Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Khúc hát soọng cô của sơn ca núi

PV - 14:06, 24/08/2020

Sán Dìu, tên của dân tộc này phiên âm theo ngôn ngữ của họ là San Déo, còn có nghĩa là người sống trên núi. Người Sán Dìu tự hào nhất trong vốn văn hóa dân gian của dân tộc mình là khúc hát soọng cô ngọt ngào, véo von như giọng hót của chim sơn ca núi rừng.

Nghệ nhân Dự Thị Ngọc (bên trái) và bạn hát trong câu lạc bộ soọng cô Bình Dân, Vân Đồn. Ảnh: TTH
Nghệ nhân Dự Thị Ngọc (bên trái) và bạn hát trong câu lạc bộ soọng cô Bình Dân, Vân Đồn. Ảnh: TTH

Tôi tìm tới câu lạc bộ soọng cô của xã Bình Dân, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh đúng vào tháng 7, ngày mùa chăm lúa đang thúc bách, người trong làng hầu hết ở ngoài đồng lo đồng áng. Nhưng nghe thông báo, buổi chiều tối, câu lạc bộ lại hội họp hát soọng cô thì tổng số hơn 20 thành viên không vắng mặt người nào. Người dân tộc Sán Dìu rất ưa ca hát và nhiều người có giọng hát hay.

Chính đặc tính này đã khiến họ giữ gìn và bảo tồn được lối hát soọng cô cho dân tộc mình. Vì nếu không say mê, không yêu thích ca hát và khao khát gắn bó, sẻ chia, giao lưu tình cảm thì những canh hát soọng cô có lẽ đã mất dần theo đời sống mới với muôn vàn những điều hấp dẫn.

Bà Dự Thị Ngọc, nghệ nhân hát soọng cô, thuộc 300 câu hát cổ và giờ đây có thể truyền dạy được nghệ thuật này cho lớp trẻ và hạt nhân nòng cốt của câu lạc bộ hát soọng cô của xã Bình Dân. Bà Ngọc là vốn văn nghệ hiếm quý của nghệ thuật hát soọng cô, vì bà sinh ra tại Bình Dân, Vân Đồn - cái nôi của đời sống văn hóa Sán Dìu, tỉnh Quảng Ninh.

Mặt khác, cũng hiếm nghệ nhân như bà từ khi sinh ra đã được “tắm” trong phong trào văn nghệ làng. Bà được dạy cho hát bởi nghệ thuật chính gốc, chưa pha tạp và được hát trong chính những cánh hát soọng cô cả đời con gái, rồi lấy chồng, rồi trở thành bà nội, bà ngoại của dòng họ nhiều con cháu. Và bây giờ, bà truyền dạy lại cũng theo mô hình từ chính dòng họ, gia đình mình ra ngoài làng xóm. Đây chính là con đường căn bản để nghệ thuật dân gian sống mãi trong bối cảnh nhiều thiết chế văn hóa mới áp đảo làng bản dân tộc thiểu số như hiện nay.

Điều đáng mừng là thế hệ như bà Dự Thị Ngọc đã tái hội trở lại trong các câu lạc bộ hát soọng cô và sức hấp dẫn của nó lại tự nhiên lan tỏa. Trong câu lạc bộ này có anh Long Văn Năm - đã ngoài 40 tuổi và say mê hát soọng cô nên xin gia nhập câu lạc bộ. Anh cũng mới chỉ học biết hát nhưng chịu khó theo câu lạc bộ đi hát đối nhiều nơi, học thêm được nhiều phong tục tập quán của dân tộc mà mình chưa biết.

Chị Từ Thị Sinh, viên chức văn hóa xã Bình Dân còn rất trẻ, nhưng đã học hát soọng cô và tự tin so tài với các bậc cao niên trong làng, với cả các câu lạc bộ làng khác, tỉnh khác. Từ Thị Sinh nói: “Học hát không khó, duy trì được nét văn hóa này, duy trì được sự tiếp nối thế hệ, bảo tồn được nét đẹp của sinh hoạt văn hóa hát giao duyên mới là khó”. Người có giọng hát hay như chị Sinh thường được các bạn hát, các anh chị tặng cho biệt danh “sơn ca của làng núi, bản rừng”, rất hãnh diện.

Soọng cô là một kiểu hát giao duyên giữa nam và nữ, soọng cô là “xướng lên câu hát”. Bên nữ hát từng câu hát đối, rồi bên kia hát đáp lại, cứ hát đối đáp thế thông từ ngày qua đêm, lại qua ngày đến lúc nào mệt, tàn canh thì thôi. Hát soọng không có nhạc đệm. Những câu hát là câu văn vần, hoặc thơ tứ tuyệt. Nhưng cũng có nhiều bài biến tấu, câu dài, nhiều bài thơ có câu chuyện, có điển tích cổ. Về cơ bản, canh hát cũng vào chào, ra thì hát chia tay, hẹn gặp lại.

