Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Văn hóa Chăm trên đại ngàn Tây Nguyên

Lê Hường - 15:38, 21/01/2020

Di chỉ khảo cổ (đồ đá, gốm, đồ đồng...) được phát hiện và công bố cho thấy, hàng nghìn năm trước, con người Tây Nguyên đã có sự giao thoa, gần gũi với cư dân vùng Duyên hải miền Trung. Từ những di tích hiện hữu đến những phế tích và các cổ vật tìm thấy trong lòng đất đã chứng minh văn hóa Chăm đã xuất hiện sớm trên vùng đất đỏ bazan này.

Bức phù điêu tượng Phật được công nhận Bảo vật quốc gia và những hiện vật của người Chăm tại Bảo tàng tỉnh Gia Lai
Bức phù điêu tượng Phật được công nhận Bảo vật quốc gia và những hiện vật của người Chăm tại Bảo tàng tỉnh Gia Lai

Từ tháp Chăm duy nhất còn hiện hữu

Nằm khuất sâu giữa cánh rừng già thuộc thôn 5, xã Ea Rốk, huyện Ea Súp (Đăk Lăk), tháp Yang Prong là di tích duy nhất còn nguyên vẹn kiến trúc cổ xưa huyền bí, cổ kính thâm nghiêm của người Chăm trên vùng đất Cao nguyên. Tháp cao khoảng 9m như búp hoa khổng lồ vươn lên từ một khu nền hình vuông, mỗi chiều rộng 5m. Toàn bộ tháp cổ được xây dựng bằng gạch nung đỏ, không có dấu hiệu của mạch vữa, chỉ một cửa thật duy nhất ở phương Đông hướng về mặt trời mọc, ba mặt còn lại là cửa giả. 

Qua nhiều tài liệu còn lưu giữ cho thấy, các nhà nghiên cứu của người Pháp đã sớm có những chuyến điền dã, khám phá ngôi tháp này từ đầu thế kỷ XIX. Họ cho rằng, ngôi tháp của người Chăm từ đồng bằng Duyên hải miền Trung Việt Nam lên xây dựng vào cuối thế kỷ XIV; trong ngôi tháp này khi đó có thờ linh vật Linga -Yoni theo tín ngưỡng phồn thực của người Chăm. Còn theo các chuyên gia trong nước, tháp Yang Prong được xây dựng bởi nhà vua Chăm Pa lúc đó là Java Sinhavaman III (tức Chế Mân, chồng của công chúa Huyền Trân) khoảng năm 1258 - 1259. 

Tháp Yang Prong được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp quốc gia vào năm 1991. Năm 2013, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đăk Lăk đã đầu tư trên 10 tỷ đồng để trùng tu di tích tháp Yang Prong với nhiều hạng mục như: Trùng tu, gia cố khung thép khu vực chung quanh tháp chính, xây dựng tường rào bao quanh, láng nền bằng xi măng với tổng diện tích 1.200m2, trồng cỏ, đặt ghế đá trong khuôn viên khu vực tháp. 

Anh Lê Hồng Hạnh, Bí thư Huyện đoàn Ea Súp cho biết: Trước đây, quanh tháp Yang Prong rất nhiều bát nhang, miếu thờ, rác ngập chân tháp. Ba năm nay các cơ sở Đoàn thay phiên nhau dọn dẹp hằng tuần, trồng thêm những cây gỗ qúy gồm hương, cẩm, xưa đỏ, sao… Khu vực tháp Chăm không còn những bát nhang ngổn ngang, trả lại không gian sạch, đẹp cho ngôi tháp cổ kính.

Tháp Chăm Yang Prong ở huyện Ea Súp, tỉnh Đăk Lăk
Tháp Chăm Yang Prong ở huyện Ea Súp, tỉnh Đăk Lăk

Đến những phế tích được khai quật

Ngoài di tích tháp Chăm Yang Prong, nhiều phế tích được phát hiện, khai quật trong những năm qua cũng đưa ra nhiều bằng chứng chứng minh người Chăm sớm có mặt trên vùng đất Tây Nguyên. Những phế tích được tìm thấy rải rác ở các tỉnh Đăk Lăk, Gia Lai và Kon Tum. Ở Đăk Lăk có tháp Yang Prong (huyện Ea Súp), quần thể kiến trúc Chăm (huyện Krông Ana); tháp Yang Mum, đền Drang Lai, thành Quai King và Kon Klor TP. Kon Tum, tỉnh Kon Tum… với những hiện vật vô cùng quý giá.

