay tuổi đã cao

Nguy cơ thất truyền

Tìm về xã Sơn Cẩm, thành phố Thái Nguyên, gặp ông Đặng Thanh Bình, sinh năm 1950. Ông là Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Soọng cô thôn Thanh Trà, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu văn hóa (Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát triển văn hóa Sán Dìu), Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ và Phát huy giá trị văn hóa dân tộc Sán Dìu tỉnh Thái Nguyên.

Ông Bình kể, ngay từ lúc 15-16 tuổi, ông đã được những người cao tuổi dạy hát Soọng cô, dạy đi làng khác thì hát ra sao, đón người làng khác đến thì hát thế nào, truyền dạy chủ yếu qua truyền khẩu… Ông cũng thường đi hát vào các dịp đám cưới.

Tuy nhiên theo ông Bình, kể từ sau năm 1975, rất ít người hát Soọng cô, ngay cả ông cũng ít khi hát. Tất cả mọi người tập trung vào cuộc sống mưu sinh; mặt khác, các dòng nhạc hiện đại du nhập vào rất nhiều, mọi người thích nghe các loại nhạc vui nhộn, sôi động. Những dịp đám cưới, thay vì hát giao duyên bằng Soọng cô, họ mở loa đài để nghe cải lương, nhạc sàn. Tiếng hát Soọng cô trầm lắng, nhẹ nhàng cứ thế mà bị quên lãng.

Ngoài ra, trong giao tiếp hằng ngày, do mọi người thường xuyên nói tiếng Việt (tiếng phổ thông-PV) thay vì nói tiếng mẹ đẻ nên dần dần thanh niên, trẻ em không còn biết nói và nghe hiểu được tiếng Sán Dìu nữa. Không nói được có nghĩa là cũng không hát được Soọng cô. Bởi thế, hiện nay CLB hát Soọng cô Thanh Trà có 98 hội viên, thì chỉ có 8 hội viên biết hát thuần thục, hiểu được tinh túy của Soọng cô, 90 hội viên còn lại thì chỉ biết hát ít bài, thậm chí có người không biết hát bài nào (tham gia phong trào).

"Xóm Thanh Trà 99% người Sán Dìu không sử dụng tiếng Sán Dìu trong sinh hoạt hằng ngày, đồng nghĩa tiếng hát Soọng cô cũng vì thế mà mai một, có nguy cơ thất truyền”, ông Bình lo lắng.

Đồng bào Sán Dìu đang nổ lực bảo tồn hát Soọng cô
Đồng bào Sán Dìu đang nổ lực bảo tồn hát Soọng cô

Còn theo Nghệ nhân ưu tú Lục Văn Bảy (huyện Sơn Dương, Tuyên Quang), từ những năm 1970 trở về trước, người Sán Dìu vẫn tổ chức đám cưới đêm và hát Soọng cô thâu đêm suốt sáng. Rồi theo thời gian số người đi hát, nhất là dịp đám cưới ít dần. Thời điểm ấy cũng vì hoàn cảnh lịch sử của đất nước, chủ yếu hát những bài cổ động về giải phóng miền Nam, giải phóng đất nước;  thanh niên phải lo phát triển kinh tế. Theo thời gian, tiếng hát Soọng cô giảm dần, đến những năm 80 không còn mấy người hát nữa.

Tại Quảng Ninh, chúng tôi có cuộc trò chuyện cùng bà Trương Thị Lê, sinh năm 1959, Trưởng ban liên lạc Cộng đồng dân tộc Sán Dìu tỉnh Quảng Ninh. Bà Lê kể, thời bố mẹ của bà vì tiếng hát Soọng cô mà lấy nhau. Đến ngày cô lấy chồng (1978) mọi người vẫn hát cả đêm. Nhưng sau đó, mọi người chỉ hát chơi ở nhà, không đi hát qua đêm nữa.

