Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn và phát huy văn hóa Chăm

PV - 11:01, 20/08/2020

Đồng bào Chăm sinh sống rải rác ở các tỉnh phía Nam như Gia Lai, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai, Tây Ninh, TPHCM, An Giang... với một nền văn hóa đặc sắc thông qua những kiến trúc, lễ hội, trang phục… Tuy nhiên, theo thời gian, văn hóa của đồng bào cũng đã có những biến đổi, cần bảo tồn tránh mai một…

Văn hóa Chăm thể hiện đậm nét trong lễ hội Ka Tê.
Văn hóa Chăm thể hiện đậm nét trong lễ hội Ka Tê.

1.Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, trong di sản văn hóa Việt Nam, dấu ấn văn hóa Chăm thể hiện rõ nét trong kiến trúc, điêu khắc (các đền tháp, phù điêu, tượng thờ), phong tục tập quán, lễ hội, tín ngưỡng, tôn giáo, tiếng nói, chữ viết, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, vải thêu, hoa văn, gốm…

Dọc duyên hải miền Trung, từ Quảng Bình đến Bình Thuận đều có thể bắt gặp những dấu tích văn hóa của người Chăm, trong đó chủ yếu là những ngọn tháp rêu phong cổ kính, như Lâm Ấp cổ thành tại Quảng Bình; tháp Bạc, tháp Bình Lâm, tháp Cánh Tiên và thành Chà Bàn, tháp Thủ Thiện, tháp Hưng Thạnh tại Bình Định; tháp Nhạn tại Phú Yên; tháp Ppo Nagar tại Khánh Hoà; cụm tháp Hòa Lai, tháp Ppo Klaung Garai và tháp Ppo Rome tại Ninh Thuận; cụm tháp Po Dơm, tháp Phú Hài tại Bình Thuận…

Đặc biệt, tại Quảng Nam, chúng ta có thể bắt gặp nhiều ngọn tháp đồ sộ và đa dạng nhất như Khu di tích Mỹ Sơn gồm 71 ngôi tháp, nay chỉ còn 21 tháp. Ngoài ra còn có tháp Bằng An, tháp Chiên Đàn, tháp Khương Mỹ...

Bên cạnh các di tích, văn hóa vật thể của đồng bào dân tộc Chăm còn thể hiện qua các nghề thủ công. Theo các nghiên cứu, trước đây, người Chăm đã làm nhiều nghề thủ công để sinh sống như: làm gốm, dệt vải, đóng thuyền, nghề kim hoàn…

Hiện nay đa phần đã thất truyền, chỉ còn gốm và thổ cẩm là còn phát triển. Trong đó nghề gốm ở làng Bàu Trúc (Ninh Thuận) vẫn được bà con duy trì đến ngày nay. Không chỉ thế, làng gốm Bàu Trúc còn là một điểm đến của du khách trong và ngoài nước. Ở đây, một số thợ thủ công gốm đã chuyển sang sản xuất các sản phẩm văn hóa độc đáo như các tượng, tháp Chăm và các đồ dùng trang trí, mỹ thuật... để phục vụ du lịch.

Một số hiện vật khảo cổ học của văn hóa Chăm trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.
Một số hiện vật khảo cổ học của văn hóa Chăm trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.

2.Người Chăm đã sáng tạo những giá trị âm nhạc, nghệ thuật dân tộc đặc sắc và vận dụng vào sinh hoạt văn hóa cộng đồng, tạo ra các nhạc cụ độc đáo như: đàn Kanhi, trống BaraNưng, kèn saranai, chiêng… Với từng nhạc cụ, người Chăm lại tạo ra những giá trị văn hóa âm nhạc đặc trưng, không thể lẫn với các dân tộc khác.

Về điêu khắc, Viện Bảo tàng Mỹ thuật Điêu khắc Chăm và Khu di tích Mỹ Sơn chính là hai điểm thể hiện rõ nét nhất về sự tài tình trong nghệ thuật điêu khắc của người Chăm.

Các tác phẩm điêu khắc được thể hiện trên đá mà không khô cứng, trái lại rất sinh động, đường nét điêu khắc tinh vi, sắc sảo. Mỗi tác phẩm có một vẻ đẹp khác nhau thể hiện được bản sắc dân tộc và tài năng của người nghệ sĩ.

Đi đôi với điêu khắc là hội họa. Hội họa chính là bước phác thảo, định hướng và gợi cảm hứng cho điêu khắc. Căn cứ vào những mô típ điêu khắc, các nhà nghiên cứu cho biết, nền hội hoạ của người Chăm trước đây phát triển khá cao.

Về kiến trúc, qua những di tích đền đài mà người Chăm để lại, các nhà nghiên cứu đánh giá là người Chăm đã đạt tới trình độ cao về nghệ thuật kiến trúc. Các tháp Chăm được đánh giá ngang hàng với các di tích Angkor của Campuchia hay các đền tháp khác của Đông Nam Á.

