Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Gùi - một sản phẩm văn hoá đặc sắc, thân thiện với môi trường của đồng bào Jrai

PV - 11:53, 23/08/2020

Chiếc Gùi trong văn hóa của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên nói chung và của người Jrai tại Gia Lai nói riêng - không chỉ là đồ vật sử dụng trong cuộc sống hằng ngày như đựng thức ăn lên nương rẫy, đi chợ, đựng bầu đi lấy nước mà còn là một trong những tác phẩm nghệ thuật được trang trí nhiều hoa văn, thể hiện đôi bàn tay khéo léo, óc thẩm mỹ, gửi gắm bao tâm tư tình cảm của người làm ra nó.

Những chiếc gùi dần dần được hình thành qua đôi bàn tay khéo léo của những người đàn ông trong làng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Những chiếc gùi dần dần được hình thành qua đôi bàn tay khéo léo của những người đàn ông trong làng. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Theo phong tục mẫu hệ của dân tộc Jrai tại Tây Nguyên, thanh niên lớn phải biết đan lát, mà đặc trưng là chiếc Gùi; nếu không sẽ không lấy được vợ. Chỉ cần nhìn các ngón tay của chàng thanh niên trong làng, bố mẹ cô gái sẽ nhận biết được người này có biết đan lát hay không. Họ chọn cho con gái một thanh niên biết đan lát để sau về biết đan gùi, đan các vật dụng như rổ, rá, nơm cá, .... Việc đan lát cần sự tỉ mỉ, siêng năng, khéo léo chứng tỏ người đàn ông có trách nhiệm với gia đình. Các cô gái sẽ nghe lời bố mẹ, bắt chồng là những chàng trai thường ngồi đan gùi trên nhà Rông của làng. Chiếc gùi vì vậy cũng được xem như một bảo chứng cho hôn nhân.

Ở chế độ mẫu hệ, người đàn ông có trách nhiệm trong gia đình thường được đánh giá qua đôi bàn tay khéo léo khi đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Ở chế độ mẫu hệ, người đàn ông có trách nhiệm trong gia đình thường được đánh giá qua đôi bàn tay khéo léo khi đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Nghệ nhân Rơ Châm HMút, xã Ia Ka, huyện Chư Păh (Gia Lai) cho biết, thanh niên phải tập đan gùi, nếu không biết đan gùi sẽ bị đánh giá là lười biếng và không lấy được vợ. Hồi xưa người giàu chọn rể hay con gái "bắt chồng" thì đều lên nhà Rông xem thanh niên nào tay dính nhựa cây, ngón tay bị đứt bởi vót tre, vót nứa thì người đó biết đan gùi, tay sạch là không biết đan.

Các cháu bé chăm chú nhìn theo công đoạn làm gùi của ông mình. Ảnh: Hồng Điêp - TTXVN
Các cháu bé chăm chú nhìn theo công đoạn làm gùi của ông mình. Ảnh: Hồng Điêp - TTXVN

Chiếc gùi của dân tộc Jrai tại Gia Lai có thể chia làm 3 loại: Gùi thân tròn, một lớp, đan thưa để lấy củi, rau, măng, hoặc đựng bầu khi đi lấy nước; gùi thân tròn, một lớp, đan dầy đựng lúa gạo, bắp từ rẫy về và loại gùi thân dẹt có một hoặc ba ngăn thường đan bằng mây nan nhỏ dùng cho đàn ông đi rẫy, đi săn để đựng cơm, thuốc hút, dao, tên, bẫy thú, đeo áp chặt vào lưng, thuận tiện khi luồn lách trong rừng.

Một chiếc gùi sắp được hình thành. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Một chiếc gùi sắp được hình thành. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Những chiếc gùi này thường được làm từ tre và các loài cây thuộc họ tre, nứa và mây. Dây mây được dùng để quấn miệng hoặc làm đế gùi, đan quai gùi. Đế gùi thường được làm bằng mây hoặc các loại gỗ mềm để dễ uốn hình tròn, vuông. Khi đan thân gùi, các nghệ nhân sẽ tạo hoa văn trang trí bằng việc thêm hoa văn màu đen, đỏ hoặc lật xen kẽ các nan cùng màu. Thân gùi có thể nẹp tre hoặc mây qua các trụ góc. Nẹp thân được ốp vào thân gùi bằng dây mây. Tất cả các công đoạn đều được làm tỉ mỉ, chắc chắn để gùi có thể sử dụng được lâu dài, nhất là phần quai gùi dễ bị đứt khi tải đồ vật nặng.

