Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nữ nghệ nhân hát kể hơ mon ở làng Kon Klơng

PV - 09:39, 20/07/2020

Sử thi là loại hình văn nghệ dân gian độc đáo của đồng bào các DTTS Tây Nguyên. Tại địa bàn tỉnh Kon Tum, tuy các nghệ nhân hát kể sử thi chỉ còn đếm trên đầu ngón tay, song năm 2019, đã có 5 nghệ nhân người dân tộc Ba Na hát kể sử thi (hơ mon) được phong tặng danh hiệu cao quý Nghệ nhân ưu tú. Nghệ nhân Y Phôih ở làng Kon Klơng (xã Đăk Tờ Re, huyện Kon Rẫy) là một trong số này.

Nghệ nhân ưu tú Y Phôih hát kể sử thi. Ảnh: N.H
Nghệ nhân ưu tú Y Phôih hát kể sử thi. Ảnh: N.H

Cả làng đang bộn bề công việc nương rẫy vụ mùa. Chỉ đến chậm một chút thôi, hẳn là chúng tôi đã không gặp được bà Y Phôih. Kể từ khi các cán bộ văn hóa đến tìm hiểu, lập hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú đến giờ, đã lâu, mới lại có người quan tâm hỏi han về hơ mon của đồng bào Ba Na (nhánh Jơ Lâng), bà Y Phôih tỏ vẻ ưng cái bụng lắm, vui vẻ nói cười.

Xếp gọn lại chiếc gùi nặng đồ chuẩn bị lên rẫy, bà Y Phôih đưa chúng tôi vào căn nhà nhỏ, hát kể cho nghe một đoạn trong sử thi “ Yă găl gao”.

Hơ mon “Yă găl gao” là câu chuyện kể giản dị về một người mẹ Ba Na giã “gao” - một loại hạt như hạt kê của người Kinh, dùng làm rượu ghè. Cậu con trai nhỏ quanh quẩn chơi bên mẹ. Không biết làm gì, mẹ giã đến đâu, cậu bé cứ lấy gao ra ngồi đếm. Hạt gao nhỏ tròn, bé xíu như đầu tăm, chỉ một nắm thôi, cũng làm sao kể hết bao nhiêu hạt. Ấy vậy mà, cậu bé đã kiên trì “làm bạn” với mớ hạt gao như một trò chơi gần gũi của tuổi nhỏ. Cũng như mì, lúa, ngày xưa, gao được trồng trên rẫy mỗi năm một mùa. Người Ba Na không có thói quen ăn gao như ngươi Kinh ăn hạt kê, mà chủ yếu dùng nấu chín, trộn với cơm và men lá để làm rượu ghè. Rượu ghè đượm vị, say nồng, thơm ngon không thể thiếu trong những bữa vui gia đình, hội lễ cộng đồng.

Người Ba Na (nhánh Jơ Lâng) sống ở vùng suối Đăk Tờ Re, nơi con sông Đăk Bla chảy qua là mảnh đất có bề dày lịch sử đáng tự hào, trải qua bao năm tháng, vẫn lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống. Trong đó, cùng với cồng chiêng, xoang; chế tác, biểu diễn nhạc cụ dân tộc bằng tre nứa…, không thể không kể đến hơmon - hát kể sử thi. Cũng như các nhánh khác của dân tộc Ba Na, hơmon của nhóm Jơ Lâng cũng có nguồn gốc cổ xưa là chuyện về người dũng sĩ tên Giông. Hay hát kể và được nhiều người yêu thích là chuyện về anh em Giông - Giớ mồ côi, cọp bắt Giông từ thuở bé, Giông làm nhà mồ, Giông đánh quỷ Bung Lung, Giông cứu đói dân làng …