Bên cạnh đó, một nét đặc sắc phải kể đến trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc Chăm chính là lễ hội, điển hình là Lễ hội Katê. Đây là lễ hội của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn ở tỉnh Bình Thuận, được phục dựng từ năm 2005 tại Di tích cấp quốc gia Pô Sha Inư với đầy đủ các nghi thức và các giá trị văn hóa dân gian truyền thống đặc sắc vốn có trong lịch sử, mang đậm yếu tố tâm linh, tín ngưỡng của đồng bào Chăm.

Biểu diễn nghệ thuật tại khu đền tháp Mỹ Sơn (Quảng Nam).
Biểu diễn nghệ thuật tại khu đền tháp Mỹ Sơn (Quảng Nam).

3.Mặc dù văn hóa Chăm được cộng đồng dân tộc Chăm sinh sống ở nhiều tỉnh thành bảo tồn và gìn giữ, song cũng như nhiều dân tộc khác, văn hóa của đồng bào Chăm cũng không tránh khỏi những đổi thay cần quan tâm, thậm chí có những thứ đứng trước nguy cơ mai một. Trong đó, các nhà nghiên cứu chỉ ra nhiều di sản văn hóa Chăm đến nay vẫn không thể phục dựng được; hệ thống di tích Chăm xuống cấp nặng; nhiều giá trị văn hóa, nhất là các áng văn chương, truyện cổ, kinh, nhất là hàng chục nghìn trang thư tịch cổ... có nguy cơ bị thất truyền.

Bên cạnh đó, thực trạng việc biểu diễn các nhạc cụ truyền thống Chăm hiện nay mới chỉ bó hẹp trong sinh hoạt cộng đồng thông qua các nghi lễ tôn giáo, ít được biểu diễn rộng rãi trong cộng đồng các dân tộc. Các ca khúc mang âm hưởng dân ca Chăm ngày càng ít đi...

Giới chuyên gia cho rằng, muốn gìn giữ và phát triển những giá trị văn hóa Chăm trong đời sống hiện đại, trước hết phải nâng cao nhận thức của cộng đồng dân tộc Chăm. Nhiều nơi, một số bà con không nhận thức được họ đang nắm trong tay những di sản quý giá. Vì vậy, cần tuyên truyền để bà con hiểu, qua đó người dân tự hào với chính di sản của họ, từ chỗ tự hào họ sẽ biết cách giữ gìn.

Bên cạnh đó, cùng với việc nâng cao chất lượng của các thiết chế văn hóa, các cấp chính quyền cần phát huy hết vai trò của các thiết chế văn hóa-tôn giáo truyền thống của đồng bào dân tộc Chăm trong việc nâng cao đời sống văn hóa cộng đồng; nâng cao hiệu quả hoạt động văn hóa cơ sở.

Năm 2004, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 06/2004/CT-TTg về tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự đối với vùng đồng bào Chăm trong tình hình mới. Sau một quá trình thực hiện Chỉ thị, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc Chăm đã có bước phát triển rõ rệt, ở mức khá so với các dân tộc thiểu số khác.

Song song điều đó, việc nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống cũng được quan tâm, trình độ dân trí của đồng bào dân tộc Chăm được cải thiện. Đặc biệt, một trong những hoạt động tôn vinh, quảng bá các giá trị văn hóa của đồng bào Chăm với nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế là Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch đồng bào Chăm, được tổ chức hàng năm. Qua đó cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, lan truyền những vẻ đẹp đáng trân trọng của văn hóa Chăm với du khách gần xa…

Dân tộc Chăm có khoảng 170.600 người, sinh sống tại các huyện, thị xã của 10 tỉnh, thành phố khu vực Nam Trung Bộ và Nam Bộ, trong đó tập trung nhiều ở các tỉnh: Ninh Thuận, Bình Thuận, An Giang…

Tin cùng chuyên mục
Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Cồng chiêng đã ăn sâu vào tiềm thức, không đơn thuần chỉ là âm nhạc, mà còn mang đậm giá trị văn hóa dân tộc, là ngôn ngữ giúp kết nối con người với thiên nhiên… Đây chính là lý do để Nghệ nhân H’Ríu Hmok ở Buôn Trấp, thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana (Đăk Lăk) luôn trăn trở bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa cồng chiêng nữ.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Lạng Sơn sớm hoàn thiện các nội dung báo cáo khả thi Chương trình MTQG

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Lạng Sơn sớm hoàn thiện các nội dung báo cáo khả thi Chương trình MTQG

Tiếp tục chuyến công tác tại các địa phương, ngày 19/9/2020, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Đỗ Văn Chiến và Đoàn công tác của UBDT đã có buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn để nắm tình hình thực hiện các chính sách dân tộc và công tác chuẩn bị các điều kiện triển khai Đề án Tổng thể phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030 trên địa bàn tỉnh.
Thời tiết ngày 20/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông

Thời tiết ngày 20/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông

Tin tức - PV - 10:40, 20/09/2020
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia, ngày 20/9, do ảnh hưởng của rìa phía Tây lưỡi áp cao cận nhiệt đới kết hợp với không khí lạnh nên ở khu vực Bắc Trung Bộ và các tỉnh đồng bằng, ven biển Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và dông với lượng mưa phổ biến 30-50mm; có nơi trên 50mm. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh. Từ chiều nay mưa giảm dần.
Phát hiện vụ vận chuyển gần 1 tấn lợn và thịt lợn mắc dịch tả lợn châu Phi

Phát hiện vụ vận chuyển gần 1 tấn lợn và thịt lợn mắc dịch tả lợn châu Phi

Pháp luật - PV - 10:36, 20/09/2020
Lực lượng chức năng tỉnh Tuyên Quang phát hiện trên xe do ông Vũ Văn Bốn điều khiển chở 501 kg thịt lợn đã bốc mùi hôi thối và 10 con lợn sống. Kết quả xét nghiệm ngày 19/9 cho thấy, tất cả số lợn và thịt lợn này đều có phản ứng dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi.
COVID-19 xóa bỏ thành tựu giảm nghèo của thế giới

COVID-19 xóa bỏ thành tựu giảm nghèo của thế giới

Tin tức - PV - 10:34, 20/09/2020
Đại dịch COVID-19 có thể đẩy hàng chục triệu người rơi vào tình trạng nghèo, xóa bỏ thành tựu giảm nghèo duy trì nhiều năm của thế giới.
Cập nhật Covid-19: Thế giới gần 31 triệu ca mắc, hơn 960.000 ca tử vong

Cập nhật Covid-19: Thế giới gần 31 triệu ca mắc, hơn 960.000 ca tử vong

Tin tức - PV - 10:33, 20/09/2020
Sáng 20/9, thế giới ghi nhận gần 31 triệu ca mắc, trong đó 960.657 ca tử vong do Covid-19.
Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực tại Liên hợp quốc

Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực tại Liên hợp quốc

Tin tức - PV - 10:32, 20/09/2020
Sự hợp tác giữa Việt Nam và Liên hợp quốc (LHQ) là ví dụ điển hình về hợp tác phát triển giữa các nước thành viên LHQ và vai trò của LHQ trong thúc đẩy hợp tác quốc tế giải quyết các vấn đề toàn cầu.
Sáng 20/9, không ghi nhận ca mắc mới COVID-19

Sáng 20/9, không ghi nhận ca mắc mới COVID-19

Tin tức - PV - 10:30, 20/09/2020
Bản tin của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch sáng ngày 20/9 cho biết, không có ca mắc mới COVID-19. Đến nay cũng đã sang ngày thứ 18, Việt Nam không ghi nhận ca mắc COVID-19 trong cộng đồng. Số bệnh nhân COVID-19 hiện vẫn là 1.068.
Sạt lở ở huyện biên giới Kỳ Sơn, một bản bị cô lập hoàn toàn

Sạt lở ở huyện biên giới Kỳ Sơn, một bản bị cô lập hoàn toàn

Tin tức - PV - 10:27, 20/09/2020
Tại huyện biên giới Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An, mưa lớn đã gây sạt lở đất đá đè chết 8 con trâu của người dân, một số tuyến đường bị ách tắc.
Công điện về khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó mưa lũ

Công điện về khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó mưa lũ

Tin tức - PV - 19:34, 19/09/2020
Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai, Ủy ban Quốc gia Ứng phó sự cố thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn vừa có Công điện về việc khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó với mưa lũ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội

Thời sự - PV - 16:14, 19/09/2020
Đại hội của Đảng bộ Hà Nội cần nhận thức sâu sắc và nỗ lực phát triển xứng đáng là thành phố có vị trí, vai trò đầu não đặc biệt quan trọng của Thủ đô ngàn năm văn hiến.
Xử lý trách nhiệm cán bộ để xảy ra khai thác đá trái phép tại núi Hòn Chà

Xử lý trách nhiệm cán bộ để xảy ra khai thác đá trái phép tại núi Hòn Chà

Bạn đọc - Lê Phương - 16:06, 19/09/2020
Số báo 68, thứ Ba, ra ngày 25/8, Báo Dân tộc và Phát triển đăng bài: Bình Định: Đá tặc băm nát núi Hòn Chà - Chính quyền bó tay! Bài viết phản ánh về việc nhiều năm nay, núi Hòn Chà, phường Trần Quang Diệu, TP. Quy Nhơn (Bình Định) đã bị các đối tượng khai thác đá trái phép ngang nhiên băm nát nhưng các cơ quan chức năng không có biện pháp dứt điểm.