Trong canh hát có câu hát mời trầu, mời bánh, kể chuyện lao động sản xuất, canh tác, ca ngợi cảnh đẹp quê hương, nỗi nhớ thương, tình cảm nam nữ, gia đình. Thường thì các đội hát từ làng này qua làng khác chơi để hát soọng cô vào những dịp lễ, tết, có đám cưới, có việc mừng.

Một buổi sinh hoạt câu lạc bộ hát soọng cô Bình Dân, Vân Đồn. Ảnh: TTH
Một buổi sinh hoạt câu lạc bộ hát soọng cô Bình Dân, Vân Đồn. Ảnh: TTH

Kỹ thuật cơ bản của lối hát chỉ có thuộc từng câu hát cổ, thuộc các làn điệu chính là có thể nhập vào canh hát. Khi hát, hai bên uống trà và ăn trầu, ăn trái cây, bánh tự làm. Lúc đến bữa mà canh hát chưa tàn thì nghỉ ăn uống rồi lại nhanh chóng tái hội. Người hát càng hát càng say nhau, ăn nhập từng lời, từng chữ, được tỏ bày tình cảm, sự nhanh trí, thông minh với nhau ở cách lắp vần chữ, chọn câu hát đối chọi nhau dí dỏm, có duyên, có câu hát hỏi lại có câu hát trả lời.

Câu nào cũng vần điệu, ví von, nói xa, nói gần, bày tỏ cảm xúc. Không khí các canh hát sinh ra tình cảm quấn quýt, không nỡ rời. Vì vậy mà ngày xưa, khi đi hát soọng cô, người Sán Dìu thường chờ đợi đến khi việc đồng áng đã vãn, lúc nông nhàn ra Giêng mới tổ chức đi hát. Mỗi lượt đi cũng phải cả tuần mới về.

Cái hay của hát soọng cô là muốn bảo tồn được nét văn hóa dân gian này thì buộc phải bảo tồn được không gian văn hóa, nét sinh hoạt làng trên, xóm dưới, giao lưu văn hóa kiểu chủ - khách, mời nhau qua lại như thế mới ra dáng một canh hát soọng cô. Cái lệ của chủ nhà - đội mời và khách - đội nhận lời mời cũng là phép ngoại giao giữa các làng, có lệ, có phép tắc hẳn hoi.

Vì vậy, vài năm gần đây, các tỉnh có nhiều người Sán Dìu sinh sống như Quảng Ninh, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, Lạng Sơn có nhiều câu lạc bộ gìn giữ văn hóa dân gian do chính những người Sán Dìu đứng ra thành lập với mong muốn tái tạo lại và bảo tồn các canh hát soọng cô. Họ nhận thức rõ, nếu không tái tạo lại được các nghi thức cơ bản của một canh hát soọng cô thì việc ghi chép và phổ biến các câu hát cũng không có ý nghĩa gì. Hay nói cách khác, việc hát lên các câu hát thuộc lòng theo lối cổ và làn điệu có sẵn cũng không phản ánh được hết nét đẹp của nghệ thuật dân gian hát soọng cô.

Có một nếp sống trọng tình, trọng những qua lại giao lưu thân hữu như vậy giữa các làng xóm người Sán Dìu.

Tin nổi bật trang chủ
Thủ tướng Phạm Minh Chính làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng

Thủ tướng Phạm Minh Chính làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng

Chiều 26/6, tại Đà Nẵng, Thủ tướng Phạm Minh Chính và Đoàn công tác Trung ương làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng về công tác xây dựng Đảng và thực hiện nhiệm vụ chính trị thời gian qua, phương hướng, nhiệm vụ thời gian tới.
Ngành Đường sắt tăng nhiều tàu khách trên tuyến Bắc - Nam

Ngành Đường sắt tăng nhiều tàu khách trên tuyến Bắc - Nam

Xã hội - T.Minh - 21:56, 26/06/2022
Để đáp ứng nhu cầu du lịch Hè tăng cao của hành khách, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) thực hiện kế hoạch chạy thêm nhiều tàu khách trên tuyến Bắc - Nam đi đến Quảng Bình, Đà Nẵng, Nha Trang.
CLB Viettel tự tin hướng đến chiến thắng trước Phnom Penh Crown

CLB Viettel tự tin hướng đến chiến thắng trước Phnom Penh Crown

Thể thao - PV - 21:41, 26/06/2022
Đánh giá cao CLB Phnom Penh Crown (Campuchia) - đối thủ ở lượt trận thứ 2 bảng I thuộc AFC Cup 2022, tuy nhiên, HLV trưởng Viettel Bae Ji-won cùng các học trò cũng đầy tự tin hướng đến chiến thắng thứ hai liên tiếp.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ thăm Công ty Mirelite Mirsa