Không rành tiếng phổ thông nên qua “phiên dịch” của anh A Ngôi - cán bộ văn hóa thông tin xã Đăk Tờ Re, Nghệ nhân ưu tú Y Phôih kể: Mười chín, hai mươi tuổi, tôi đã biết hát kể hơ mon, sau nhiều tháng ngày đi theo nghệ nhân hát kể giỏi nhất làng Y Ất. Ban đầu cũng khó lắm, vì hơ mon đâu phải như dân ca, như hát thường. Hát kể phải rõ từng lời, từng câu, giọng lên giọng xuống. Để hát kể đúng cách, phải lấy hơi, giữ hơi tốt, phải biết cách ngắt, cách ngân đúng điệu. Vì yêu thích, nên tôi không quản ngại học hỏi, luyện rèn. Cả làng chỉ có tôi yêu thích, ham học hơ mon nên “bà thầy” Y Ất cũng chẳng tiếc gì mà không tận tình chỉ dạy.

Cuộc sống có nhiều đổi thay. Không còn những lúc ăn mùa, những ngày nghỉ ngơi, những khi tang gia tụ tập đông người để nghe hát kể, nhiều khúc hơ mon bà Y Phôih từng nằm lòng cũng bị lãng quên dần. Nhiều bài ngày trước thuộc làu, giờ mỗi bài chỉ còn nhớ vài câu. Nhớ đầy đủ, có thể kể đến là chuyện về Yă rơven, Yă găl gao, Pơ Kao Kun Krong…; thỉnh thoảng vẫn được bà hát kể cho bà con trong dịp hội làng, hay là chuyện trò ôn lại kỷ niệm…

Cuộc sống có nhiều đổi thay là điều đáng mừng, nhưng trong thâm tâm, bà Y Phôih vẫn chạnh lòng vì hơ mon của người Ba Na đã lâu rồi không còn nhiều người nghe nữa, người làng cũng không chú ý giữ gìn.

“Cả làng chỉ có mình tôi hát kể thôi. Cũng muốn dạy cho con cháu đó, mà không ai muốn học cả. Nghĩ cũng buồn lắm chứ, mai mốt Kon Klơng chẳng còn hơ mon nữa rồi…” - Nghệ nhân ưu tú Y Phôih ngậm ngùi.

Là nữ nghệ nhân hát kể sử thi duy nhất hiện còn trên địa bàn tỉnh, bà Y Phôih mong sao có lớp truyền dạy hơ mon mở cho trẻ. Được như vậy, thì cho dù đã ngoài 70 tuổi, bà vẫn sẽ ôn luyện lại để hát thật hay và chỉ bảo cho con cháu giữ lấy những cái đẹp, cái hay của ông bà.



Tin cùng chuyên mục
TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

Những năm qua, TP. Long Khánh (Đồng Nai) luôn xác định xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và tăng cường công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các DTTS là nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế -văn hóa - xã hội tại địa phương.
Tin nổi bật trang chủ
TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

TP. Long Khánh (Đồng Nai): Gìn giữ các lễ hội truyền thống

Sắc màu 54 - Đinh Hiển - 34 phút trước
Những năm qua, TP. Long Khánh (Đồng Nai) luôn xác định xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và tăng cường công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa các DTTS là nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế -văn hóa - xã hội tại địa phương.
52 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

52 ngày, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Sáng 24/10/2020, Việt Nam không ghi nhận ca mắc mới COVID-19 trong cộng đồng.
Thu hồi đất để chủ đầu tư phân lô bán nền ở Thái Nguyên: Dân “kêu cứu”!

Thu hồi đất để chủ đầu tư phân lô bán nền ở Thái Nguyên: Dân “kêu cứu”!

