Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tín ngưỡng phồn thực tạo nên bản sắc Chăm

PV - 11:38, 12/08/2020

Bên cạnh tục thờ sinh thực khí, trong kiến trúc, điêu khắc của người Chăm, tín ngưỡng phồn thực cũng thể hiện rõ nét, nhất quán. Mọi mặt đời sống người Chăm đều mang tính phồn thực.

Lễ cúng luôn có lễ mặn, lễ nhạt
Lễ cúng luôn có lễ mặn, lễ nhạt

Dâng cúng luôn có lễ nhạt, lễ mặn

TS Trương Văn Món, Giám đốc Trung tâm UNESCO Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hoá Chăm, cho hay trong thờ cúng của người Chăm luôn có biểu tượng đối ngẫu kết hợp âm dương.

Lễ Ri chà nư cành là một ví dụ. Đây là một lễ hội dân gian lâu đời của người Chăm, được tổ chức vào đầu năm để cầu mưa, cầu bình an, vạn vật sinh sôi nảy nở. Lễ Ri chà nư cành thường được tổ chức chính thức trong hai ngày thứ năm (còn gọi là ngày vào) và ngày thứ sáu (ngày ra) của tuần. Theo quy định, ngày thứ năm cúng gà, ngày thứ sáu cúng dê.

Trong lễ vật dâng cúng, luôn có hai phần: nhạt và mặn. Khi cúng, người ta cúng vào hai ngày chẵn, lẻ. Ngày đầu người ta cúng dê, dê tượng trưng cho dương; ngày hôm sau cúng gà, tượng trưng cho âm.

“Ví dụ chuối của người Chăm khi cúng thần trời, người ta để ngửa lên, cúng thần đất lại úp xuống. Thịt một con vật như dê, khi người ta luộc, chia thịt ra để cúng thì từ rốn con dê hay rốn con bốn chân đến hai chân trước và đầu để trên mâm cao, từ rốn trở xuống đuôi, hai chân sau để ở mâm thấp. Đó cũng là sự đối ngẫu âm và dương. Tất cả đều toát lên ý nghĩa phồn thực, hội nhập và chuyển hóa lẫn nhau. Người Chăm quan niệm có cái đó con người mới sinh sôi nảy nở, mùa màng tốt tươi, cơm cá đầy khoang, mưa thuận gió hòa. Nếu không rất khó phát triển” - theo TS Món.

Sinh thực khí – năng lượng sáng tạo!

Trong lễ cúng Ri chà nư cành, người Chăm sẽ múa điệu múa âm dương mang đậm tính phồn thực. Người ta làm 3 lễ vật dâng cúng bằng gỗ có hình dáng như sinh thực khí nam, chọn trong làng một người đàn ông khỏe mạnh, cầm khúc gỗ hình sinh thực khí đó múa cùng bà bóng.

“Đó là biểu hiện phồn thực rõ nhất của người Chăm. Ý nghĩa sâu xa: trời với đất giao hòa. Từ đó con người, vật nuôi, cây trồng sinh sôi. Triết lý phồn thực đơn giản nhất hồi xưa của người Chăm là như vậy. Đó là tín ngưỡng tôn giáo cổ xưa” - TS Món nói.

Bên cạnh các nghi thức cúng lễ dân gian, sau này, khi người Chăm du nhập tôn giáo Bà La Môn từ Ấn Độ thì tục thờ sinh thực khí người đàn ông (Linga) và sinh thực khí của người phụ nữ (Yoni ) vô cùng sống động trong đời sống người Chăm. Có lẽ không ở đâu trên đất nước ta, Linga và Yoni lại có số lượng nhiều, hình dáng đa dạng và kích thước lớn như ở vùng đất người Chăm sinh sống.

Người Chăm cho rằng Linga và Yoni chính là biểu hiện hai mặt âm dương của vũ trụ, là cội nguồn sáng tạo, là sự khởi sinh của muôn loài. Vì thế, biểu tượng sinh thực khí Linga và Yoni, người Chăm gọi là Năng Lượng Sáng Tạo! Sự xuất hiện của Linga – Yoni trong tục thờ tự của người Chăm chính là biểu hiện sống động về tín ngưỡng phồn thực. 

Phải có nhà cái, nhà đực!

