Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nữ nghệ nhân hát kể hơ mon ở làng Kon Klơng

PV - 09:39, 20/07/2020

Sử thi là loại hình văn nghệ dân gian độc đáo của đồng bào các DTTS Tây Nguyên. Tại địa bàn tỉnh Kon Tum, tuy các nghệ nhân hát kể sử thi chỉ còn đếm trên đầu ngón tay, song năm 2019, đã có 5 nghệ nhân người dân tộc Ba Na hát kể sử thi (hơ mon) được phong tặng danh hiệu cao quý Nghệ nhân ưu tú. Nghệ nhân Y Phôih ở làng Kon Klơng (xã Đăk Tờ Re, huyện Kon Rẫy) là một trong số này.

Nghệ nhân ưu tú Y Phôih hát kể sử thi. Ảnh: N.H
Nghệ nhân ưu tú Y Phôih hát kể sử thi. Ảnh: N.H

Cả làng đang bộn bề công việc nương rẫy vụ mùa. Chỉ đến chậm một chút thôi, hẳn là chúng tôi đã không gặp được bà Y Phôih. Kể từ khi các cán bộ văn hóa đến tìm hiểu, lập hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú đến giờ, đã lâu, mới lại có người quan tâm hỏi han về hơ mon của đồng bào Ba Na (nhánh Jơ Lâng), bà Y Phôih tỏ vẻ ưng cái bụng lắm, vui vẻ nói cười.

Xếp gọn lại chiếc gùi nặng đồ chuẩn bị lên rẫy, bà Y Phôih đưa chúng tôi vào căn nhà nhỏ, hát kể cho nghe một đoạn trong sử thi “ Yă găl gao”.

Hơ mon “Yă găl gao” là câu chuyện kể giản dị về một người mẹ Ba Na giã “gao” - một loại hạt như hạt kê của người Kinh, dùng làm rượu ghè. Cậu con trai nhỏ quanh quẩn chơi bên mẹ. Không biết làm gì, mẹ giã đến đâu, cậu bé cứ lấy gao ra ngồi đếm. Hạt gao nhỏ tròn, bé xíu như đầu tăm, chỉ một nắm thôi, cũng làm sao kể hết bao nhiêu hạt. Ấy vậy mà, cậu bé đã kiên trì “làm bạn” với mớ hạt gao như một trò chơi gần gũi của tuổi nhỏ. Cũng như mì, lúa, ngày xưa, gao được trồng trên rẫy mỗi năm một mùa. Người Ba Na không có thói quen ăn gao như ngươi Kinh ăn hạt kê, mà chủ yếu dùng nấu chín, trộn với cơm và men lá để làm rượu ghè. Rượu ghè đượm vị, say nồng, thơm ngon không thể thiếu trong những bữa vui gia đình, hội lễ cộng đồng.

Người Ba Na (nhánh Jơ Lâng) sống ở vùng suối Đăk Tờ Re, nơi con sông Đăk Bla chảy qua là mảnh đất có bề dày lịch sử đáng tự hào, trải qua bao năm tháng, vẫn lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống. Trong đó, cùng với cồng chiêng, xoang; chế tác, biểu diễn nhạc cụ dân tộc bằng tre nứa…, không thể không kể đến hơmon - hát kể sử thi. Cũng như các nhánh khác của dân tộc Ba Na, hơmon của nhóm Jơ Lâng cũng có nguồn gốc cổ xưa là chuyện về người dũng sĩ tên Giông. Hay hát kể và được nhiều người yêu thích là chuyện về anh em Giông - Giớ mồ côi, cọp bắt Giông từ thuở bé, Giông làm nhà mồ, Giông đánh quỷ Bung Lung, Giông cứu đói dân làng …

Không rành tiếng phổ thông nên qua “phiên dịch” của anh A Ngôi - cán bộ văn hóa thông tin xã Đăk Tờ Re, Nghệ nhân ưu tú Y Phôih kể: Mười chín, hai mươi tuổi, tôi đã biết hát kể hơ mon, sau nhiều tháng ngày đi theo nghệ nhân hát kể giỏi nhất làng Y Ất. Ban đầu cũng khó lắm, vì hơ mon đâu phải như dân ca, như hát thường. Hát kể phải rõ từng lời, từng câu, giọng lên giọng xuống. Để hát kể đúng cách, phải lấy hơi, giữ hơi tốt, phải biết cách ngắt, cách ngân đúng điệu. Vì yêu thích, nên tôi không quản ngại học hỏi, luyện rèn. Cả làng chỉ có tôi yêu thích, ham học hơ mon nên “bà thầy” Y Ất cũng chẳng tiếc gì mà không tận tình chỉ dạy.