Theo bà Lê, vì ở vùng Cẩm Phả, người Sán Dìu sống gần với người Kinh, con cái hai dân tộc lấy nhau nên việc nói tiếng Sán Dìu và hát Soọng cô cũng bị hạn chế, và đặc biệt, vì nhiều loại hình âm nhạc mới nên dần dần người ta quên đi tiếng hát Soọng cô.

Có thể thấy, người Sán Dìu thường chọn vùng trung du bán sơn địa, gần với người Kinh để sinh sống, cùng với sự phát triển, đời sống kinh tế, sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ, nhất là các dòng nhạc hiện đại vui nhộn, được người Sán Dìu đón nhận, dần dần họ quên lãng đi tiếng hát Soọng cô.

Sau Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII) năm 1998, nhận thức người Sán Dìu đã thay đổi, họ nâng niu, gìn giữ tiếng hát Soọng cô (Ảnh TL)
Sau Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII) năm 1998, nhận thức người Sán Dìu đã thay đổi, họ nâng niu, gìn giữ tiếng hát Soọng cô (Ảnh: TL)

Hồi sinh trở lại

Sau một thời gian Soọng cô bị quên lãng, ngày 16/7/1998, Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII) đã ban hành Nghị quyết về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đây là dấu mốc quan trọng, mở đường cho thực tiễn xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam, thu được những thành tựu to lớn. Tiếng hát Soọng cô cũng từ đó mà được hồi sinh.

Cộng đồng người Sán Dìu đã thay đổi nhận thức, họ trân quý hơn những giá trị văn hóa của dân tộc. Họ bắt đầu hát lại Soọng cô, họ tập hợp những người đam mê và yêu thích hát Soọng cô để thành lập CLB, kể từ năm 2008 đến nay, đã có hơn 70 CLB Soọng cô thành lập. 

Các CLB tổ chức sinh hoạt với nhiều nội dung phong phú, tổ chức giao lưu, học hỏi kinh nghiệm giữa các CLB, giữa tỉnh này với tỉnh khác, tạo thành một phong trào bảo tồn tiếng hát Soọng cô vô cùng sôi động.

Nhiều người tuổi đã cao vẫn đang nỗ lực "cứu" di sản Soọng cô (Ảnh: Thái Sinh Trần)
Nhiều người tuổi đã cao vẫn đang nỗ lực "cứu" di sản Soọng cô (Ảnh: Thái Sinh Trần)

Tuy nhiên, có một thực tế, giới trẻ rất ít khi sử dụng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hằng ngày, đại đa số không biết nói. Không biết nói nghĩa là không biết hát và khi những người lớn tuổi hát Soọng cô, vì điệu hát trầm, không sôi động, một bộ phận giới trẻ Sán Dìu do không hiểu ý nghĩa trong những câu ca nên thường tỏ thái độ khó chịu và coi những cuộc đi hát của chính ông, bà, bố mẹ mình là dỗi hơi, vô bổ.

Ông Lục Văn Bảy bày tỏ, lỗi là do mình, những thế hệ đi trước, chứ không hoàn toàn là giới trẻ. Đã một thời, chính những người lớn tuổi đã quên đi và do cuộc sống hằng ngày, người lớn tuổi không thường xuyên giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ, không hát cho các cháu nghe, không truyền tình yêu

cho giới trẻ… Do đó mình cần tuyên truyền làm sao để giới trẻ hiểu được giá trị của Soọng cô, làm sao để giới trẻ tự tôn, tự hào về truyền thống của dân tộc.

Đến nay, nhiều người già đang thầm lặng, nỗ lực tận dụng khoảng thời gian còn lại khá ít ỏi để sưu tầm, nghiên cứu làn điệu Soọng cô; nhiều Nghệ nhân ưu tú, các ông, các bà đang nỗ lực truyền dạy cho con cháu của mình với mong muốn “cứu” kho báu, khôi phục lại tài sản quý giá của cha ông.

