Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn và phát huy văn hóa Chăm

PV - 11:01, 20/08/2020

Đồng bào Chăm sinh sống rải rác ở các tỉnh phía Nam như Gia Lai, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai, Tây Ninh, TPHCM, An Giang... với một nền văn hóa đặc sắc thông qua những kiến trúc, lễ hội, trang phục… Tuy nhiên, theo thời gian, văn hóa của đồng bào cũng đã có những biến đổi, cần bảo tồn tránh mai một…

Văn hóa Chăm thể hiện đậm nét trong lễ hội Ka Tê.
Văn hóa Chăm thể hiện đậm nét trong lễ hội Ka Tê.

1.Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, trong di sản văn hóa Việt Nam, dấu ấn văn hóa Chăm thể hiện rõ nét trong kiến trúc, điêu khắc (các đền tháp, phù điêu, tượng thờ), phong tục tập quán, lễ hội, tín ngưỡng, tôn giáo, tiếng nói, chữ viết, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, vải thêu, hoa văn, gốm…

Dọc duyên hải miền Trung, từ Quảng Bình đến Bình Thuận đều có thể bắt gặp những dấu tích văn hóa của người Chăm, trong đó chủ yếu là những ngọn tháp rêu phong cổ kính, như Lâm Ấp cổ thành tại Quảng Bình; tháp Bạc, tháp Bình Lâm, tháp Cánh Tiên và thành Chà Bàn, tháp Thủ Thiện, tháp Hưng Thạnh tại Bình Định; tháp Nhạn tại Phú Yên; tháp Ppo Nagar tại Khánh Hoà; cụm tháp Hòa Lai, tháp Ppo Klaung Garai và tháp Ppo Rome tại Ninh Thuận; cụm tháp Po Dơm, tháp Phú Hài tại Bình Thuận…

Đặc biệt, tại Quảng Nam, chúng ta có thể bắt gặp nhiều ngọn tháp đồ sộ và đa dạng nhất như Khu di tích Mỹ Sơn gồm 71 ngôi tháp, nay chỉ còn 21 tháp. Ngoài ra còn có tháp Bằng An, tháp Chiên Đàn, tháp Khương Mỹ...

Bên cạnh các di tích, văn hóa vật thể của đồng bào dân tộc Chăm còn thể hiện qua các nghề thủ công. Theo các nghiên cứu, trước đây, người Chăm đã làm nhiều nghề thủ công để sinh sống như: làm gốm, dệt vải, đóng thuyền, nghề kim hoàn…

Hiện nay đa phần đã thất truyền, chỉ còn gốm và thổ cẩm là còn phát triển. Trong đó nghề gốm ở làng Bàu Trúc (Ninh Thuận) vẫn được bà con duy trì đến ngày nay. Không chỉ thế, làng gốm Bàu Trúc còn là một điểm đến của du khách trong và ngoài nước. Ở đây, một số thợ thủ công gốm đã chuyển sang sản xuất các sản phẩm văn hóa độc đáo như các tượng, tháp Chăm và các đồ dùng trang trí, mỹ thuật... để phục vụ du lịch.

Một số hiện vật khảo cổ học của văn hóa Chăm trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.
Một số hiện vật khảo cổ học của văn hóa Chăm trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng.

2.Người Chăm đã sáng tạo những giá trị âm nhạc, nghệ thuật dân tộc đặc sắc và vận dụng vào sinh hoạt văn hóa cộng đồng, tạo ra các nhạc cụ độc đáo như: đàn Kanhi, trống BaraNưng, kèn saranai, chiêng… Với từng nhạc cụ, người Chăm lại tạo ra những giá trị văn hóa âm nhạc đặc trưng, không thể lẫn với các dân tộc khác.

Về điêu khắc, Viện Bảo tàng Mỹ thuật Điêu khắc Chăm và Khu di tích Mỹ Sơn chính là hai điểm thể hiện rõ nét nhất về sự tài tình trong nghệ thuật điêu khắc của người Chăm.

Các tác phẩm điêu khắc được thể hiện trên đá mà không khô cứng, trái lại rất sinh động, đường nét điêu khắc tinh vi, sắc sảo. Mỗi tác phẩm có một vẻ đẹp khác nhau thể hiện được bản sắc dân tộc và tài năng của người nghệ sĩ.

Đi đôi với điêu khắc là hội họa. Hội họa chính là bước phác thảo, định hướng và gợi cảm hứng cho điêu khắc. Căn cứ vào những mô típ điêu khắc, các nhà nghiên cứu cho biết, nền hội hoạ của người Chăm trước đây phát triển khá cao.

Về kiến trúc, qua những di tích đền đài mà người Chăm để lại, các nhà nghiên cứu đánh giá là người Chăm đã đạt tới trình độ cao về nghệ thuật kiến trúc. Các tháp Chăm được đánh giá ngang hàng với các di tích Angkor của Campuchia hay các đền tháp khác của Đông Nam Á.

