Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Gùi - một sản phẩm văn hoá đặc sắc, thân thiện với môi trường của đồng bào Jrai

PV - 11:53, 23/08/2020

Chiếc Gùi trong văn hóa của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên nói chung và của người Jrai tại Gia Lai nói riêng - không chỉ là đồ vật sử dụng trong cuộc sống hằng ngày như đựng thức ăn lên nương rẫy, đi chợ, đựng bầu đi lấy nước mà còn là một trong những tác phẩm nghệ thuật được trang trí nhiều hoa văn, thể hiện đôi bàn tay khéo léo, óc thẩm mỹ, gửi gắm bao tâm tư tình cảm của người làm ra nó.

Những chiếc gùi dần dần được hình thành qua đôi bàn tay khéo léo của những người đàn ông trong làng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Những chiếc gùi dần dần được hình thành qua đôi bàn tay khéo léo của những người đàn ông trong làng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Theo phong tục mẫu hệ của dân tộc Jrai tại Tây Nguyên, thanh niên lớn phải biết đan lát, mà đặc trưng là chiếc Gùi; nếu không sẽ không lấy được vợ. Chỉ cần nhìn các ngón tay của chàng thanh niên trong làng, bố mẹ cô gái sẽ nhận biết được người này có biết đan lát hay không. Họ chọn cho con gái một thanh niên biết đan lát để sau về biết đan gùi, đan các vật dụng như rổ, rá, nơm cá, .... Việc đan lát cần sự tỉ mỉ, siêng năng, khéo léo chứng tỏ người đàn ông có trách nhiệm với gia đình. Các cô gái sẽ nghe lời bố mẹ, bắt chồng là những chàng trai thường ngồi đan gùi trên nhà Rông của làng. Chiếc gùi vì vậy cũng được xem như một bảo chứng cho hôn nhân.

Ở chế độ mẫu hệ, người đàn ông có trách nhiệm trong gia đình thường được đánh giá qua đôi bàn tay khéo léo khi đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Ở chế độ mẫu hệ, người đàn ông có trách nhiệm trong gia đình thường được đánh giá qua đôi bàn tay khéo léo khi đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Nghệ nhân Rơ Châm HMút, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) cho biết, thanh niên phải tập đan gùi, nếu không biết đan gùi sẽ bị đánh giá là lười biếng và không lấy được vợ. Hồi xưa người giàu chọn rể hay con gái "bắt chồng" thì đều lên nhà Rông xem thanh niên nào tay dính nhựa cây, ngón tay bị đứt bởi vót tre, vót nứa thì người đó biết đan gùi, tay sạch là không biết đan.

Các cháu bé chăm chú nhìn theo công đoạn làm gùi của ông mình. Ảnh: Hồng Điêp - TTXVN
Các cháu bé chăm chú nhìn theo công đoạn làm gùi của ông mình. Ảnh: Hồng Điêp - TTXVN

Chiếc gùi của dân tộc Jrai tại Gia Lai có thể chia làm 3 loại: Gùi thân tròn, một lớp, đan thưa để lấy củi, rau, măng, hoặc đựng bầu khi đi lấy nước; gùi thân tròn, một lớp, đan dầy đựng lúa gạo, bắp từ rẫy về và loại gùi thân dẹt có một hoặc ba ngăn thường đan bằng mây nan nhỏ dùng cho đàn ông đi rẫy, đi săn để đựng cơm, thuốc hút, dao, tên, bẫy thú, đeo áp chặt vào lưng, thuận tiện khi luồn lách trong rừng.

Một chiếc gùi sắp được hình thành. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Một chiếc gùi sắp được hình thành. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Những chiếc gùi này thường được làm từ tre và các loài cây thuộc họ tre, nứa và mây. Dây mây được dùng để quấn miệng hoặc làm đế gùi, đan quai gùi. Đế gùi thường được làm bằng mây hoặc các loại gỗ mềm để dễ uốn hình tròn, vuông. Khi đan thân gùi, các nghệ nhân sẽ tạo hoa văn trang trí bằng việc thêm hoa văn màu đen, đỏ hoặc lật xen kẽ các nan cùng màu. Thân gùi có thể nẹp tre hoặc mây qua các trụ góc. Nẹp thân được ốp vào thân gùi bằng dây mây. Tất cả các công đoạn đều được làm tỉ mỉ, chắc chắn để gùi có thể sử dụng được lâu dài, nhất là phần quai gùi dễ bị đứt khi tải đồ vật nặng.