Cuộc sống có nhiều đổi thay. Không còn những lúc ăn mùa, những ngày nghỉ ngơi, những khi tang gia tụ tập đông người để nghe hát kể, nhiều khúc hơ mon bà Y Phôih từng nằm lòng cũng bị lãng quên dần. Nhiều bài ngày trước thuộc làu, giờ mỗi bài chỉ còn nhớ vài câu. Nhớ đầy đủ, có thể kể đến là chuyện về Yă rơven, Yă găl gao, Pơ Kao Kun Krong…; thỉnh thoảng vẫn được bà hát kể cho bà con trong dịp hội làng, hay là chuyện trò ôn lại kỷ niệm…

Cuộc sống có nhiều đổi thay là điều đáng mừng, nhưng trong thâm tâm, bà Y Phôih vẫn chạnh lòng vì hơ mon của người Ba Na đã lâu rồi không còn nhiều người nghe nữa, người làng cũng không chú ý giữ gìn.

“Cả làng chỉ có mình tôi hát kể thôi. Cũng muốn dạy cho con cháu đó, mà không ai muốn học cả. Nghĩ cũng buồn lắm chứ, mai mốt Kon Klơng chẳng còn hơ mon nữa rồi…” - Nghệ nhân ưu tú Y Phôih ngậm ngùi.

Là nữ nghệ nhân hát kể sử thi duy nhất hiện còn trên địa bàn tỉnh, bà Y Phôih mong sao có lớp truyền dạy hơ mon mở cho trẻ. Được như vậy, thì cho dù đã ngoài 70 tuổi, bà vẫn sẽ ôn luyện lại để hát thật hay và chỉ bảo cho con cháu giữ lấy những cái đẹp, cái hay của ông bà.



Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Độc đáo sắc màu chợ phiên Hoàng Su Phì

Độc đáo sắc màu chợ phiên Hoàng Su Phì

Hoàng Su Phì (tỉnh Hà Giang) thu hút du khách không chỉ bởi vẻ đẹp thiên nhiên vốn có của những thửa ruộng bậc thang rực rỡ vào mùa lúa chín, mà còn bởi những phiên chợ định kỳ, hội tụ phong tục, tập quán của đồng bào các dân tộc. Đến Hoàng Su Phì dù ở thời điểm nào, lạc bước vào phiên chợ tràn đầy sức sống, mỗi du khách đều như được sống giữa một sắc màu văn hóa mang đặc trưng với bao điều hấp dẫn và độc đáo.
Tin nổi bật trang chủ
Lào Cai: Khai mạc Hội Báo Xuân Quý Mão 2023

Lào Cai: Khai mạc Hội Báo Xuân Quý Mão 2023

Tin tức - Trọng Bảo - 22:03, 03/02/2023
Tối 3/2, Hội Nhà báo Việt Nam tỉnh Lào Cai phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao, Sở Thông tin và Truyền thông tổ chức khai mạc Hội Báo Xuân Quý Mão 2023.
Lào Cai: Công bố quyết định tiếp nhận và bổ nhiệm chức vụ Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh đối với ông Lý Seo Vảng

Lào Cai: Công bố quyết định tiếp nhận và bổ nhiệm chức vụ Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh đối với ông Lý Seo Vảng

Tin địa phương - Trọng Bảo - 21:46, 03/02/2023
Chiều 3/2, UBND tỉnh Lào Cai đã tổ chức công bố quyết định tiếp nhận và bổ nhiệm chức vụ Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh đối với ông Lý Seo Vảng.
Lạng Sơn: Hàng trăm người tham gia giao lưu hát dân ca tại Hội hát Sli

Lạng Sơn: Hàng trăm người tham gia giao lưu hát dân ca tại Hội hát Sli

Tin địa phương - Mỹ Dung - 19:27, 03/02/2023
Ngày 3/2, UBND xã Tân Thành, huyện Hữu Lũng (Lạng Sơn) tổ chức Khai mạc Hội hát Sli Xuân Quý Mão 2023. Đây là 1 trong 11 lễ hội được Ban Tổ chức các hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân năm 2023 tỉnh Lạng Sơn lựa chọn chỉ đạo tổ chức lễ hội điểm.
Họp báo Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 8 tại TP. Hồ Chí Minh

Họp báo Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 8 tại TP. Hồ Chí Minh