Tin cùng chuyên mục
Sene Dolta - mùa tri ân, báo hiếu: Các chùa Khmer rộn ràng đón Sene Dolta (Bài 3)

Sene Dolta - mùa tri ân, báo hiếu: Các chùa Khmer rộn ràng đón Sene Dolta (Bài 3)

Những ngày này, không khí mùa lễ Sene Dolta đang tràn ngập các phum sóc ở nhiều tỉnh khu vực Tây Nam Bộ. Những nếp nhà của đồng bào Khmer đều đã được trang hoàng, dọn dẹp sạch sẽ, tươm tất. Tại các chùa Khmer - nơi diễn ra các hoạt động, sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh, văn hóa cũng đã được các sư sãi chuẩn bị chu đáo về không gian, điều kiện cơ sở vật chất, tạo điều kiện cho đồng bào đến thực hiện các nghi lễ Sene Dolta trên tinh thần trang trọng, nhưng vui tươi, ấm áp và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc...
Tin nổi bật trang chủ
Lung linh Mường Lò: Những vòng Xòe bất tận... (Bài 2)

Lung linh Mường Lò: Những vòng Xòe bất tận... (Bài 2)

Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh "Nghệ thuật Xòe Thái" là di sản văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại, là sự kiện được cộng đồng dân tộc Thái và Nhân dân khắp cả nước đón chờ đã diễn ra đêm 24/9. Mặc dù đêm diễn ra sự kiện, thời tiết có mưa nặng hạt, nhưng không ngăn được sợi dây gắn kết cộng đồng và tình yêu Xòe trong của cộng đồng người Thái. Ngọn lửa đêm vẫn rực cháy, những bàn tay nắm chặt nhau tạo nên những vòng Xòe bất tận...
Ngày 30/9: Việt Nam có 1.470 ca mắc mới COVID-19

Ngày 30/9: Việt Nam có 1.470 ca mắc mới COVID-19

Tin tức - BĐT - 2 giờ trước
Ngày 30/9, Việt Nam có 1.470 ca mắc mới COVID-19 và 948 ca khỏi bệnh. Trong ngày, cả nước có 107 ca COVID-19 nặng đang điều trị.
Các cấp hội phụ nữ có rất nhiều sáng kiến vì cộng đồng, xã hội

Các cấp hội phụ nữ có rất nhiều sáng kiến vì cộng đồng, xã hội

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Đây là khẳng định của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khi dự Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện Đề án "Tuyên truyền, giáo dục, vận động, hỗ trợ phụ nữ tham gia giải quyết một số vấn đề xã hội liên quan đến phụ nữ giai đoạn 2017 - 2027" (Đề án 938) và Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017 - 2025" (Đề án 939), do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tổ chức tại Hà Nội, sáng 30/9.
Dân tộc Giáy

Dân tộc Giáy

Media - Kim Anh – Tố Oanh - 4 giờ trước
Dân tộc Giáy hay Nhắng, Dắng, Pâu Thìn, Pù Nà, Cùi Chu hay Xạ đều là một, nhưng phổ biến gọi là dân tộc Giáy. Tiếng Giáy thuộc ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai - Ka đai. Người Giáy cư chú chủ yếu ở Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu và Yên Bái với tổng số hơn 57.000 người. Hiện nay, do yêu cầu đời sống và làm việc, người Giáy cư trú tại 39 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam.
“Xây dựng tình bạn đẹp - Nói không với bạo lực học đường”

“Xây dựng tình bạn đẹp - Nói không với bạo lực học đường”

Xã hội - Văn Hoa - Minh Đức - 5 giờ trước
Nhằm góp phần giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa, ngăn chặn nạn bạo lực học đường, định hướng xây dựng tình bạn đẹp cho học sinh, chiều 29/9, tại Trường PTDT Nội trú huyện Mèo Vạc, Huyện đoàn Mèo Vạc (Hà Giang) phối hợp Viện Công nghệ Giáo dục và Phát triển nguồn nhân lực tổ chức Diễn đàn "Xây dựng tình bạn đẹp - Nói không với bạo lực học đường" năm học 2022 - 2023.
Bình Phước: Tuyên dương già làng, Người có uy tín tiêu biểu