Còn tại Gia Lai, Bảo tàng tỉnh đang lưu giữ, trưng bày 2 bức phù điêu tượng Phật và nhiều hiện vật văn hóa Chăm được tìm thấy ở các di chỉ khảo cổ tại địa phương. Trong đó, một bức phù điêu Phật Chămpa đã được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định là một trong những bảo vật quốc gia ngày 25/12/2017.

Một nhân viên Bảo tàng Gia Lai cho biết: bức phù điêu tượng Phật này được người dân địa phương tìm thấy năm 1978 ở khu vực huyện Ayun Pa nay thuộc địa phận thị xã Ayun Pa. Năm 1988 bức phù điêu được bàn giao lại cho Bảo tàng tỉnh Gia Lai. Đến năm 1992 Bảo tàng tỉnh Gia Lai công bố trong Hội nghị thông báo những phát hiện mới về khảo cổ học. 

Phù điêu tạc hình một pho tượng Phật, xung quanh là khung hình lá bồ đề trên phiến đá hình chữ nhật màu xanh xám. Tượng Phật thể hiện tư thế tọa thiền ngồi xếp bằng, 2 tay đặt trước bụng, ngón tay duỗi thẳng, gan bàn tay ngửa lên trên,... Phía sau bức phù điêu được khắc 4 dòng chữ Chăm cổ dọc theo phiến đá. Các nhà nghiên cứu nhận định, những dòng chữ này thuộc loại chữ Nam Ấn, có niên đại thế kỷ VI - VII. Đây là hiện vật độc bản, đánh dấu sự hiện diện rất sớm của văn hóa Chăm trên vùng đất Tây Nguyên.

Sau bức phù điêu Phật, năm 2006, Bảo tàng tỉnh Gia Lai phát hiện di tích tháp Chăm Bang Keng tại khu vực xã Krông Năng (huyện Krông Pa), nơi đã tìm thấy bức phù điêu tượng Phật. Tuy ngôi tháp đã bị sập đổ hoàn toàn phần trên, nhưng sau khi khai quật phần chân móng giới chuyên môn đã xác định được tháp có hình vuông, cửa mở về hướng Đông, niên đại khoảng thế kỷ VII - VIII. 

Không chỉ hiện hữu bằng những di tích, hiện vật, văn hóa Chăm còn giao thoa trong văn hóa các dân tộc địa phương. Già làng K’sor Nét, huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai chia sẻ: Người Jrai ở thung lũng Ayun Pa, tỉnh Gia Lai gọi tháp Yang Mum là Yă HMum. Ngày nay, khi thực hiện những nghi lễ truyền thống, đồng bào Jrai vẫn gọi Yă HMum, Dran Lai… cùng về dự lễ như những vị thần của dân tộc mình.

Tin cùng chuyên mục
Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Đội trưởng Đội chiêng nữ của người Ê Đê

Cồng chiêng đã ăn sâu vào tiềm thức, không đơn thuần chỉ là âm nhạc, mà còn mang đậm giá trị văn hóa dân tộc, là ngôn ngữ giúp kết nối con người với thiên nhiên… Đây chính là lý do để Nghệ nhân H’Ríu Hmok ở Buôn Trấp, thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana (Đăk Lăk) luôn trăn trở bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa cồng chiêng nữ.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Lạng Sơn sớm hoàn thiện các nội dung báo cáo khả thi Chương trình MTQG

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến: Lạng Sơn sớm hoàn thiện các nội dung báo cáo khả thi Chương trình MTQG

Tiếp tục chuyến công tác tại các địa phương, ngày 19/9/2020, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Đỗ Văn Chiến và Đoàn công tác của UBDT đã có buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn để nắm tình hình thực hiện các chính sách dân tộc và công tác chuẩn bị các điều kiện triển khai Đề án Tổng thể phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030 trên địa bàn tỉnh.
Thời tiết ngày 20/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông

Thời tiết ngày 20/9: Nhiều khu vực trên cả nước có mưa dông

Tin tức - PV - 10:40, 20/09/2020
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn quốc gia, ngày 20/9, do ảnh hưởng của rìa phía Tây lưỡi áp cao cận nhiệt đới kết hợp với không khí lạnh nên ở khu vực Bắc Trung Bộ và các tỉnh đồng bằng, ven biển Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to và dông với lượng mưa phổ biến 30-50mm; có nơi trên 50mm. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh. Từ chiều nay mưa giảm dần.
Phát hiện vụ vận chuyển gần 1 tấn lợn và thịt lợn mắc dịch tả lợn châu Phi