Pháp luật - Trọng Thủy - Lê Liên - 1 giờ trước
Chính quyền thông báo đến người dân về việc thu hồi đất để xây dựng đoạn đường Thống Nhất dài 900m và hạ tầng kỹ thuật khu dân cư (KDC) phường Thắng Lợi, TP. Sông Công (Thái Nguyên). Nhưng thực chất, theo người dân phản ánh là chủ đầu tư cưỡng chế đất để phân lô, bán nền?
Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái

Tin tức - Văn Hoa - 18:48, 23/10/2020
Từ ngày 18 đến 23/10, tại huyện Tuần Giáo (Điện Biên), Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) phối hợp với Sở VHTT&DL, UBND huyện Tuần Giáo tổ chức lớp “Tập huấn nâng cao năng lực về công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số và xây dựng bảo tồn, phát huy nghệ thuật “múa sạp, múa xòe” dân tộc Thái trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Điện Biên”.
PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

PC Hà Tĩnh: Nỗ lực cấp điện trở lại cho bà con nhân dân sau mưa lũ

Tin tức - PV - 18:03, 23/10/2020
Ngay từ sáng 20/10/2020, sau khi lượng mưa giảm, nước có chiều hướng rút, Công ty Điện lực Hà Tĩnh đã khẩn trương, huy động toàn bộ lực lượng CBCNV, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động, áo phao, phao cứu sinh, xuồng… tiến hành kiểm tra các TBA, đường dây, sa thải các phụ tải đang ngập nước đồng thời xử lý, khắc phục các tồn tại trước khi đóng điện đưa vào vận hành nhằm đảm bảo an toàn điện trong nhân dân sau khi nước rút.
Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Dạy bù cho học sinh ảnh hưởng bão lũ: Không để học sinh và giáo viên quá tải

Giáo dục - PV - 17:33, 23/10/2020
Do ảnh hưởng của bão, lũ, một số địa phương của Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế, HS phải nghỉ học từ 1 - 2 tuần. Các trường học đã linh hoạt trong tổ chức phương án dạy bù với phương châm không để GV và HS quá tải.
Vì đâu nên nỗi?

Vì đâu nên nỗi?

Cùng trao đổi - Việt Thắng - 15:41, 23/10/2020
Thế là không có phép màu nào cho các anh, 13 cán bộ, chiến sỹ tham gia cứu hộ sạt lở thuỷ điện Rào Trăng 3. Không thể nói nên lời trước những đau thương, mất mát quá lớn này. Các anh đã anh dũng hy sinh!
Nhiều trường Đại học tại TP Hồ Chí Minh đồng loạt hỗ trợ sinh viên vùng lũ.

Nhiều trường Đại học tại TP Hồ Chí Minh đồng loạt hỗ trợ sinh viên vùng lũ.

Tin tức - Lê Vũ - 14:42, 23/10/2020
Bên cạnh việc kêu gọi đóng góp, chung tay chia sẻ về tinh thần và vật chất ủng hộ đồng bào miền Trung, nhiều trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn TP Hồ Chí Minh hiện cũng đang có những chính sách hỗ trợ cho các sinh viên đang theo học tại trường là con em đến từ các tỉnh miền Trung bị thiệt hại nặng do mưa bão, lũ lụt.
Bão số 8 giật cấp 15

Bão số 8 giật cấp 15

Tin tức - PV - 11:15, 23/10/2020
Dự báo, trong 24 giờ tới, bão di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc, mỗi giờ đi được khoảng 5-10 km. Đến 4h ngày 24/10, vị trí tâm bão ở khoảng 17,6 độ Vĩ Bắc; 112,8 độ Kinh Đông, cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 100 km về phía Bắc Đông Bắc.
Đô thị thông minh ASEAN 2020: Kết nối hướng tới mục tiêu nhân văn

Đô thị thông minh ASEAN 2020: Kết nối hướng tới mục tiêu nhân văn

Tin tức - PV - 11:09, 23/10/2020
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, phát triển đô thị thông minh thực sự là một “cuộc chơi lớn” trong đó cần có những “người cùng chơi” có “tầm nhìn” và “tiềm lực”, hướng tới mục tiêu nhân văn là cuộc sống hạnh phúc, sự phát triển toàn diện của con người, bảo vệ môi trường và thiết lập hệ sinh thái đô thị phát triển bền vững.