Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ nhân Lương Long Vân và “túi khôn” người Tày

Giang Lam - 11:09, 02/06/2020

Qua thời gian tích lũy, người Tày ở Tuyên Quang đã ghi lại kiến thức kinh nghiệm vào những trang giấy bằng tiếng Nôm Tày. Đó là những bài thuốc dân gian, bài cúng, lời giáo huấn và sự tích xa xưa… mà người Tày gọi chung là “thoong khon” (nghĩa là túi khôn). Năm nay, Nghệ nhân Dân gian Lương Long Vân (dân tộc Tày) tròn 93 tuổi nhưng ông vẫn luôn miệt mài biên dịch cuốn sách cổ để thế hệ mai sau hiểu rõ ý nghĩa của câu chữ cha ông gửi gắm.

Nghệ nhân Lương Long Vân (bên trái) luôn say mê nghiên cứu biên dịch chữ Nôm Tày
Nghệ nhân Lương Long Vân (bên trái) luôn say mê nghiên cứu biên dịch chữ Nôm Tày

Chữ viết của “thánh hiền”

Chúng tôi tìm đến nhà ông Lương Long Vân, thôn Yên Phú, phường An Tường (TP. Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang). Trong căn nhà sàn rộng rãi, ông Vân say mê kể về chữ Nôm Tày và kho sách cổ.

Sinh ra và lớn lên ở xã Trùng Khánh (Na Hang), từ nhỏ, ông được cha mẹ rèn dũa việc học hành với quan niệm “Nhất slư tha, nhì gia giuốc” (Nhất chữ nghĩa, nhì thuốc thang). Do đó, để vừa có kiến thức phổ thông, lại không quên nguồn cội, ban ngày ông Vân đến lớp học chữ quốc ngữ, đêm về theo học chữ Nôm Tày. 

Đối với ông, việc học chữ Nôm Tày luôn mang đến một nguồn cảm hứng đặc biệt. Những con chữ như những bức tranh tượng hình thú vị để ông say mê khám phá. Ông chia sẻ, chữ Nôm Tày được viết trên giấy bản do người dân địa phương tự làm. Đây là chữ khối vuông, thuộc thể loại chữ tượng hình. Trong cách viết, Nôm Tày phải tuân thủ trình tự là viết từ trái sang phải, từ trên xuống dưới theo hàng dọc.

Muốn viết đẹp, phải khổ luyện sao cho tay vừa mềm mại, vừa rắn rỏi tạo thành nét thanh, nét đậm. Thế nên nhìn nét chữ người đọc có thể biết được phần nào tính cách của người viết. Đó chính là cái hay của chữ Nôm Tày.

Người Tày quan niệm, đây là chữ của “thánh hiền” nên khi viết phải cung kính, tư thế ngay ngắn. Sách vở bảo quản phải để trong rương, trong hòm như báu vật gia đình, dòng họ.

Giải mã “thoong khon”

Nghệ nhân Lương Long Vân đã từng trải qua các cương vị công tác như: Văn thư, Văn phòng, Thư ký Ủy ban, Trạm trưởng Trạm y tế, Phó Chủ tịch UBND xã Trùng Khánh.

Gia đình có truyền thống say mê học chữ Nôm Tày nên ông Lương Long Vân hiện sở hữu nhiều cuốn sách cổ có tuổi đời hơn 100 năm. Bộ sách cổ được ông Vân giữ như một báu vật. Tất cả như một kho tàng văn học và tri thức dân gian mà tiền nhân đã đúc kết, tinh gọn truyền cho thế hệ mai sau. Thế nên người Tày gọi đây là “thoong khon”, nghĩa là túi khôn người Tày.

Chữ Nôm Tày được viết trên giấy bản do người dân địa phương tự làm. Đây là chữ khối vuông, thuộc thể loại chữ tượng hình. Nhìn nét chữ người đọc có thể biết được phần nào tính cách của người viết. Chữ Nôm Tày dùng để ghi chép truyện thơ, hát lượn lại gần gũi với ngôn ngữ thường ngày của dân tộc Tày nên người nghe dễ hiểu”.

Ông Lương Long Vân, thôn Yên Phú, phường An Tường, TP. Tuyên Quang.


