Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người khai thác “mỏ vàng” nghệ thuật Chăm

Kiều Maily - 12:28, 17/09/2021

Múa Chăm là một loại hình nghệ thuật giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người Chăm. Ngày xưa, múa Chăm thường gắn liền với lễ hội dân gian và chỉ được trình diễn ở những không gian linh thiêng như đền, tháp. Sau này, nghệ thuật múa Chăm được đưa lên sân khấu trình diễn, giới thiệu rộng rãi đến công chúng. Một trong những người có công lớn đưa múa Chăm lên sàn diễn chính là NSND Đặng Hùng.

Điệu múa Apsara của người Chăm (Ảnh: Quang Luật)
Điệu múa Apsara của người Chăm (Ảnh: Quang Luật)

Nói đến múa Chăm, tên tuổi được biết đến nhiều nhất là NSND Đặng Hùng. Ông sinh ra và lớn lên trên đất võ Bình Định có nền văn hóa tuồng truyền thống, nên nghệ thuật múa ăn sâu vào tâm hồn ông. Từ năm 1954, ông đã tham gia các hoạt động nghệ thuật. Sau năm 1975, ông công tác tại Đoàn Ca múa Thuận Hải, từ đó ông thăng tiến nhanh và vững chắc trên con đường sáng tạo.

NSND Đặng Hùng bước vào nghệ thuật với nghề diễn viên múa và biên đạo múa. Ông đã chọn và liên tục phấn đấu sáng tạo không ngừng nghỉ, dù đời sống và nghề nghiệp với ông còn lắm gian truân, nhưng bằng nỗ lực và tài năng của mình, ông đã trở thành một nhà biên biên đạo múa có tên tuổi trong làng múa Việt Nam. Đến nay, ông đã sáng tác gần 300 tác phẩm múa và 4 tác phẩm thuộc thể loại kịch khác nhau: Múa đơn, Múa đôi, Múa tập thể, kịch múa…

Điểm mạnh trong sự tìm tòi sáng tạo của ông là dựa trên chất liệu các điệu múa dân gian dân tộc như: Raglai, Cơ Ho, Khmer, Chăm. Hơn mười năm, ông đã đi vào các làng Chăm ở Ninh Thuận, Bình Thuận để “đãi cát tìm vàng” trên vùng đất chứa đựng nhiều kho tàng văn hóa quý giá này. Với tâm huyết, trí tuệ và giàu trí tưởng tượng, bằng sự tiếp nhận và sáng tạo riêng, nghệ sĩ Đặng Hùng đã cho ra đời hàng loạt tác phẩm sáng giá trên diễn đàn múa Việt Nam, gây ấn tượng mạnh, đó là Múa khát vọng, Múa quạt Chăm, Múa chiếc khăn Maom… Những tác phẩm đã đưa ông đến vinh quang với danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân.

NSND Đặng Hùng
NSND Đặng Hùng

Riêng Múa Khát Vọng là một tác phẩm đặc sắc của NSND Đặng Hùng. Ở tác phẩm này, ông đã biến những tượng đá cổ như Apsara, Shiva đứng trầm tư thành những tượng đá biết nói, có hồn và đầy sức sống. Với điệu múa cung đình Chăm được NSND Đặng Hùng lấy cảm hứng từ các thao tác múa của những tác phẩm điêu khắc Champa xưa. Ông giải mã chúng và rút tỉa tổng hợp được 8 thế tay và 4 thế chân, bên cạnh kết hợp với vài thao tác múa dân gian để thành múa cung đình Chăm.

Điệu múa Chăm rất đa dạng và phong phú về thể loại, đặc biệt là loại hình sân khấu vốn đã có mầm mống về lối kể chuyện trong kho tàng văn học dân gian Chăm. Tác phẩm đầu tiên được đánh dấu bước ngoặt mới là kịch “Bà Ni - Bà Chăm” mang nét đặc trưng sân khấu ca kịch, do Đội văn nghệ không chuyên Ninh Phước biểu diễn. Sau đó năm 1988, kịch hát “Lửa tình yêu” được biểu diễn trong liên hoan kịch hát tại Hà Nội, do Đoàn ca múa Thuận Hải dàn dựng, được đánh giá cao và xếp hạng  loại A.

Ngoài lĩnh vực sáng tác, múa, ông còn là tổng đạo diễn nhiều chương trình lễ hội, có quy mô lớn. Tên tuổi của ông gắn với những tác phẩm nổi trội đặc sắc. Ông đạt được nhiều giải thưởng cao trong nước và quốc tế gồm: 2 Huy chương vàng quốc tế, 41 huy chương vàng quốc gia, 32 huy chương bạc quốc gia, 21 Giải thưởng của Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam. Đó là những dấu ấn, những nét son trên chặng đường hơn nửa thế kỷ hoạt động nghệ thuật  của ông.

