Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Làm sao giữ được nghệ thuật rối cạn của dân tộc Tày?

Thiên Đức - 17:08, 23/08/2021

Suốt một thời gian dài, múa rối cạn của người Tày huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên vắng bóng trong đời sống của cộng đồng. Phải đến năm 2012, loại hình nghệ thuật này mới được khôi phục. Tiếc rằng, khi rối cạn mới hồi sinh lại đối mặt với nguy cơ mai một…


Nghệ nhân tập luyện điều khiển con rối tại phường rối Thẩm Rộc
Nghệ nhân tập luyện điều khiển con rối tại phường rối Thẩm Rộc

Bước đầu hồi sinh

Ông Ma Quang Nhanh, Trưởng tộc dòng họ Ma thôn Thẩm Rộc cho biết, lịch sử rối cạn nơi đây có khoảng 200 năm về trước. Từ khi già làng Ma Công Bằng, ông tổ 9 đời của dòng họ Ma mang con rối về. Múa rối cạn một thời đã có chỗ đứng quan trọng trong đời sống văn hóa của đồng bào Tày. Phường rối cạn đi nhiều nơi để biểu diễn và ở đâu họ cũng được chào đón nồng nhiệt.

Nghệ thuật rối cạn của người Tày độc đáo là vậy, thế nhưng suốt một thời gian dài do nhiều biến động, loại hình này gần như vắng bóng. Phải đến năm 2012, múa rối cạn mới được phục hồi.

Là người trực tiếp thực hiện công tác khôi phục múa rối cạn, ông Nguyễn Văn Thụy, cán bộ Phòng Văn hóa Thông tin huyện Định Hóa cho biết, múa rối cạn là loại hình văn hóa đặc sắc của người Tày 2 xóm Ru Nghệ, xã Đồng Thịnh và xóm Thẩm Rộc, xã Bình Yên. Tuy nhiên, trước đây vì nhiều lý do nên loại hình nghệ thuật này gần như biến mất.

Đến năm 2011, Phòng Văn hóa Thông tin huyện Định Hóa thực hiện đề án về "Tiếp tục khôi phục, bảo tồn và phát huy những giá trị tinh hoa văn hóa truyền thống các dân tộc huyện Định Hóa" giai đoạn 2011-2015, Phòng Văn hóa huyện đã kết hợp với nhân dân Ru Nghệ và Thẩm Rộc nghiên cứu và phục hồi nghệ thuật đặc sắc này. Qua một thời gian phường rối đã tổ chức các buổi tập luyện, khán giả đến chật cả nhà văn hóa thôn. Từ đó, phường rối thường xuyên biểu diễn, được nhân dân đón nhận nồng nhiệt.

Ghi nhận giá trị của loại hình rối cạn ở Thẩm Rộc, xã Bình Yên và Ru Nghệ, xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, năm 2015, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận đây này là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sau khi được công nhận rối cạn của người Tày thường xuyên được biểu diễn trong cộng đồng. Không những vậy, các nghệ nhân của phường rối còn từng đi biểu diễn ở khắp nơi như phố đi bộ Hà Nội, Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Sơn Tây… Ngành Văn hóa cũng tích cực nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa này thông qua việc mở lớp truyền dạy trong câu lạc bộ, trong trường học, hỗ trợ nghệ nhân…

Các nghệ nhân đang sắp xếp “sân khấu” rối cạn
Các nghệ nhân đang sắp xếp “sân khấu” rối cạn

Nguy cơ mai một…

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực phục hồi, song trong giai đoạn hiện nay, múa rối cạn của người Tày - Định Hóa lại đối mặt nhiều thách thức bị mai một. Bà Trần Thị Nhiên, Trưởng phòng Quản lý di sản văn hóa, Sở Văn hóa Thể thao và Du Lịch tỉnh Thái Nguyên cho biết, phải mất rất nhiều thời gian, công sức những người làm công tác văn hóa tỉnh Thái Nguyên mới phục dựng được rối cạn của người Tày Định Hóa. Tuy nhiên, hiện nay loại hình này lại phải đối mặt với nhiều khó khăn thách thức.