Chữ Nôm Tày được dùng để ghi chép nhiều nhất trong sách của các thầy Tào, thầy cúng. Điển hình như sách cúng đầy tháng, sách cúng cầu yên, giải hạn, sách cúng vào nhà mới... Ông giải thích, chữ Nôm Tày dùng trong các sách cúng có âm đọc riêng biệt, nhuốm màu tâm linh nên nếu không phải thầy cúng, thầy tào thì không thể đọc và giải nghĩa được. Ngược lại chữ Nôm Tày dùng để ghi chép truyện thơ, hát lượn, lại gần gũi với ngôn ngữ thường ngày của dân tộc Tày nên người nghe dễ hiểu. 

Ông chú trọng biên dịch những cuốn sách cổ ghi lại những lời khuyên răn dạy bảo, cách đối nhân xử thế, đạo làm con, đạo vợ chồng. Có nhiều cuốn sách ghi lại nhiều bài thuốc dân gian, mẹo vặt hay chữa bệnh… Bên cạnh đó, ông cùng nhà nghiên cứu văn hóa Tống Đại Hồng, Ma Văn Đức biên dịch những tích truyện xa xưa, văn hát quan làng, hát then...Các cuốn sách được xuất bản như “Văn Quan làng Tuyên Quang”, “Một số cung Then cổ chữ Nôm - Tày”… Trong đó, cuốn sách “Văn Quan làng Tuyên Quang” dày 410 trang là một tư liệu chuyên biệt về hát Văn Quan làng đầu tiên của tỉnh Tuyên Quang. Công trình nghiên cứu đoạt Giải thưởng Tân Trào năm 2019. 

Nay tuổi đã cao, Nghệ nhân Lương Long Vân vẫn không nguôi những trăn trở - đó là sự truyền dạy chữ Nôm Tày. Thế nên dù sức khỏe đã giảm sút nhưng Nghệ nhân Lương Long Vân vẫn tiếp tục cùng với các nhà nghiên cứu văn hóa trong tỉnh biên soạn cuốn Từ điển Nôm Tày. Đó như là món quà đặc biệt, tâm huyết nhất ông muốn gửi gắm với mong muốn con cháu hiểu được “túi khôn” của cha ông để lại.

Tin cùng chuyên mục
Già làng của bon

Già làng của bon

Mặc dù tuổi đã cao, nhưng ông Kon Yông Ha Bông (Bon Liêng Krắc 1, xã Đạ M’Rông, huyện Đam Rông) là già làng, Người có uy tín, luôn tích cực tuyên truyền, vận động bà con giữ gìn và phát huy khối Đại đoàn kết dân tộc, xóa bỏ tập quán lạc hậu, đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tích cực tham gia xây dựng nông thôn mới, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống của bà con.
Tin nổi bật trang chủ
Điều khác biệt độc đáo ở trang phục người Bru - Vân Kiều

Điều khác biệt độc đáo ở trang phục người Bru - Vân Kiều

Người Bru - Vân Kiều phần lớn định cư ở vùng núi phía Tây các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế. Trang phục truyền thống là một trong những yếu tố quan trọng để làm nên bản sắc văn hóa của đồng bào Bru-Vân Kiều.
Thua Indonesia, U16 Việt Nam ngậm ngùi về nhì giải Đông Nam Á

Thua Indonesia, U16 Việt Nam ngậm ngùi về nhì giải Đông Nam Á

Thể thao - PV - 21:35, 12/08/2022
Ở trận chung kết U16 Đông Nam Á 2022 tối nay, U16 Việt Nam đã để thua chủ nhà U16 Indonesia với tỷ số 0-1.
Lào Cai: 1 người mất tích, 1 người bị thương nặng do mưa lũ

Lào Cai: 1 người mất tích, 1 người bị thương nặng do mưa lũ

Tin địa phương - Trọng Bảo - 21:17, 12/08/2022
Thông tin từ Văn phòng Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Lào Cai cho biết, do ảnh hưởng của hoàn lưu Bão số 2, đêm 11 rạng sáng 12/8, trên địa bản tỉnh Lào Cai có mưa vừa, mưa to gây thiệt hại về người và tài sản hoa màu.
Đắk Lắk: Phát động chuyển đổi số tại xã vùng sâu

Đắk Lắk: Phát động chuyển đổi số tại xã vùng sâu

Khoa học - Công nghệ - Lê Hường - Thu Hằng - 21:15, 12/08/2022
Trong khuôn khổ thực hiện mô hình chuyển đổi số cấp xã trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk năm 2022, sáng 12/8, tại Nhà văn hóa xã Phú Lộc, huyện Krông Năng (tỉnh Đắk Lắk) đã diễn ra Lễ phát động thực hiện chuyển số.
Giải Marathon quốc tế “Chạy trên cung đường Hạnh phúc” năm 2022 sẽ diễn ra vào tháng 10