Đàn ông, thanh niên trong làng đều phải biết đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Đàn ông, thanh niên trong làng đều phải biết đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Gùi là vật dụng gắn liền với cuộc sống của đồng bào Tây Nguyên, đặc biệt là phụ nữ. Về các buôn, làng, ai cũng dễ dàng bắt gặp hình ảnh mỗi buổi sáng hoặc chiều, phụ nữ thường cõng chiếc gùi trên lưng, đựng từng bầu nước ngọt về nhà. Hoặc cảnh từ già đến trẻ nhỏ, đàn ông hay đàn bà đều đeo những chiếc gùi lên nương, xuống chợ. Họ gùi mọi thứ như củ măng lồ ô, thảo mộc, mớ lá, gốc cây, con heo, con gà đến chợ; rồi lại gùi những gói mì tôm, chai nước, cân gạo, gói bánh mang về.

Hình ảnh phụ nữ dùng gùi để cõng nước về nhà rất quen thuộc tại các làng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Hình ảnh phụ nữ dùng gùi để cõng nước về nhà rất quen thuộc tại các làng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Không chỉ là nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên từ xa xưa, nay, những chiếc gùi này lại càng được cộng đồng người Jrai trân quý bởi giá trị bảo vệ môi trường của nó mang lại. Ông Ksor Đường, huyện Krông Pa (Gia Lai) cho hay, ngày nay, việc cả xã hội sử dụng túi ni lông tràn lan trong sinh hoạt làm ảnh hưởng đến môi trường sống của chính con người và các loài động vật trên thế giới. Với văn hóa dùng gùi để đựng các vật dụng mua từ chợ, người Jrai đang góp phần bảo vệ môi trường sống xung quanh, nói không với rác thải nhựa.

Phụ nữ thường dùng gùi trong tất cả các hoạt động, sinh hoạt hằng ngày, thay thế túi ni lông. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Phụ nữ thường dùng gùi trong tất cả các hoạt động, sinh hoạt hằng ngày, thay thế túi ni lông. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Trong cuộc sống hiện đại hôm nay, có nhiều vật dụng thay thế gùi nhưng người Jrai nói riêng và các dân tộc thiểu số Tây Nguyên nói chung vẫn luôn xem gùi là vật dụng quan trọng, gần gũi, là nét đẹp riêng của dân tộc cần được bảo tồn và phát huy giá trị vốn có.

Tin cùng chuyên mục
Lâm Bình (Tuyên Quang): Đưa du lịch thành mũi nhọn kinh tế

Lâm Bình (Tuyên Quang): Đưa du lịch thành mũi nhọn kinh tế

Những năm qua, du lịch huyện Lâm Bình (Tuyên Quang) đã và đang thu hút được nhiều du khách trong và ngoài nước. Với nhiều cảnh đẹp về thiên nhiên cùng bản sắc văn hóa dân tộc đậm đà, đã tạo nên những lợi thế để huyện Lâm Bình phát triển kinh tế từ khai thác du lịch.
Tin nổi bật trang chủ
Nhân rộng hơn nữa những mô hình tổ chức phục vụ học tập

Nhân rộng hơn nữa những mô hình tổ chức phục vụ học tập

Tin tức - Hồng Minh - 16:27, 21/10/2020
Sáng 21/10, tại Hà Nội Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã tổ chức Hội nghị tổng kết Đề án “Đẩy mạnh các hoạt động học tập suốt đời trong các thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, câu lạc bộ”.
111 người chết do mưa lũ tại miền Trung và Tây Nguyên

111 người chết do mưa lũ tại miền Trung và Tây Nguyên

Tin tức - PV - 15:38, 21/10/2020
Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống thiên tai, từ ngày 6/10 đến sáng 21/10, đã có 111 người chết, 22 người mất tích do mưa lũ ở miền Trung và Tây Nguyên.
Cơ cấu lại nông nghiệp vùng trung du và miền núi phía Bắc: Từng bước thoát khỏi “lõi nghèo”

Cơ cấu lại nông nghiệp vùng trung du và miền núi phía Bắc: Từng bước thoát khỏi “lõi nghèo”

Kinh tế - Hoàng Quý - 15:37, 21/10/2020
Trung du và miền núi (TD&MN) phía Bắc bao gồm 14 tỉnh Tây Bắc và Đông Bắc. Đây là vùng chiến lược an ninh quốc phòng của đất nước, đồng thời là vùng có tiềm năng lợi thế về đất đai, khí hậu, con người, văn hóa… Việc tái cơ cấu lại nông nghiệp ở vùng này có ý nghĩa thúc đẩy sản xuất, nâng cao giá trị cây trồng, vật nuôi, từng bước đưa vùng thoát khỏi “lõi nghèo”.
Bước phát triển mới ở Đại Sơn