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ thăm Công ty Mirelite Mirsa

Thời sự - PV - 21:05, 26/06/2022
Sáng ngày 26/6/2022, theo giờ địa phương, nhân chuyến thăm chính thức Hungary theo lời mời của Phó Chủ tịch Quốc hội Hungary Istvan Jakab, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã đến thăm và làm việc với Lãnh đạo thành phố Albertirsa, thăm Công ty Mirelite Mirsa, chuyên chế biến nông sản đông lạnh.
Mưa lũ làm sập trôi 1 nhà, hỏng 3 công trình thủy lợi ở huyện Văn Chấn

Mưa lũ làm sập trôi 1 nhà, hỏng 3 công trình thủy lợi ở huyện Văn Chấn

Tin địa phương - NA - 21:04, 26/06/2022
Theo báo cáo nhanh từ Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Yên Bái, mưa lũ xảy ra đêm ngày 25/6 rạng sáng 26/6 đã gây thiệt hại về tài sản và sản xuất nông nghiệp cho nhân dân trên địa bàn huyện Văn Chấn.
Chủ tịch Quốc hội tiếp Phó Chủ tịch Quốc hội Hungary Istvan Jakab

Chủ tịch Quốc hội tiếp Phó Chủ tịch Quốc hội Hungary Istvan Jakab

Thời sự - PV - 20:22, 26/06/2022
Ngày 26/6/2022, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Hungary, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam đã đến thăm thành phố Albertirsa. Tại đây, Chủ tịch Quốc hội đã tiếp Phó Chủ tịch Quốc hội Hungary Istvan Jakab
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 26/6/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 26/6/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về chuyến công tác tại Lai Châu của Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh; các hoạt động của lãnh đạo Ủy ban Dân tộc và một số thông tin nổi bật khác ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết “Vùng đất để rèn nghề” của tác giả Hồng Minh nhân dịp Kỷ niệm 97 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam .
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 26/6/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 26/6/2022

Media - BDT - 20:05, 26/06/2022
Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về chuyến công tác tại Lai Châu của Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh; các hoạt động của lãnh đạo Ủy ban Dân tộc và một số thông tin nổi bật khác ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết “Vùng đất để rèn nghề” của tác giả Hồng Minh nhân dịp Kỷ niệm 97 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam .
Gia Lai: Tổ chức Chương trình tình nguyện

Gia Lai: Tổ chức Chương trình tình nguyện "Hành quân xanh" 2022

Xã hội - Ngọc Thu - 18:00, 26/06/2022
Ngày 26/6, Phòng An ninh Nội địa, Đoàn thanh niên, Hội Phụ nữ khối An ninh Công an tỉnh Gia Lai và Đoàn thanh niên Công an huyện Đak Đoa (Gia Lai) phối hợp Hội từ thiện Hành trình chia sẻ hạnh phúc đã tổ chức Chương trình tình nguyện "Hành quân xanh" năm 2022 tại xã Ia Pết và Ia Băng, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai. Đây là 2 địa phương có tỷ lệ dân số là người đồng bào DTTS cao, hoàn cảnh khó khăn.
Huế không chỉ có di sản

Huế không chỉ có di sản

Du lịch - Nguyệt Anh - 16:11, 26/06/2022
Nằm trong chuỗi các hoạt động hưởng ứng của Tuần lễ Festival Huế 2022, từ 20 - 26/6, Sở Du lịch phối hợp Công ty Hexa Media tổ chức hành trình quảng bá điểm đến - Media trip “Visit Hue”. Một số hình ảnh tham quan, trải nghiệm Huế của đoàn Media trip.
Lạng Sơn: Sôi nổi Ngày hội văn hóa các dân tộc huyện Cao Lộc năm 2022

Lạng Sơn: Sôi nổi Ngày hội văn hóa các dân tộc huyện Cao Lộc năm 2022

Sắc màu 54 - Thiên An - Mỹ Dung - 15:41, 26/06/2022
Trong 2 ngày 24 và 25/6, tại Tp. Lạng Sơn, UBND huyện Cao Lộc phối hợp với UBND Tp. Lạng Sơn tổ chức chương trình Ngày hội văn hóa các dân tộc huyện Cao Lộc năm 2022.
Trải nghiệm Buôn Đôn

Trải nghiệm Buôn Đôn

Media - Kim Anh - 13:03, 26/06/2022
Buôn Đôn hay còn gọi là Bản Đôn nằm cách trung tâm Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) khoảng 40km về phía Tây Bắc. Sở hữu cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, cùng nhiều điều thú vị trong văn hóa, tín ngưỡng, ẩm thực... từ lâu Buôn Đôn đã trở thành một trong những điểm thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước ghé thăm vui chơi và khám phá.