Bên cạnh tục thờ sinh thực khí, trong kiến trúc, điêu khắc của người Chăm, tín ngưỡng phồn thực cũng thể hiện rõ nét, nhất quán. Tháp Chăm tượng trưng cho ngọn núi Mê ru ở Ấn Độ. Nhìn xa, chóp tháp có hình tượng của linga, toàn bộ tháp lại là biểu tượng của yoni.

TS Món cho hay toàn bộ điêu khắc đền tháp Chăm từ Mỹ Sơn đến Ninh Thuận đều khoác lên mình vẻ phồn thực. Ví như tháp Chăm thường có 3 tầng, bởi với người Chăm con số 3 là con số phát triển, may mắn. Vì thế, cụm tháp Chăm cũng thường có 3 tháp như tháp Po Klong Garai có tháp cổng, tháp lửa và tháp chính. 

Kiến trúc tháp luôn mang yếu tố nước và lửa. Tháp cổng là nơi rước nước tắm tượng Linga – Yoni, trong khi đó tháp lửa là nơi cất giữ ngọn lửa thiêng. Bên trong tháp, các tượng dù đứng hay ngồi luôn ở tư thế thiền, mắt lim dim nhìn vào cõi xa xăm. Và đặc biệt, tượng nữ thường được mô tả với bộ ngực nở nang, cặp mông căng tròn, đều là biểu tượng của sự phồn thực.

Không chỉ kiến trúc đền tháp, ở kiến trúc nhà cửa, tín ngưỡng phồn thực hiện lên rất rõ ở quan điểm làm nhà: Làm nhà không đúng thì làm ăn không tốt, đường con cái gặp khó khăn. Vì thế khi làm nhà người ta thuân thủ đúng theo nguyên tắc nhà phải có nhà cái, nhà đực. Nhà tục – nhà dơ là tượng trưng cho phụ nữ. Còn nhà mư dâu tượng trưng cho đực.

Áo Chăm – Sự hài hòa âm dương

Tín ngưỡng phồn thực của người Chăm thể hiện đa dạng, xuyên suốt mọi mặt trong đời sống văn hóa. Ngay trên trang phục, sự phồn thực ấy chính là hai mảng màu đối lập. Xưa, áo dài phụ nữ Chăm luôn có hai phần: phần trên màu tím, màu hoa cà, phần dưới màu xanh hay màu đen.

Theo TS Món: "Màu rực rỡ, chói chang, màu chóe là màu Chăm. Cái đó người ta lý giải tại sao vùng nắng nóng mà người Chăm hay mặc áo đỏ, áo vàng, áo tím, áo xanh. Đó cũng là khát khao của sự phồn thực. Sau này ảnh hưởng người Kinh, người Chăm mới mặc áo dài một màu, còn hồi xưa luôn luôn hai phần”.

Ngay trong trang phục của tầng lớp tu sĩ người Chăm cũng có hai phần: phần âm và phần dương. Mặc áo trắng, đội khăn đỏ nổi bật. Màu đỏ tượng trưng cho mặt trời, màu trắng tượng trưng cho mặt trăng. Đặc biệt, tu sĩ Hồi giáo Bà Ni mặc áo cổ tim, tượng trưng cho nữ nhưng trước ngực lại đeo tua vải đỏ hình sinh thực khí nam và đầu không để tóc, tượng trưng cho người đàn ông. Còn tu sĩ Chăm Bà La môn mặc áo cổ đàn ông, nhưng lại đeo một chiếc túi hình sinh thực khí nữ và đầu búi tóc tượng trưng cho nữ giới. Theo TS Trương Văn Món, điều này thể hiện trong dương có âm và trong âm có dương.


Đám cưới: Đón rể từ 2 giờ chiều

Người Chăm theo chế độ mẫu hệ. Đám cưới, chàng rể phải theo vợ về nhà. Theo TS Trương Văn Món, chú rể tượng trưng cho dương, cô dâu tượng trưng cho âm. Vì thế khi đón rể, người ta sẽ đón về nhà vợ bắt đầu từ 2 giờ chiều. Bởi buổi chiều là âm, âm dương kết hợp mới có sinh sôi nảy nở. Phòng cô dâu luôn luôn phải có hai chum đựng gạo, một lớn, một nhỏ thể hiện chum cái, chum đực. Trong chum, người ta để vỏ dừa vun đầy gạo, với hy vọng đôi trẻ làm ăn phát đạt, con đàn cháu đống.