Bước phát triển mới ở Đại Sơn

Kinh tế - Minh Thu - 15:30, 21/10/2020
Từng là xã đặc biệt khó khăn, biên giới của huyện Quảng Hòa (Cao Bằng), sau 5 năm thực hiện các chương trình, chính sách dân tộc, Đại Sơn đã tận dụng thời cơ vươn lên, phát triển hiệu quả các mô hình sản xuất nông nghiệp. Nhờ đó, đời sống kinh tế - xã hội toàn xã có bước phát triển, tỷ lệ hộ nghèo đến hết năm 2019 còn 7,9%...
Bão số 8 cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 440km

Bão số 8 cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 440km

Tin tức - PV - 15:23, 21/10/2020
Dự báo trong 24 giờ tới, bão di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc, mỗi giờ đi được khoảng 10km và có khả năng mạnh thêm. Đến 07 giờ ngày 22/10/2020, vị trí tâm bão ở khoảng 16,8 độ Vĩ Bắc; 116,5 độ Kinh Đông, cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 440km về phía Đông. Sức gió mạnh nhất vùng gần tâm bão mạnh cấp 9-10 (75-100km/giờ), giật cấp 12.
Triển khai chương trình sách giáo khoa mới ở Thanh Hóa: Các trường tiểu học miền núi gặp khó khăn

Triển khai chương trình sách giáo khoa mới ở Thanh Hóa: Các trường tiểu học miền núi gặp khó khăn

Giáo dục - Quỳnh Trâm - 15:04, 21/10/2020
Trước thềm năm học mới 2020 - 2021, tháng 8/2020, UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt kế hoạch mua đồ dùng dạy học lớp 1 theo chương trình sách giáo khoa mới. Theo đó, 512 trường tiểu học và trường liên cấp tiểu học - THCS của tỉnh được cấp kinh phí gần 93 tỷ đồng.
Nghệ An: Khẩn cấp di dời hàng ngàn người dân do mưa lũ

Nghệ An: Khẩn cấp di dời hàng ngàn người dân do mưa lũ

Môi trường sống - Thanh Hải - 14:45, 21/10/2020
Mưa lớn kéo dài kết hợp nước từ thượng nguồn sông suối đổ về khiến nhiều địa phương phải di dời khẩn cấp hàng ngàn người dân đến nơi an toàn. Ngoài việc tiếp tục phòng, chống những diễn biến bất thường của thời tiết, Nghệ An đang nỗ lực khắc phục nhanh hậu quả mưa lũ gây ra.
Lâm Bình (Tuyên Quang): Đưa du lịch thành mũi nhọn kinh tế

Lâm Bình (Tuyên Quang): Đưa du lịch thành mũi nhọn kinh tế

Sắc màu 54 - Nghĩa Hiệp - 11:03, 21/10/2020
Những năm qua, du lịch huyện Lâm Bình (Tuyên Quang) đã và đang thu hút được nhiều du khách trong và ngoài nước. Với nhiều cảnh đẹp về thiên nhiên cùng bản sắc văn hóa dân tộc đậm đà, đã tạo nên những lợi thế để huyện Lâm Bình phát triển kinh tế từ khai thác du lịch.
Bảo hiểm Xã hội Việt Nam: Phong trào thi đua yêu nước góp phần hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Bảo hiểm Xã hội Việt Nam: Phong trào thi đua yêu nước góp phần hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Đời sống - Xã hội - Hồng Phúc - 11:00, 21/10/2020
Ngày 14/10/2020, tại Hà Nội, Bảo hiểm Xã hội (BHXH) Việt Nam đã long trọng tổ chức Đại hội Thi đua yêu nước ngành BHXH lần thứ V. Tại Đại hội này, có 26 tập thể và 20 cá nhân được trao tặng Huân chương Lao động, Bằng khen và Cờ Thi đua của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Những phận người cô đơn và rào cản pháp lý

Những phận người cô đơn và rào cản pháp lý

Đời sống - Xã hội - Mạnh Cường - 10:58, 21/10/2020
Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm, có nhiều chính sách để chăm sóc người cao tuổi. Tuy nhiên, tại một số địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi, vẫn còn những người già cô đơn, không nơi nương tựa, cuộc sống vô cùng khó khăn nhưng lại chưa tiếp cận được với những chính sách nhân văn này, bởi những… rào cản pháp lý.