Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ nhân Lương Long Vân và “túi khôn” người Tày

Giang Lam - 11:09, 02/06/2020

Qua thời gian tích lũy, người Tày ở Tuyên Quang đã ghi lại kiến thức kinh nghiệm vào những trang giấy bằng tiếng Nôm Tày. Đó là những bài thuốc dân gian, bài cúng, lời giáo huấn và sự tích xa xưa… mà người Tày gọi chung là “thoong khon” (nghĩa là túi khôn). Năm nay, Nghệ nhân Dân gian Lương Long Vân (dân tộc Tày) tròn 93 tuổi nhưng ông vẫn luôn miệt mài biên dịch cuốn sách cổ để thế hệ mai sau hiểu rõ ý nghĩa của câu chữ cha ông gửi gắm.

Nghệ nhân Lương Long Vân (bên trái) luôn say mê nghiên cứu biên dịch chữ Nôm Tày
Nghệ nhân Lương Long Vân (bên trái) luôn say mê nghiên cứu biên dịch chữ Nôm Tày

Chữ viết của “thánh hiền”

Chúng tôi tìm đến nhà ông Lương Long Vân, thôn Yên Phú, phường An Tường (TP. Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang). Trong căn nhà sàn rộng rãi, ông Vân say mê kể về chữ Nôm Tày và kho sách cổ.

Sinh ra và lớn lên ở xã Trùng Khánh (Na Hang), từ nhỏ, ông được cha mẹ rèn dũa việc học hành với quan niệm “Nhất slư tha, nhì gia giuốc” (Nhất chữ nghĩa, nhì thuốc thang). Do đó, để vừa có kiến thức phổ thông, lại không quên nguồn cội, ban ngày ông Vân đến lớp học chữ quốc ngữ, đêm về theo học chữ Nôm Tày. 

Đối với ông, việc học chữ Nôm Tày luôn mang đến một nguồn cảm hứng đặc biệt. Những con chữ như những bức tranh tượng hình thú vị để ông say mê khám phá. Ông chia sẻ, chữ Nôm Tày được viết trên giấy bản do người dân địa phương tự làm. Đây là chữ khối vuông, thuộc thể loại chữ tượng hình. Trong cách viết, Nôm Tày phải tuân thủ trình tự là viết từ trái sang phải, từ trên xuống dưới theo hàng dọc.

Muốn viết đẹp, phải khổ luyện sao cho tay vừa mềm mại, vừa rắn rỏi tạo thành nét thanh, nét đậm. Thế nên nhìn nét chữ người đọc có thể biết được phần nào tính cách của người viết. Đó chính là cái hay của chữ Nôm Tày.

Người Tày quan niệm, đây là chữ của “thánh hiền” nên khi viết phải cung kính, tư thế ngay ngắn. Sách vở bảo quản phải để trong rương, trong hòm như báu vật gia đình, dòng họ.

Giải mã “thoong khon”

Nghệ nhân Lương Long Vân đã từng trải qua các cương vị công tác như: Văn thư, Văn phòng, Thư ký Ủy ban, Trạm trưởng Trạm y tế, Phó Chủ tịch UBND xã Trùng Khánh.

Gia đình có truyền thống say mê học chữ Nôm Tày nên ông Lương Long Vân hiện sở hữu nhiều cuốn sách cổ có tuổi đời hơn 100 năm. Bộ sách cổ được ông Vân giữ như một báu vật. Tất cả như một kho tàng văn học và tri thức dân gian mà tiền nhân đã đúc kết, tinh gọn truyền cho thế hệ mai sau. Thế nên người Tày gọi đây là “thoong khon”, nghĩa là túi khôn người Tày.

Chữ Nôm Tày được viết trên giấy bản do người dân địa phương tự làm. Đây là chữ khối vuông, thuộc thể loại chữ tượng hình. Nhìn nét chữ người đọc có thể biết được phần nào tính cách của người viết. Chữ Nôm Tày dùng để ghi chép truyện thơ, hát lượn lại gần gũi với ngôn ngữ thường ngày của dân tộc Tày nên người nghe dễ hiểu”.