Bình Phước: Tuyên dương già làng, Người có uy tín tiêu biểu

Người có uy tín - Phương Thảo - Lê Hoàng - 5 giờ trước
Tỉnh Bình Phước vừa tổ chức Hội nghị biểu dương già làng, Người có uy tín tiêu biểu có nhiều đóng góp trong các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động trên địa bàn tỉnh năm 2022.
Dân tộc Giáy

Dân tộc Giáy

Dân tộc Giáy hay Nhắng, Dắng, Pâu Thìn, Pù Nà, Cùi Chu hay Xạ đều là một, nhưng phổ biến gọi là dân tộc Giáy. Tiếng Giáy thuộc ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai - Ka đai. Người Giáy cư chú chủ yếu ở Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu và Yên Bái với tổng số hơn 57.000 người. Hiện nay, do yêu cầu đời sống và làm việc, người Giáy cư trú tại 39 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam.
Lào Cai: Giá trị xuất nhập khẩu trong 9 tháng giảm 39,4% so với cùng kỳ năm trước

Lào Cai: Giá trị xuất nhập khẩu trong 9 tháng giảm 39,4% so với cùng kỳ năm trước

Kinh tế - Trọng Bảo - 5 giờ trước
Thông tin từ UBND tỉnh Lào Cai cho biết, giá trị xuất nhập khẩu 9 tháng năm 2022 trên địa bàn đạt gần 1,7 tỷ USD, giảm 39,4% so với cùng kỳ 2021.
Tín dụng chính sách giúp người dân vùng cao Lang Chánh thoát nghèo, bền vững

Tín dụng chính sách giúp người dân vùng cao Lang Chánh thoát nghèo, bền vững

Chính sách dân tộc - Ngọc Thỏa - Quỳnh Trâm - 5 giờ trước
Nhờ nguồn vốn tín dụng chính sách đã giúp hàng nghìn hộ nghèo huyện Lang Chánh (Thanh Hóa) thoát nghèo bền vững và vươn lên làm giàu chính đáng.
Xây dựng Văn Chấn xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc

Xây dựng Văn Chấn xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc

Tin tức - Trọng Bảo - 5 giờ trước
Sáng 30/9, huyện Văn Chấn (tỉnh Yên Bái) đã tổ chức gặp mặt Kỷ niệm 75 năm thành lập Đảng bộ huyện (30/9/1947 - 30/9/2022). Tới dự buổi gặp mặt có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hoàng Thị Hạnh; lãnh đạo Thường trực Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Yên Bái, các đồng chí nguyên lãnh đạo huyện Văn Chấn qua các thời kỳ, đại biểu lão thành cách mạng…
Quảng Ninh: Biểu dương gần 100 Người có uy tín tiêu biểu của tỉnh

Quảng Ninh: Biểu dương gần 100 Người có uy tín tiêu biểu của tỉnh

Người có uy tín - Thiên An - Mỹ Dung - 5 giờ trước
Sáng 30/9, tại Tp. Hạ Long, Tỉnh ủy, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh Quảng Ninh tổ chức Hội nghị biểu dương Người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào DTTS tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV (2021 - 2022). Gần 100 đại biểu Người có uy tín tiêu biểu của tỉnh tham gia Hội nghị.
Mèo Vạc: Thêm những căn nhà tình thương nơi vùng cao biên giới

Mèo Vạc: Thêm những căn nhà tình thương nơi vùng cao biên giới

Nhịp cầu nhân ái - Văn Hoa - Minh Đức - 5 giờ trước
Vừa qua, Lãnh đạo Công an huyện Mèo Vạc (tỉnh Hà Giang) đã đến động viên, bàn giao nhà ở cho các hộ nghèo, người DTTS đặc biệt khó khăn của xã Niêm Tòng và Niêm Sơn.