Trong lễ vật nhà cô dâu đến cầu hôn chú rể hoặc trong lễ cưới có hai loại bánh rất quan trọng. Một là bánh Sakaya, tượng trưng cho dương, tượng trưng cho trời và một bánh giống như bàn tay người lớn, tượng trưng cho âm. Loại bánh thứ hai không thể thiếu là bánh tét. Người ta gói một loại bánh tét hình linga, một loại hình chữ nhật tượng trưng cho yoni. Tất cả đều thể hiện mong muốn cho đôi vợ chồng hạnh phúc, cuộc sống sung túc.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Huyền bí những Pram

Huyền bí những Pram

Họ xuất hiện trong dạng hình kỳ dị, trong huyên náo cuối cánh rừng giữa những gốc cây cổ thụ. Sự có mặt của họ như một phần tâm điểm của lễ Pơthi (Lễ Bỏ mả) hay dịp lễ hội của đồng bào các DTTS Tây Nguyên, đó là những Pram (người hóa trang) và Pơtual (người múa hề) mang đầy sự bí ẩn như chính vùng đất Tây Nguyên này.
Tin nổi bật trang chủ
“Người có uy tín luôn cố gắng hết mình, đi trước và cống hiến”

“Người có uy tín luôn cố gắng hết mình, đi trước và cống hiến”

Người có uy tín - Mỹ Dung - 9 giờ trước
“Thường người ta vẫn nói, Người có uy tín là già làng, trưởng bản là người có quyền uy lắm, nhưng không phải đâu. Trước tiên, là Người có uy tín thì phải cố gắng hết mình, đi trước và phải cống hiến, hi sinh nhiều cho bà con ấy ”, đó là trải lòng của bà Vi Thị Nhu, dân tộc Tày, thôn Hợp Thành, xã Đồng Ý, huyện Bắc Sơn (Lạng Sơn) với hơn 10 năm được bầu là Người có uy tín trên địa bàn.
Huyền bí những Pram

Huyền bí những Pram

Phóng sự - Tiêu Dao - 9 giờ trước
Họ xuất hiện trong dạng hình kỳ dị, trong huyên náo cuối cánh rừng giữa những gốc cây cổ thụ. Sự có mặt của họ như một phần tâm điểm của lễ Pơthi (Lễ Bỏ mả) hay dịp lễ hội của đồng bào các DTTS Tây Nguyên, đó là những Pram (người hóa trang) và Pơtual (người múa hề) mang đầy sự bí ẩn như chính vùng đất Tây Nguyên này.
Tết trồng cây, nghĩ về công tác quản lý, bảo vệ rừng

Tết trồng cây, nghĩ về công tác quản lý, bảo vệ rừng

Sự kiện - Bình luận - An Yên - 10 giờ trước
Những ngày đầu xuân Giáp Thìn, các địa phương trên cả nước đã náo nức ra quân, phát động “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ”. Trước đó, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ban hành Chỉ thị về tổ chức “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ” và tăng cường công tác quản lý, bảo vệ, phát triển rừng. Đó chính là một thông điệp đầy ý nghĩa của người đứng đầu Chính phủ trước mùa xuân mới.
Đakrông (Quảng Trị): Đổi mới, nâng cao chất lượng xây dựng đời sống văn hóa vùng đồng bào DTTS

Đakrông (Quảng Trị): Đổi mới, nâng cao chất lượng xây dựng đời sống văn hóa vùng đồng bào DTTS

Công tác Dân tộc - Phạm Tiến - 10 giờ trước
Đakrông (Quảng Trị) là huyện miền núi có trên 80% người dân sinh sống là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), việc thực hiện hiệu quả Đề án “Đổi mới, nâng cao chất lượng xây dựng đời sống văn hóa” đã và đang được các cấp chính quyền, đồng bào các DTTS trên địa bàn huyện tích cực thực hiện nhằm góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho Nhân dân.
Kon Tum: Phát động Tháng hoạt động thể dục thể thao cho mọi người

Kon Tum: Phát động Tháng hoạt động thể dục thể thao cho mọi người

Trang địa phương - Ngọc Chí - 10 giờ trước
Sáng ngày 3/3, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Kon Tum phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh tổ chức Lễ phát động Tháng hoạt động thể dục thể thao cho mọi người và Ngày chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân; đồng thời, tổ chức đồng diễn dân vũ năm 2024 với sự tham gia của 500 phụ nữ trên địa bàn tỉnh.
Vấn đề - Sự kiện (Tuần 9): Hành trình sau 6 năm vinh danh của Then: Bài học phát huy giá trị di sản