Ông Lương Long Vân, thôn Yên Phú, phường An Tường, TP. Tuyên Quang.


Chữ Nôm Tày được dùng để ghi chép nhiều nhất trong sách của các thầy Tào, thầy cúng. Điển hình như sách cúng đầy tháng, sách cúng cầu yên, giải hạn, sách cúng vào nhà mới... Ông giải thích, chữ Nôm Tày dùng trong các sách cúng có âm đọc riêng biệt, nhuốm màu tâm linh nên nếu không phải thầy cúng, thầy tào thì không thể đọc và giải nghĩa được. Ngược lại chữ Nôm Tày dùng để ghi chép truyện thơ, hát lượn, lại gần gũi với ngôn ngữ thường ngày của dân tộc Tày nên người nghe dễ hiểu. 

Ông chú trọng biên dịch những cuốn sách cổ ghi lại những lời khuyên răn dạy bảo, cách đối nhân xử thế, đạo làm con, đạo vợ chồng. Có nhiều cuốn sách ghi lại nhiều bài thuốc dân gian, mẹo vặt hay chữa bệnh… Bên cạnh đó, ông cùng nhà nghiên cứu văn hóa Tống Đại Hồng, Ma Văn Đức biên dịch những tích truyện xa xưa, văn hát quan làng, hát then...Các cuốn sách được xuất bản như “Văn Quan làng Tuyên Quang”, “Một số cung Then cổ chữ Nôm - Tày”… Trong đó, cuốn sách “Văn Quan làng Tuyên Quang” dày 410 trang là một tư liệu chuyên biệt về hát Văn Quan làng đầu tiên của tỉnh Tuyên Quang. Công trình nghiên cứu đoạt Giải thưởng Tân Trào năm 2019. 

Nay tuổi đã cao, Nghệ nhân Lương Long Vân vẫn không nguôi những trăn trở - đó là sự truyền dạy chữ Nôm Tày. Thế nên dù sức khỏe đã giảm sút nhưng Nghệ nhân Lương Long Vân vẫn tiếp tục cùng với các nhà nghiên cứu văn hóa trong tỉnh biên soạn cuốn Từ điển Nôm Tày. Đó như là món quà đặc biệt, tâm huyết nhất ông muốn gửi gắm với mong muốn con cháu hiểu được “túi khôn” của cha ông để lại.

Tin cùng chuyên mục
Nữ Bí thư Chi bộ thôn gương mẫu

Nữ Bí thư Chi bộ thôn gương mẫu

Năng nổ, nhiệt tình với công việc, gương mẫu đi đầu trong các phong trào thi đua yêu nước để Nhân dân trong thôn học tập và làm theo. Đó là nhận xét của người dân dành cho nữ Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng Ban Công tác Mặt trận Dương Thanh Tâm, dân tộc Tày, ở thôn Đạ Pin, xã Đạ K’nàng, huyện Đam Rông (Lâm Đồng).
Tin nổi bật trang chủ
Đồng chí Phạm Viết Thanh tái đắc cử Bí thư Tỉnh ủy Bà Rịa-Vũng Tàu

Đồng chí Phạm Viết Thanh tái đắc cử Bí thư Tỉnh ủy Bà Rịa-Vũng Tàu

Tin tức - Lê Vũ - 1 giờ trước
Sáng 25/9, Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu lần thứ VII, nhiệm kỳ 2020-2025 bước vào ngày làm việc thứ ba.
Chính sách dân tộc: Điểm tựa để người dân thoát nghèo

Chính sách dân tộc: Điểm tựa để người dân thoát nghèo

Chính sách dân tộc - Thúy Hồng - 3 giờ trước
Từ các Chương trình, chính sách như Nghị quyết 30a, Chương trình 135, Quyết định 102; Quyết định 1672... đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh Điện Biên đã được hỗ trợ phát triển sản xuất, hỗ trợ vốn, khoa học - kỹ thuật (KH-KT), học nghề và phát triển nghề để vươn lên phát triển kinh tế, góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống.
TP HCM: Truy tặng 41 danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng

TP HCM: Truy tặng 41 danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng

Tin tức - Lê Vũ - 3 giờ trước
Nhân kỷ niệm 75 năm ngày Nam Bộ kháng chiến (23/9/1945-23/9/2020), sáng 25/9, Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM tổ chức lễ truy tặng danh hiệu vinh dự nhà nước “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” đợt 40.
Bình Phước: Tuyên truyền, hướng dẫn luật giao thông cho đồng bào S’tiêng

Bình Phước: Tuyên truyền, hướng dẫn luật giao thông cho đồng bào S’tiêng

Tin tức - Đinh Hiển - 3 giờ trước
Trong 5 ngày từ 23- 29/9/2020 Ban Dân tộc tỉnh Bình Phước phối hợp với Phòng cảnh sát giao thông Công an tỉnh và UBND huyện Hớn Quản tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật về an toàn giao thông tới đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn 5 xã gồm: Minh Đức, Thanh An, Phước An, Tân Hưng, An Khương. Đây là những xã thuộc địa bàn vùng sâu, vùng xa và có đông đồng bào dân tộc thiểu số S’tiêng sinh sống.
Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh An Giang lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020 - 2025 thành công tốt đẹp

Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh An Giang lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020 - 2025 thành công tốt đẹp

Thời sự - N.Tâm - 4 giờ trước
Trong 2 ngày, 24-25/9, diễn ra Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh An Giang lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020 - 2025. Đồng chí Võ Văn Thưởng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương dự và chỉ đạo Đại hội.
Tín hiệu đáng mừng từ nông sản Việt

Tín hiệu đáng mừng từ nông sản Việt

Kinh tế - PV - 4 giờ trước
Sau hơn 1 tháng Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) chính thức có hiệu lực (từ 1/8/2020), nông sản Việt Nam đã gia tăng đáng kể giá trị xuất khẩu sang thị trường này, hứa hẹn sẽ mang lại những thành quả mới cho nông sản Việt.
Thúc đẩy xây dựng nông thôn mới bằng cơ chế đặc thù

Thúc đẩy xây dựng nông thôn mới bằng cơ chế đặc thù

Kinh tế - Tùng Nguyên - 4 giờ trước
Công cuộc xây dựng nông thôn mới (NTM) ở miền núi đã khó thì ở các thôn, bản vùng biên lại càng khó khăn hơn. Để những địa bàn này “về đích” NTM, tiến tới nâng cao các tiêu chí thì cơ chế hỗ trợ, động viên đóng vai trò hết sức quan trọng.
Người làm hồi sinh điệu Tamya Ariya truyền thống

Người làm hồi sinh điệu Tamya Ariya truyền thống

Sắc màu 54 - Hoàng Thùy - 4 giờ trước
Nghệ nhân Tou Neh Ma Bio ở bản Diom A, xã Lạc Xuân, huyện Đơn Dương (Lâm Đồng) được xem là một “bảo tàng sống” lưu giữ văn hóa truyền thống của dân tộc Chu Ru. 15 năm qua, bà đã “truyền lửa” đam mê cho thế hệ trẻ, làm hồi sinh các vũ điệu cổ, giữ tiếng cồng, chiêng mãi âm vang. Bà là một trong những gương mặt tiêu biểu của huyện Đơn Dương được tham dự Đại hội Đại biểu toàn quốc các DTTS Việt Nam lần thứ II năm 2020 sắp tới.
Khai mạc Đại hội Đảng bộ tỉnh Vĩnh Long lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025

Khai mạc Đại hội Đảng bộ tỉnh Vĩnh Long lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025

Thời sự - Hạnh Nguyên - 4 giờ trước
Ngày 24/9, Đại hội Đảng bộ tỉnh Vĩnh Long lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025 chính thức khai mạc với 348 đại biểu chính thức là các đảng viên tiêu biểu trong toàn đảng bộ.
Học sinh vùng cao, lội sông đến trường mùa mưa lũ

Học sinh vùng cao, lội sông đến trường mùa mưa lũ

Giáo dục - PV - 5 giờ trước
Cuộc sống khó khăn, con đường đến lớp của các em học sinh vùng cao nay lại càng gian nan gấp bội.