Sản phẩm - Thị trường - Phương Thảo - 19:17, 03/02/2023
Ngày 3/2, tại TP. Hồ Chí Minh, UBND tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức buổi Họp báo, giới thiệu Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 8 năm 2023 với chủ đề “Buôn Ma Thuột - Điểm đến của cà phê thế giới”.
Bắc Giang: Nhiều trường hợp bị tai nạn do pháo dịp Tết

Bắc Giang: Nhiều trường hợp bị tai nạn do pháo dịp Tết

Xã hội - Mỹ Dung - 18:59, 03/02/2023
Dịp Tết vừa qua, số ca phải nhập viện điều trị tai nạn thương tích liên quan đến pháo xảy ra nhiều trên địa bàn tỉnh Bắc Giang (37 vụ). Nhiều bệnh nhân bị tổn thương nghiêm trọng.
Tp. Pleiku (Gia Lai) sẵn sàng cho công tác giao - nhận quân năm 2023

Tp. Pleiku (Gia Lai) sẵn sàng cho công tác giao - nhận quân năm 2023

Những ngày này, Hội đồng Nghĩa vụ Quân sự của Tp. Pleiku (Gia Lai) đang chủ động, tích cực tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương hoàn tất các khâu trong quy trình tuyển chọn, gọi thanh niên nhập ngũ. Đồng thời tổ chức gặp gỡ động viên thanh niên trúng tuyển nghĩa vụ quân sự sẵn sàng lên đường nhập ngũ, phấn đấu hoàn thành 100% chỉ tiêu trên giao với chất lượng thanh niên cao hơn năm trước.
Đắk Lắk: Lên phương án phòng tránh xung đội giữa người và đàn voi rừng

Đắk Lắk: Lên phương án phòng tránh xung đội giữa người và đàn voi rừng

Môi trường sống - Lê Hường - 18:32, 03/02/2023
Một đàn voi rừng đã vào khu vực chăm sóc voi nhà của Trung tâm Bảo tồn voi tại Tiểu khu 462 (xã Krông Na, huyện Buôn Đôn) giành thức ăn với voi nhà và phá hoại một số tài sản khác.
Độc đáo sắc màu chợ phiên Hoàng Su Phì

Độc đáo sắc màu chợ phiên Hoàng Su Phì

Sắc màu 54 - PV - 18:30, 03/02/2023
Hoàng Su Phì (tỉnh Hà Giang) thu hút du khách không chỉ bởi vẻ đẹp thiên nhiên vốn có của những thửa ruộng bậc thang rực rỡ vào mùa lúa chín, mà còn bởi những phiên chợ định kỳ, hội tụ phong tục, tập quán của đồng bào các dân tộc. Đến Hoàng Su Phì dù ở thời điểm nào, lạc bước vào phiên chợ tràn đầy sức sống, mỗi du khách đều như được sống giữa một sắc màu văn hóa mang đặc trưng với bao điều hấp dẫn và độc đáo.
Triển lãm chuyên đề “Quảng Ninh - Hội tụ và lan tỏa sắc màu di sản”

Triển lãm chuyên đề “Quảng Ninh - Hội tụ và lan tỏa sắc màu di sản”

Sắc màu 54 - Mỹ Dung - 18:17, 03/02/2023
Ngày 3/2, tại Tp. Hạ Long, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh tổ chức triển lãm chuyên đề “Quảng Ninh - Hội tụ và lan tỏa sắc màu di sản”. Triển lãm thu hút đông đảo người dân và khách du lịch tham gia hưởng ứng.
Hàng trăm hộ dân ở Con Cuông bị ảnh hưởng vì thủy điện - Bao giờ được bồi thường?

Hàng trăm hộ dân ở Con Cuông bị ảnh hưởng vì thủy điện - Bao giờ được bồi thường?

Tiếng nói từ cơ sở - Việt Thắng – Khánh An - 17:29, 03/02/2023
Đánh giá không đúng mức độ ảnh hưởng sau khi tích nước đã khiến hàng trăm hộ dân ở huyện Con Cuông (Nghệ An) bị mất đất, nhà ngập. Bà con đi đòi nhiều lần nhưng vẫn chưa được giải quyết.
64 đô vật tham dự Hội thi truyền thống Vật dân tộc thời Mạc

64 đô vật tham dự Hội thi truyền thống Vật dân tộc thời Mạc

Thể thao - Giải trí - Hồng Phúc - 17:21, 03/02/2023
Hội thi truyền thống Vật dân tộc thời Mạc lần thứ 2 năm 2023 diễn ra từ ngày 1 đến ngày 3/2 với sự tham gia của đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.