Tác giả Kiều Maily biểu diễn điệu múa trên tháp
Tác giả Kiều Maily biểu diễn điệu múa trên tháp

Trở lại thời kỳ học tập, vào năm 1954, ông theo Đoàn Văn công Liên khu V tập kết ra Bắc. Dù ước mơ được trở thành diễn viên múa nhưng ông chỉ được cử đi học lớp phóng thanh. Rồi ra trường chuyển sang làm hậu đài. Nhưng định mệnh và cơ may đã không từ chối ông. Năm 1958, lớp múa đầu tiên là tiền thân của Trường Múa Việt Nam hình thành, do chuyên gia người Triều Tiên Chu Huệ Đức trực tiếp giảng dạy. Dù biết không tới lượt mình nhưng vì lòng đam mê, ông tìm cách gia nhập bằng được lớp học này. Là học viên múa, ông hơn hẳn bạn bè  nhờ năng khiếu bẩm sinh cùng tính kiên trì.

Sau khi đất nước thống nhất, ông được Bộ Văn hóa phân công về xây dựng lại Đoàn Văn công Chăm Thuận Hải. Chính ở đất Tam Phan (Phan Rang, Phan Rí và Phan Thiết) là đất cho tài năng ông đặt nền móng để từ đó cất cánh. Ông đi vào nghệ thuật múa bằng cả bốn chuyên ngành cùng một lúc: Biểu diễn, giảng dạy, nghiên cứu lý luận và sáng tác. Cả 4 chuyên ngành này điều hỗ trợ cho nhau, hoà quyện thành một tổng hoà, ở chuyên ngành nào ông cũng gặt hái được những thành tựu lớn, được đánh giá rất cao.

Ông nói “Do lòng say mê nghệ thuật của tôi và tôi rất mê những điệu múa Chăm ở Bình Định. Càng học tập, nghiên cứu, tôi càng thấy văn hóa Chăm là cả một di sản tinh thần vô giá, một mỏ vàng cần được khai thác thận trọng, nghiêm túc.”

Thật vậy, nghệ thuật múa Chăm được biết nhiều ngày nay, công lớn phải thuộc về NSND Đặng Hùng. Cây bút trẻ Thu Hoài nhận xét khá chí lý: “Thuận Hải (nay là tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận - pv) như những mỏ vàng, những người làm công tác nghệ thuật Thuận Hải đã biết khám phá khai thác, không những chọn lọc được vàng mà đã tìm được những hạt kim cương quý giá…”

NSND Đặng Hùng là người biết khai thác "mỏ vàng" ấy và không ngừng sáng tạo, để  đưa múa Chăm trở thành là loại hình nghệ thuật tầm cao trong nền nghệ thuật múa các dân tộc Việt Nam. 

Tin cùng chuyên mục
Loại hình Then văn nghệ đang có xu hướng phát triển mạnh ở Bắc Giang

Loại hình Then văn nghệ đang có xu hướng phát triển mạnh ở Bắc Giang

Thời gian qua, ngành Văn hóa của tỉnh Bắc Giang đã tổ chức kiểm kê di sản then tại các xã có đông đồng bào dân tộc Tày, Nùng sinh sống. Từ đó đưa ra các giải pháp bảo tồn và phát huy di sản then Tày- Nùng một cách hiệu quả nhất.
Tin nổi bật trang chủ
Tạo sinh kế lâu dài cho người dân từ chính sách bảo vệ rừng

Tạo sinh kế lâu dài cho người dân từ chính sách bảo vệ rừng

Môi trường sống - Phương Ly - 1 phút trước
Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) cho người dân trên địa bàn tỉnh Lai Châu được triển khai những năm qua đã mang lại hiệu quả tích cực về kinh tế-xã hội, môi trường. Đặc biệt là nâng cao nhận thức, tạo sinh kế ổn định, lâu dài cho người dân, góp phần bảo vệ và tăng tỷ lệ che phủ rừng.
Đổi mới để bảo tồn văn hóa truyền thống trước đại dịch ở Malaysia

Đổi mới để bảo tồn văn hóa truyền thống trước đại dịch ở Malaysia

Nhìn ra thế giới - Duy Ly - 6 phút trước
Có một điều chắc chắn rằng, cuộc khủng hoảng do Covid-19 gây ra đã khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng kỹ thuật số đối với bảo tồn và phát triển văn hóa. Đối mặt với những tác động của đại dịch, nhiều cơ quan, tổ chức di sản cũng như các doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSME) trong lĩnh vực này ở Malaysia đã phải chuyển các dịch vụ vật lý của họ sang dịch vụ kỹ thuật số và duy trì kết nối với khán giả của họ thông qua các kênh này.
TP. Hồ Chí Minh: Cần có giải pháp hỗ trợ người lang thang, vô gia cư trong tình hình mới