Khó khăn đầu tiên phải tính đến đó là nghệ thuật rối cạn từ bao đời nay lưu truyền theo hình thức cha truyền con nối. Người dân cho rằng, con rối là hình tượng rất linh thiêng, cho nên khi người chết đi thường mang theo vì sợ ma hát (ma bắt); do đó những người ngoài phường, ngoài dòng họ dù muốn cũng không dám học. Bên cạnh đó, những nghệ nhân tài hoa, tâm huyết đã cao tuổi, trong khi lớp trẻ không có điều kiện hoặc không mặn mà với rối.

Bên cạnh đó, do ảnh hưởng của dịch Covid -19 nên hơn 2 năm qua, các phường rối gần như không thể tập luyện hay biểu diễn. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng tới tâm lý các nghệ nhân cũng như cộng đồng.

Trong công tác hỗ trợ nghệ nhân cũng vấp phải khó khăn. Ví dụ, tại phường rối thôn Thẩm Rộc có nghệ nhân Ma Quang Chóng rất tâm huyết với nghề, bản thân ông lại không có nghề gì khác nên không có thu nhập. Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên rất mong muốn đề xuất cho ông Ma Quang Chóng hưởng hỗ trợ theo Nghị định số 109/2015/NĐ-CP của Chính phủ để ông yên tâm hơn với rối cạn. Tuy nhiên, theo quy định của Nghị định 109 lại ràng buộc tính mức thu nhập cho cả gia đình nên ông Chóng không đủ điều kiện thụ hưởng chính sách.

Để nghệ thuật rối cạn của dân tộc Tày tiếp tục được duy trì và phát triển, bên cạnh nỗ lực của những nghệ nhân, những người tiếp nối trong dòng họ và ngành văn hóa địa phương, rất cần sự quan tâm hơn nữa của các cơ quan chức năng và những người tâm huyết, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị một di sản văn hóa độc đáo của dân tộc. Nhất là chính quyền cần có sự quan tâm để làm sao nghệ nhân vẫn giữ được lửa nghề tiếp tục biểu diễn./.

Tin cùng chuyên mục
Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc- 2022: Vẫn còn nhiều trăn trở

Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc- 2022: Vẫn còn nhiều trăn trở

Sau 10 ngày tranh giải, tối 28/5, Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc - 2022 đã khép lại với 11 vở diễn và gần 100 nghệ sĩ, diễn viên được trao huy chương, giải thưởng. Tại Liên hoan, phía sau những huy chương, giải thưởng, các nghệ sỹ, diễn viên tuồng vẫn mang nhiều nỗi trăn trở...
Tin nổi bật trang chủ
Ngày hội hái mận ở rẻo cao Mường Lống

Ngày hội hái mận ở rẻo cao Mường Lống

Tin địa phương - NA - 1 giờ trước
Tại xã vùng cao Mường Lống, huyện Kỳ Sơn (Nghệ An) đang diễn ra Ngày hội hái mận năm 2022. Đây là sự kiện nhằm quảng bá, giới thiệu thương hiệu mận Tam hoa đến người dân, du khách và các thương lái.
Thành lập Trung tâm cứu hộ gấu tại Vườn quốc gia Bạch Mã

Thành lập Trung tâm cứu hộ gấu tại Vườn quốc gia Bạch Mã

Môi trường sống - NA - 1 giờ trước
Tại Vườn quốc gia Bạch Mã (tỉnh Thừa Thiên Huế), Cục Kiểm lâm Việt Nam cùng Tổ chức Động vật châu Á và Vườn quốc gia Bạch Mã tổ chức ra mắt giới thiệu Trung tâm cứu hộ gấu Việt Nam II, với năng lực nuôi cứu hộ hơn 300 cá thể gấu trong môi trường bán tự nhiên.27
Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Thăng Long tứ trấn - đền Voi Phục, đền Quán Thánh

Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Thăng Long tứ trấn - đền Voi Phục, đền Quán Thánh

Tin tức - L.Minh - 1 giờ trước
Sáng 29/5/2022, Quận ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam quận Ba Đình, TP. Hà Nội tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Thăng Long tứ trấn - đền Voi Phục, đền Quán Thánh. Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam đến dự.
Hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa tăng 15,6% trong 5 tháng đầu năm

Hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa tăng 15,6% trong 5 tháng đầu năm

Kinh tế - Cát Tường - 2 giờ trước
Thông tin từ Tổng cục Thống kê công bố sáng 29/5, trong tháng 5/2022, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của cả nước ước đạt 62,69 tỷ USD, giảm 4,7% so với tháng trước và tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước.
Sự lãng phí từ các công trình nước sinh hoạt nông thôn