Bên cạnh đó, một nét đặc sắc phải kể đến trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc Chăm chính là lễ hội, điển hình là Lễ hội Katê. Đây là lễ hội của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn ở tỉnh Bình Thuận, được phục dựng từ năm 2005 tại Di tích cấp quốc gia Pô Sha Inư với đầy đủ các nghi thức và các giá trị văn hóa dân gian truyền thống đặc sắc vốn có trong lịch sử, mang đậm yếu tố tâm linh, tín ngưỡng của đồng bào Chăm.

Biểu diễn nghệ thuật tại khu đền tháp Mỹ Sơn (Quảng Nam).
Biểu diễn nghệ thuật tại khu đền tháp Mỹ Sơn (Quảng Nam).

3.Mặc dù văn hóa Chăm được cộng đồng dân tộc Chăm sinh sống ở nhiều tỉnh thành bảo tồn và gìn giữ, song cũng như nhiều dân tộc khác, văn hóa của đồng bào Chăm cũng không tránh khỏi những đổi thay cần quan tâm, thậm chí có những thứ đứng trước nguy cơ mai một. Trong đó, các nhà nghiên cứu chỉ ra nhiều di sản văn hóa Chăm đến nay vẫn không thể phục dựng được; hệ thống di tích Chăm xuống cấp nặng; nhiều giá trị văn hóa, nhất là các áng văn chương, truyện cổ, kinh, nhất là hàng chục nghìn trang thư tịch cổ... có nguy cơ bị thất truyền.

Bên cạnh đó, thực trạng việc biểu diễn các nhạc cụ truyền thống Chăm hiện nay mới chỉ bó hẹp trong sinh hoạt cộng đồng thông qua các nghi lễ tôn giáo, ít được biểu diễn rộng rãi trong cộng đồng các dân tộc. Các ca khúc mang âm hưởng dân ca Chăm ngày càng ít đi...

Giới chuyên gia cho rằng, muốn gìn giữ và phát triển những giá trị văn hóa Chăm trong đời sống hiện đại, trước hết phải nâng cao nhận thức của cộng đồng dân tộc Chăm. Nhiều nơi, một số bà con không nhận thức được họ đang nắm trong tay những di sản quý giá. Vì vậy, cần tuyên truyền để bà con hiểu, qua đó người dân tự hào với chính di sản của họ, từ chỗ tự hào họ sẽ biết cách giữ gìn.

Bên cạnh đó, cùng với việc nâng cao chất lượng của các thiết chế văn hóa, các cấp chính quyền cần phát huy hết vai trò của các thiết chế văn hóa-tôn giáo truyền thống của đồng bào dân tộc Chăm trong việc nâng cao đời sống văn hóa cộng đồng; nâng cao hiệu quả hoạt động văn hóa cơ sở.

Năm 2004, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 06/2004/CT-TTg về tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự đối với vùng đồng bào Chăm trong tình hình mới. Sau một quá trình thực hiện Chỉ thị, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào dân tộc Chăm đã có bước phát triển rõ rệt, ở mức khá so với các dân tộc thiểu số khác.

Song song điều đó, việc nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống cũng được quan tâm, trình độ dân trí của đồng bào dân tộc Chăm được cải thiện. Đặc biệt, một trong những hoạt động tôn vinh, quảng bá các giá trị văn hóa của đồng bào Chăm với nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế là Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch đồng bào Chăm, được tổ chức hàng năm. Qua đó cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, lan truyền những vẻ đẹp đáng trân trọng của văn hóa Chăm với du khách gần xa…

Dân tộc Chăm có khoảng 170.600 người, sinh sống tại các huyện, thị xã của 10 tỉnh, thành phố khu vực Nam Trung Bộ và Nam Bộ, trong đó tập trung nhiều ở các tỉnh: Ninh Thuận, Bình Thuận, An Giang…

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin nổi bật trang chủ
Điện Biên: Có 10 em học sinh dân tộc thiểu số trong số 22 em đoạt giải học sinh giỏi quốc gia

Điện Biên: Có 10 em học sinh dân tộc thiểu số trong số 22 em đoạt giải học sinh giỏi quốc gia

Giáo dục - Minh Nhật - 10 giờ trước
Tại Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia năm học 2024-2025, học sinh tỉnh Điện Biên đoạt 22 giải; 1 học sinh đạt giải Nhất môn Sinh học trong đó có 10 em học sinh là người dân tộc thiểu số.
Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Chủ tịch Hội Hữu nghị Czech-Việt Nam

Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Chủ tịch Hội Hữu nghị Czech-Việt Nam

Thời sự - PV - 12 giờ trước
Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Czech, chiều 18/1 theo giờ địa phương, tại Thủ đô Praha, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tiếp Chủ tịch Hội Hữu nghị Czech - Việt Nam Milos Kusy.
Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Chủ tịch Đảng Cộng sản Czech - Movara

Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Chủ tịch Đảng Cộng sản Czech - Movara

Thời sự - PV - 12 giờ trước
Trong chương trình chuyến thăm chính thức Cộng hòa Czech, chiều 18/1 theo giờ địa phương, tại Thủ đô Praha, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tiếp bà Katerina Konecna, Chủ tịch Đảng Cộng sản Czech - Morava.
“Pháo đài vững chắc” trong trận tuyến bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở

“Pháo đài vững chắc” trong trận tuyến bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở

Thời sự - PV - 23:21, 18/01/2025
Chương trình giao lưu nghệ thuật chính luận “Sống trong lòng dân” nhằm gặp mặt, biểu dương, tôn vinh những tấm gương công an xã, thị trấn và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở tiêu biểu; lan tỏa những việc làm bình dị mà cao quý, những thành tích tiêu biểu, xuất sắc, những cách làm đổi mới, sáng tạo của lực lượng công an xã, thị trấn và lực lượng bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở. Đồng thời, tri ân sự quan tâm ủng hộ, giúp đỡ của các bộ, ban, ngành, chính quyền địa phương và Nhân dân đối với lực lượng công an xã.
Thủ tướng Phạm Minh Chính tới Thủ đô Praha, bắt đầu thăm chính thức Cộng hoà Czech

Thủ tướng Phạm Minh Chính tới Thủ đô Praha, bắt đầu thăm chính thức Cộng hoà Czech

Thời sự - PV - 20:35, 18/01/2025
Sau khi kết thúc tốt đẹp chuyến thăm chính thức Cộng hoà Ba Lan, chiều 18/1 giờ địa phương (tức tối cùng ngày giờ Hà Nội), Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cùng Phu nhân Lê Thị Bích Trân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tới sân bay Václav Havel, Thủ đô Praha, bắt đầu thăm chính thức Cộng hòa Czech từ ngày 18-20/1, theo lời mời của Thủ tướng Cộng hoà Czech Petr Fiala.
Về An Giang thăm làng hoa An Thạnh

Về An Giang thăm làng hoa An Thạnh

Bản tin tổng hợp của Báo Dân tộc và Phát triển. Bản tin chiều nay ngày 17/1/2025, có những thông tin đáng chú ý sau: Về An Giang thăm làng hoa An Thạnh. Mùa măng khô Thượng Giáp. Thành công từ CLB văn hóa dân gian. Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Trao đổi điện mừng nhân Kỷ niệm 75 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Trung Quốc

Trao đổi điện mừng nhân Kỷ niệm 75 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Trung Quốc

Thời sự - PV - 20:20, 18/01/2025
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam trao đổi thư mừng/điện mừng với lãnh đạo Trung Quốc nhân dịp Kỷ niệm 75 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Trung Quốc.
Thủ tướng thăm Trung tâm thương mại lớn của người Việt tại Ba Lan

Thủ tướng thăm Trung tâm thương mại lớn của người Việt tại Ba Lan

Thời sự - PV - 19:44, 18/01/2025
Sáng 18/1 theo giờ địa phương, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Phu nhân cùng các thành viên Đoàn Việt Nam thăm chính thức Ba Lan đã thăm Trung tâm Thương mại ASG tại Thủ đô Warsaw.
Thêm gần 600 chuyến bay với hơn 130 nghìn ghế dịp cao điểm Tết Nguyên đán Ất Tỵ

Thêm gần 600 chuyến bay với hơn 130 nghìn ghế dịp cao điểm Tết Nguyên đán Ất Tỵ

Xã hội - Minh Nhật - 18:45, 18/01/2025
Để phục vụ người dân đi lại trong dịp Tết Nguyên đán Ất Tỵ, các hãng hàng không tiếp tục bổ sung thêm 586 chuyến bay từ ngày 17/1 (18 tháng Chạp) đến 12/2 (15 tháng Giêng).
Mâm cúng ông Công ông Táo năm 2025 thành kính theo phong tục cổ truyền và mẹo chọn cá chép đỏ khỏe đẹp

Mâm cúng ông Công ông Táo năm 2025 thành kính theo phong tục cổ truyền và mẹo chọn cá chép đỏ khỏe đẹp

Sắc màu 54 - Minh Nhật - 18:35, 18/01/2025
Tùy vào điều kiện kinh tế, mỗi gia đình sẽ chuẩn bị mâm cúng ông Công ông Táo khác nhau, không cần mâm cao cỗ đầy nhưng cần thể hiện được tấm lòng thành kính của gia chủ.
Ban Liên lạc truyền thống Bộ đội Biên phòng TP. Hồ Chí Minh dâng hương tưởng nhớ đồng đội

Ban Liên lạc truyền thống Bộ đội Biên phòng TP. Hồ Chí Minh dâng hương tưởng nhớ đồng đội

Tin tức - Đình Chiến - Duy Chí - 18:19, 18/01/2025
Nhân Tết cổ truyền dân tộc, vừa qua, Ban Liên lạc truyền thống Bộ đội Biên phòng (BĐBP) TP.Hồ Chí Minh đã cùng lãnh đạo Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Đồn Biên phòng Cửa khẩu Xa Mát đến dâng hương tưởng nhớ công lao các bậc tiền bối cách mạng tại Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam; các Anh hùng liệt sĩ, đồng đội hy sinh được chôn cất tại Nghĩa trang Quốc gia Đồi 82…