TP. Hồ Chí Minh: Cần có giải pháp hỗ trợ người lang thang, vô gia cư trong tình hình mới

Xã hội - Lê Vũ - 17 phút trước
Tại một đô thị đông dân như TP. Hồ Chí Minh, với rất nhiều thành phần xã hội sinh sống và làm việc, thì tình trạng nhiều người lang thang, cơ nhỡ, vô gia cư, xin ăn tập trung luôn là một vấn đề khó giải quyết. Tuy nhiên trong tình hình mới, khi Thành phố đang vừa phục hồi đời sống kinh tế, vừa phòng chống dịch Covid-19, thì vấn đề này cũng đang cần những giải pháp hữu hiệu hơn.

"Cây đại thụ" ở bản Sang Đốm

Người có uy tín - Văn Hoa - 28 phút trước
Với người dân ở bản Sang Đốm, xã Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ (Yên Bái) ông Lường Trung Lập, sinh năm 1953, dân tộc Thái, là một "cây đại thụ". Không chỉ tiên phong trong phát triển kinh tế, ông còn hỗ trợ người dân xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới. Với nhiều việc làm thiết thực và hiệu quả, ông được Nhân dân tin yêu và bầu là Người có uy tín.
Chàng trai phố núi khởi nghiệp từ nấm đông trùng hạ thảo

Chàng trai phố núi khởi nghiệp từ nấm đông trùng hạ thảo

Kinh tế - Đoàn Dũng - 35 phút trước
Năm 2019, tốt nghiệp cử nhân ngành Công nghệ Sinh học tại Trường Đại học Tây Nguyên, chàng cử nhân trẻ Trương Hoàng Ký (SN 1997) ở phường Ea Tam, TP. Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk đã chọn khởi nghiệp từ nấm đông trùng hạ thảo.
Sóc Trăng: Tìm giải pháp tạo việc làm cho đồng bào Khmer hồi hương

Sóc Trăng: Tìm giải pháp tạo việc làm cho đồng bào Khmer hồi hương

Xã hội - Hồng Diễm - 1 giờ trước
Do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, số người đi làm ăn xa trở về các địa phương trong tỉnh Sóc Trăng tăng đột biến. Tính từ đầu tháng 10 đến nay, đã có trên 50.000 người trở về, trong đó có rất đông là người DTTS, người dân sinh sống ở vùng ĐBKK, bãi ngang. Vì vậy ngoài việc bảo đảm an sinh xã hội trong thời gian cách ly, vấn đề tạo việc làm cho lao động hồi hương, rất cần được chính quyền địa phương quan tâm ưu tiên tìm giải pháp.
Lốc xoáy làm 45 nhà dân ở Quảng Ngãi bị hư hỏng

Lốc xoáy làm 45 nhà dân ở Quảng Ngãi bị hư hỏng

Tin địa phương - PV - 5 giờ trước
Sáng 17/10, Chủ tịch UBND huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi) Võ Văn Đồng cho biết, trong đêm khuya, một trận lốc xoáy kèm mưa lớn quét qua địa bàn một số xã ven biển của huyện khiến hàng loạt nhà dân bị hư hỏng.
Ngày quốc tế xóa nghèo: Cùng nhau xây dựng tương lai

Ngày quốc tế xóa nghèo: Cùng nhau xây dựng tương lai

Sự kiện - Bình luận - PV - 5 giờ trước
Đói nghèo là lực cản đối với sự phát triển bền vững của toàn nhân loại. Cuộc đấu tranh chống lại nghèo đói, vì vậy, luôn được đặt vào trung tâm trong mọi chương trình hành động quốc gia và quốc tế. Ngày quốc tế xóa nghèo (17/10) là dịp để cộng đồng quốc tế cùng nêu cao quyết tâm hành động nhằm hướng tới một cuộc sống đầy đủ, ấm no và hạnh phúc.
Sáng 17/10: Cả nước có 790.500 ca mắc COVID-19 đã khỏi bệnh

Sáng 17/10: Cả nước có 790.500 ca mắc COVID-19 đã khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 7 giờ trước
Sáng 17/10, Cả nước có hơn 790.500 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh trên tổng số 860.860 ca mắc COVID-19.
Thị trường nông sản tuần qua: Giá gạo tại các

Thị trường nông sản tuần qua: Giá gạo tại các "vựa lúa" lớn đều ổn định

Sản phẩm - Thị trường - PV - 21:35, 16/10/2021
Giá gạo xuất khẩu từ các “vựa lúa” lớn của châu Á ổn định trong tuần qua, trong đó nguồn cung tại thị trường Ấn Độ ở mức thấp, còn các nhà giao dịch Thái Lan tiếp tục gặp khó khăn với việc vận chuyển bị hạn chế.