Vấn đề - Sự kiện (Tuần 9): Hành trình sau 6 năm vinh danh của Then: Bài học phát huy giá trị di sản

Kể từ khi được vinh danh đến nay đã 6 năm, các địa phương sở hữu di sản Then đã có nhiều giải pháp góp phần bảo tồn, phát huy, lan tỏa giá trị của Then trong cộng đồng. Đây là bài học quý trong câu chuyện gìn giữ mạch nguồn, phát huy giá trị văn hóa của di sản sau vinh danh. Chương trình Vấn đề - Sự kiện của Báo Dân tộc và Phát triển hôm nay sẽ bàn về: Hành trình sau 6 năm vinh danh của Then: Bài học phát huy giá trị di sản.
Đắk Lắk: Bắt đối tượng hoạt động tín dụng đen, tấn công người thi hành công vụ

Đắk Lắk: Bắt đối tượng hoạt động tín dụng đen, tấn công người thi hành công vụ

Pháp luật - Lê Hường - 10 giờ trước
Công an huyện Krông Pắk, tỉnh Đắk Lắk thông tin, đơn vị vừa khởi tố, bắt tạm giạm Võ Tấn Tùng (SN 1976), trú thị trấn Phước An (huyện Krông Pắk) về hành vi chuyên hoạt động tín dụng đen. Không những vậy, Tùng có hành động còn tấn công lực lượng Công an.
Đoàn Thanh niên Uỷ ban Dân tộc: Nhiều hoạt động ý nghĩa tại tỉnh Bắc Kạn

Đoàn Thanh niên Uỷ ban Dân tộc: Nhiều hoạt động ý nghĩa tại tỉnh Bắc Kạn

Tin tức - Mai Hương - 11 giờ trước
Ngày 01-02/3, được sự đồng ý của Ban Cán sự Đảng, Đảng ủy, Lãnh đạo Ủy ban Dân tộc (UBDT); Hưởng ứng tháng Thanh niên 2024, Đoàn Thanh niên UBDT phối hợp với Đoàn Thanh niên Sở Giao dịch chứng khoán thành phố Hà Nội tổ chức nhiều hoạt động thiện nguyện ý nghĩa tại tỉnh Bắc Kạn.
Quảng Bình: Nam sinh tử vong trong Hội khỏe Phù Đổng

Quảng Bình: Nam sinh tử vong trong Hội khỏe Phù Đổng

Sức khỏe - Khánh Ngân - 11 giờ trước
Ngày 2/3, Thầy Phan Thanh Xuân- Trưởng Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Quảng Trạch (Quảng Bình) xác nhận với phóng viên Báo Dân tộc và Phát triển có trường hợp nam sinh lớp 9 tử vong trong cuộc thi chạy tại Hội khỏe Phù Đổng cấp huyện năm học 2023 – 2024.
Kiên Giang: Trao 200 phần quà đến hộ gia đình DTTS khó khăn khu vực biên giới

Kiên Giang: Trao 200 phần quà đến hộ gia đình DTTS khó khăn khu vực biên giới

Trang địa phương - Tiến Vinh - Minh Triết - 11 giờ trước
Ngày 2/3, trên tuyến biên giới huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang, Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh phối hợp cùng UBND 2 xã biên giới (Vĩnh Điều và Vĩnh Phú) đến thăm và tặng quà cho các hộ đồng bào DTTS gặp khó khăn đang sinh sống trên khu vực biên giới của huyện Giang Thành.
Khai mạc Ngày hội người Bình Định tại TP.Hồ Chí Minh lần thứ 8-năm 2024

Khai mạc Ngày hội người Bình Định tại TP.Hồ Chí Minh lần thứ 8-năm 2024

Xã hội - T.Nhân-H.Trường - 11 giờ trước
Ngày 2/3, ngày Hội người Bình Ðịnh tại TP.Hồ Chí Minh lần thứ 8 năm 2024 đã được khai mạc tại Công viên Hồ Kỳ Hòa (195 - 197 Cao Thắng nối dài, quận 10, TP.Hồ Chí Minh). Đây là dịp để cộng đồng người Bình Định ở các tỉnh phía Nam gặp nhau, thăm hỏi, chia sẻ công việc, cuộc sống, cũng như tạo không gian đậm đà tinh thần văn hóa về con người miền đất Võ.