Giải Marathon quốc tế “Chạy trên cung đường Hạnh phúc” năm 2022 sẽ diễn ra vào tháng 10

Thể thao - Văn Hoa - 21:15, 12/08/2022
Theo Kế hoạch 204/KH-UBND ngày 8/8/2022 của UBND tỉnh Hà Giang, Giải Marathon quốc tế “Chạy trên cung đường Hạnh phúc” tỉnh Hà Giang lần thứ IV năm 2022 sẽ được tổ chức vào ngày 9/10.
Tặng quà cho 228 học sinh DTTS trước thềm năm học mới

Tặng quà cho 228 học sinh DTTS trước thềm năm học mới

Xã hội - Lê Hường - 21:13, 12/08/2022
Ngày 12/8, Công ty Cổ phần Tập đoàn Tân Mai phối hợp với UBND huyện Lắk, UBND xã Đắk Phơi, huyện Lắk (tỉnh Đắk Lắk) tổ chức Chương trình “Cùng em tới trường”, trao tặng tập vở cho 228 em học sinh tiểu học là con đồng bào các DTTS các buôn Jiê Júk và Liêng Keh, xã Đắk Phơi.
Trải nghiệm Trà Vinh

Trải nghiệm Trà Vinh

Trong bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp của Đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Trà Vinh là một gam màu xanh mát bởi những cánh đồng lúa, vườn cây hoa trái, cùng hệ thống kênh, rạch và bãi biển trải dài thơ mộng. Đến với Trà Vinh, bạn còn được được thưởng lãm kiến trúc độc đáo của 150 ngôi chùa Khmer và những lễ hội mang đậm nét văn hóa dân tộc diễn ra quanh năm vô cùng hấp dẫn.
Kiên Giang: Bàn giao 4/10 căn nhà cho hộ nghèo DTTS do UBDT vận động hỗ trợ

Kiên Giang: Bàn giao 4/10 căn nhà cho hộ nghèo DTTS do UBDT vận động hỗ trợ

Chính sách dân tộc - S.Vy - H.Diễm - 21:11, 12/08/2022
Ngày 11/8, Ban Dân tộc tỉnh Kiên Giang đã bàn giao 4/10 căn nhà cho hộ nghèo DTTS trên địa bàn huyện biên giới Giang Thành (tỉnh Kiên Giang).
5 người tử vong, 2 người mất tích do mưa lũ tại các tỉnh miền núi phía Bắc

5 người tử vong, 2 người mất tích do mưa lũ tại các tỉnh miền núi phía Bắc

Tin tức - Nguyệt Anh (T/h) - 20:00, 12/08/2022
Theo thông tin từ Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng, chống thiên tai, những ngày vừa qua, ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 2, tại các tỉnh miền núi phía Bắc đã có mưa lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng về người. Tính đến chiều ngày 12/8, mưa lũ ở miền núi phía Bắc làm 5 người chết và 2 người mất tích tại các tỉnh Hòa Bình, Lào Cai, Phú Thọ, Bắc Giang.
Giải pháp nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh phục vụ Nhân dân

Giải pháp nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh phục vụ Nhân dân

Thời sự - PV - 19:11, 12/08/2022
Chiều 12/8, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã dự Tọa đàm về dự án Luật Khám bệnh, chữa bệnh (sửa đổi).
Lịch thi đấu vòng loại của đội xe tăng Việt Nam ở Army Games 2022

Lịch thi đấu vòng loại của đội xe tăng Việt Nam ở Army Games 2022

Thể thao - Giải trí - Hoàng Minh - 18:25, 12/08/2022
Ban tổ chức Hội thao quân sự Army Games 2022 đã công bố lịch thi đấu của các đội tuyển tham gia môn "Xe tăng hành tiến" tại Nga.
Việt Nam đăng cai tổ chức trực tiếp Diễn đàn du lịch Mekong năm 2022

Việt Nam đăng cai tổ chức trực tiếp Diễn đàn du lịch Mekong năm 2022

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh - 18:24, 12/08/2022
Diễn đàn Du lịch Mekong 2022 nhằm tái thiết, làm mới ngành du lịch, hướng tới thúc đẩy hành động thực tế và xây dựng ngành du lịch Tiểu vùng tự cường, toàn diện, bền vững và thành công hơn.