Sự lãng phí từ các công trình nước sinh hoạt nông thôn

Tiếng nói từ cơ sở - Trọng Bảo - 5 giờ trước
Tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2025, tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh tới 98%, trong đó 50% hộ dân được sử dụng nước sạch theo Quy chuẩn của Bộ Y tế… Để hướng đến mục tiêu này, trong những năm qua, Lào Cai đã đầu tư được nhiều công trình cấp nước sinh hoạt bằng nhiều nguồn vốn như: Chương trình mục tiêu quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường, Chương trình 134, 135, 30a, Chương trình xây dựng nông thôn mới…
Sức quyến rũ từ những thửa ruộng bậc thang ở Bát Xát

Sức quyến rũ từ những thửa ruộng bậc thang ở Bát Xát

Huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai có trên 3.000 ha ruộng bậc thang ở tất cả các xã, nổi bật là thung lũng Thề Pả thuộc địa phận 2 xã Ngài Thầu và Y Tý , đây được coi là điểm "săn mây" độc đáo bậc nhất tại Việt Nam. Vào mùa nước đổ, những ô ruộng bậc thang xếp tầng uốn lượn như chiếc thang cao vút lên trời xanh với nhiều gam màu đẹp mắt, khiến mỗi du khách đến đây phải ngỡ ngàng, mê mẩn.
Sức quyến rũ từ những thửa ruộng bậc thang ở Bát Xát

Sức quyến rũ từ những thửa ruộng bậc thang ở Bát Xát

Media - Văn Hoa - 5 giờ trước
Huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai có trên 3.000 ha ruộng bậc thang ở tất cả các xã, nổi bật là thung lũng Thề Pả thuộc địa phận 2 xã Ngài Thầu và Y Tý , đây được coi là điểm "săn mây" độc đáo bậc nhất tại Việt Nam. Vào mùa nước đổ, những ô ruộng bậc thang xếp tầng uốn lượn như chiếc thang cao vút lên trời xanh với nhiều gam màu đẹp mắt, khiến mỗi du khách đến đây phải ngỡ ngàng, mê mẩn.
Sách giáo khoa mới tăng giá: Bài toán khó cho học sinh vùng DTTS

Sách giáo khoa mới tăng giá: Bài toán khó cho học sinh vùng DTTS

Giáo dục - Kim Anh - 6 giờ trước
Hiện nay, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam công bố giá sách giáo khoa mới của lớp 3, 7, 10 theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 áp dụng từ năm học 2022 - 2023 có mức giá cao hơn 2 - 3 lần so với sách giáo khoa hiện hành. Việc tăng giá sách năm học tới sẽ là áp lực không nhỏ đối với phụ huynh học sinh ở vùng DTTS, miền núi.
Gia Lai: Sản phẩm OCOP đang hòa vào

Gia Lai: Sản phẩm OCOP đang hòa vào "biển lớn"

Kinh tế - Ngọc Thu - 6 giờ trước
Nhằm tăng cường kết nối cung cầu, phát triển thị trường tiêu thụ các sản phẩm OCOP đến với người tiêu dùng, ngoài chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, tỉnh Gia Lai còn tổ chức nhiều hoạt động quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường.
Việt Nam có 5 đại diện được tạp chí Forbes vinh danh

Việt Nam có 5 đại diện được tạp chí Forbes vinh danh

Nhìn ra thế giới - BĐT - 6 giờ trước
Vừa qua, tạp chí Forbes công bố danh sách những gương mặt xuất sắc dưới tuổi 30 tại châu Á năm 2022 lần thứ 7 (Under 30 Asia 2022), trong đó có 5 đại diện từ Việt Nam.
Nghệ An: Sổ đỏ, đất rừng bỗng nhiên về tay người khác

Nghệ An: Sổ đỏ, đất rừng bỗng nhiên về tay người khác

Pháp luật - Việt Thắng – Khánh An - 6 giờ trước
Nhiều hộ dân ở huyện Thanh Chương (Nghệ An) đã được UBND huyện ra quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất rừng từ năm 2006, thế nhưng cho đến nay họ vẫn chưa nhận được sổ, trong khi trên thực tế, đất mình lại rơi vào tay người khác.