Phát hiện vụ vận chuyển gần 1 tấn lợn và thịt lợn mắc dịch tả lợn châu Phi

Pháp luật - PV - 10:36, 20/09/2020
Lực lượng chức năng tỉnh Tuyên Quang phát hiện trên xe do ông Vũ Văn Bốn điều khiển chở 501 kg thịt lợn đã bốc mùi hôi thối và 10 con lợn sống. Kết quả xét nghiệm ngày 19/9 cho thấy, tất cả số lợn và thịt lợn này đều có phản ứng dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi.
COVID-19 xóa bỏ thành tựu giảm nghèo của thế giới

COVID-19 xóa bỏ thành tựu giảm nghèo của thế giới

Tin tức - PV - 10:34, 20/09/2020
Đại dịch COVID-19 có thể đẩy hàng chục triệu người rơi vào tình trạng nghèo, xóa bỏ thành tựu giảm nghèo duy trì nhiều năm của thế giới.
Cập nhật Covid-19: Thế giới gần 31 triệu ca mắc, hơn 960.000 ca tử vong

Cập nhật Covid-19: Thế giới gần 31 triệu ca mắc, hơn 960.000 ca tử vong

Tin tức - PV - 10:33, 20/09/2020
Sáng 20/9, thế giới ghi nhận gần 31 triệu ca mắc, trong đó 960.657 ca tử vong do Covid-19.
Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực tại Liên hợp quốc

Việt Nam khẳng định vai trò chủ động, tích cực tại Liên hợp quốc

Tin tức - PV - 10:32, 20/09/2020
Sự hợp tác giữa Việt Nam và Liên hợp quốc (LHQ) là ví dụ điển hình về hợp tác phát triển giữa các nước thành viên LHQ và vai trò của LHQ trong thúc đẩy hợp tác quốc tế giải quyết các vấn đề toàn cầu.
Sáng 20/9, không ghi nhận ca mắc mới COVID-19

Sáng 20/9, không ghi nhận ca mắc mới COVID-19

Tin tức - PV - 10:30, 20/09/2020
Bản tin của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch sáng ngày 20/9 cho biết, không có ca mắc mới COVID-19. Đến nay cũng đã sang ngày thứ 18, Việt Nam không ghi nhận ca mắc COVID-19 trong cộng đồng. Số bệnh nhân COVID-19 hiện vẫn là 1.068.
Sạt lở ở huyện biên giới Kỳ Sơn, một bản bị cô lập hoàn toàn

Sạt lở ở huyện biên giới Kỳ Sơn, một bản bị cô lập hoàn toàn

Tin tức - PV - 10:27, 20/09/2020
Tại huyện biên giới Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An, mưa lớn đã gây sạt lở đất đá đè chết 8 con trâu của người dân, một số tuyến đường bị ách tắc.
Công điện về khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó mưa lũ

Công điện về khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó mưa lũ

Tin tức - PV - 19:34, 19/09/2020
Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai, Ủy ban Quốc gia Ứng phó sự cố thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn vừa có Công điện về việc khẩn trương khắc phục hậu quả bão số 5 và ứng phó với mưa lũ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội

Thời sự - PV - 16:14, 19/09/2020
Đại hội của Đảng bộ Hà Nội cần nhận thức sâu sắc và nỗ lực phát triển xứng đáng là thành phố có vị trí, vai trò đầu não đặc biệt quan trọng của Thủ đô ngàn năm văn hiến.
Xử lý trách nhiệm cán bộ để xảy ra khai thác đá trái phép tại núi Hòn Chà

Xử lý trách nhiệm cán bộ để xảy ra khai thác đá trái phép tại núi Hòn Chà

Bạn đọc - Lê Phương - 16:06, 19/09/2020
Số báo 68, thứ Ba, ra ngày 25/8, Báo Dân tộc và Phát triển đăng bài: Bình Định: Đá tặc băm nát núi Hòn Chà - Chính quyền bó tay! Bài viết phản ánh về việc nhiều năm nay, núi Hòn Chà, phường Trần Quang Diệu, TP. Quy Nhơn (Bình Định) đã bị các đối tượng khai thác đá trái phép ngang nhiên băm nát nhưng các cơ quan chức năng không có biện pháp dứt điểm.