Đàn ông, thanh niên trong làng đều phải biết đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Đàn ông, thanh niên trong làng đều phải biết đan gùi. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Gùi là vật dụng gắn liền với cuộc sống của đồng bào Tây Nguyên, đặc biệt là phụ nữ. Về các buôn, làng, ai cũng dễ dàng bắt gặp hình ảnh mỗi buổi sáng hoặc chiều, phụ nữ thường cõng chiếc gùi trên lưng, đựng từng bầu nước ngọt về nhà. Hoặc cảnh từ già đến trẻ nhỏ, đàn ông hay đàn bà đều đeo những chiếc gùi lên nương, xuống chợ. Họ gùi mọi thứ như củ măng lồ ô, thảo mộc, mớ lá, gốc cây, con heo, con gà đến chợ; rồi lại gùi những gói mì tôm, chai nước, cân gạo, gói bánh mang về.

Hình ảnh phụ nữ dùng gùi để cõng nước về nhà rất quen thuộc tại các làng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Hình ảnh phụ nữ dùng gùi để cõng nước về nhà rất quen thuộc tại các làng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Không chỉ là nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên từ xa xưa, nay, những chiếc gùi này lại càng được cộng đồng người Jrai trân quý bởi giá trị bảo vệ môi trường của nó mang lại. Ông Ksor Đường, huyện Krông Pa (Gia Lai) cho hay, ngày nay, việc cả xã hội sử dụng túi ni lông tràn lan trong sinh hoạt làm ảnh hưởng đến môi trường sống của chính con người và các loài động vật trên thế giới. Với văn hóa dùng gùi để đựng các vật dụng mua từ chợ, người Jrai đang góp phần bảo vệ môi trường sống xung quanh, nói không với rác thải nhựa.

Phụ nữ thường dùng gùi trong tất cả các hoạt động, sinh hoạt hằng ngày, thay thế túi ni lông. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN
Phụ nữ thường dùng gùi trong tất cả các hoạt động, sinh hoạt hằng ngày, thay thế túi ni lông. Ảnh: Hồng Điệp - TTXVN

Trong cuộc sống hiện đại hôm nay, có nhiều vật dụng thay thế gùi nhưng người Jrai nói riêng và các dân tộc thiểu số Tây Nguyên nói chung vẫn luôn xem gùi là vật dụng quan trọng, gần gũi, là nét đẹp riêng của dân tộc cần được bảo tồn và phát huy giá trị vốn có.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Theo Kế hoạch của UBND huyện Mường La, tỉnh Sơn La, Ngày hội hoa Sơn Tra năm 2024, sẽ diễn ra vào ngày 9, 10/3, tại bản Nậm Nghiệp, xã Ngọc Chiến, với các hoạt động hấp dẫn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Tin nổi bật trang chủ
Trăm năm bờ xe nước bên sông

Trăm năm bờ xe nước bên sông

Phóng sự - Tiêu Dao - 20:22, 01/03/2024
Bờ xe nước - cỗ máy bằng tre là biểu tượng một thời bên dòng sông Trà Khúc ngày đêm quay đều, mang nước tưới cho ruộng đồng xanh tốt. Hơn 50 năm trôi qua, ở TP. Quảng Ngãi vẫn có một nghệ nhân cần mẫn dựng tạo “kỳ quan đồng ruộng” để di sản này không bị biến mất.
Tin trong ngày - 1/3/2024

Tin trong ngày - 1/3/2024

Media - BDT - 20:00, 01/03/2024
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 1/3, có những thông tin đáng chú ý sau: Việt Nam trong Top 10 điểm đến tốt nhất năm 2024 cho sinh viên tốt nghiệp. Quảng bá phở Việt qua Festival Phở 2024. Sầu riêng OCOP giữa vùng sâu Hang Ka. Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi
Đội đua thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đứng đầu phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia

Đội đua thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đứng đầu phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia

Thể thao - T.Nhân - 19:58, 01/03/2024
Thông tin từ Ban Tổ chức giải, ngày đua đầu tiên (1/3), đội thuyền máy F1 H2O Bình Định - Việt Nam đã giành được thành tích đáng nể ở ngày đua phân hạng UIM F1H2O Grand Prix of Indonesia đang diễn ra ở hồ Toba. Trong đó, Đội trưởng Jonas Andersson giữ vững phong độ của đương kim vô địch mùa giải 2023, khi là tay đua đứng đầu bảng xếp hạng. Đứng sau là các tay đua Erik Stark của đội Victory (U.A.E) và Rusty Wyatt đội Sharjah (U.A.E).
Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Sơn La: Miền quê cổ tích Ngọc Chiến sẵn sàng cho Ngày hội hoa Sơn Tra

Tin tức - Minh Nhật - 19:55, 01/03/2024
Theo Kế hoạch của UBND huyện Mường La, tỉnh Sơn La, Ngày hội hoa Sơn Tra năm 2024, sẽ diễn ra vào ngày 9, 10/3, tại bản Nậm Nghiệp, xã Ngọc Chiến, với các hoạt động hấp dẫn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng dự Lễ kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng, 35 năm Ngày Biên phòng toàn dân

Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng dự Lễ kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng, 35 năm Ngày Biên phòng toàn dân

Thời sự - Thúy Hồng - 19:53, 01/03/2024
Sáng 1/3, tại Hà Nội, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng (BĐBP) long trọng tổ chức Lễ đón nhận Huân chương Chiến công hạng Nhì, Kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống BĐBP (3/3/1959 - 3/3/2024), 35 năm Ngày Biên phòng toàn dân (3/3/1989 - 3/3/2024). Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa XHCN Việt Nam Võ Văn Thưởng dự và phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ.
Tin trong ngày - 29/2/2024

Tin trong ngày - 29/2/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 29/2, có những thông tin đáng chú ý sau: Đà Lạt được nhận giải thưởng Thành phố lễ hội của châu Á. Chiêm ngưỡng tòa thành độc nhất vô nhị tại xứ Thanh. Những lá đơn “đặc biệt” ở Hàm Yên. Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Gia Lai: Tổ chức Trưng bày áo dài và Hội thi dân vũ

Gia Lai: Tổ chức Trưng bày áo dài và Hội thi dân vũ

Xã hội - Ngọc Thu - 19:44, 01/03/2024
Sáng 1/3, tại Nhà Thiếu nhi Tp. Pleiku, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Gia Lai đã tổ chức Trưng bày Áo dài “Tôi yêu Áo dài Việt”; đồng diễn dân vũ và Hội thi dân vũ “Phụ nữ Gia Lai duyên dáng, khỏe, đẹp” nhằm chào mừng Kỷ niệm 1984 năm khởi nghĩa Hai Bà Trưng, 114 năm Ngày Quốc tế Phụ nữ (8/3/1910 - 8/3/2024), 49 năm Ngày giải phóng tỉnh Gia Lai (17/3/1975 - 17/3/2024).
Phú Yên: Bắt tạm giam Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Cầu

Phú Yên: Bắt tạm giam Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Sông Cầu

Pháp luật - T.Nhân - 19:41, 01/03/2024
Cơ quan Cảnh sát Điều tra (CSĐT) Công an thị xã Sông Cầu (Phú Yên) cho biết, đã tống đạt quyết định khởi tố bị can, đồng thời thực thi lệnh bắt tạm giam về tội danh “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” đối với ông Tôn Thất Thịnh (SN 1969, trú ở khu phố Bà Triệu, phường 7, Tp. Tuy Hòa) là Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ (QLRPH) Sông Cầu.
Hà Giang: Gần 1.000 lao động là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm

Hà Giang: Gần 1.000 lao động là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm

Nghề nghiệp - Việc làm - Vũ Mừng - 19:36, 01/03/2024
Sáng 1/3, UBND huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang tổ chức Hội chợ việc làm năm 2024. Sự kiện đã thu hút sự tham gia của 14 doanh nghiệp và gần 1.000 lao động, học sinh là con em đồng bào DTTS tham gia Hội chợ việc làm trên địa bàn.
Lễ hội Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh 2024 đánh dấu 10 năm phát triển

Lễ hội Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh 2024 đánh dấu 10 năm phát triển

Tin tức - Minh Nhật - 19:33, 01/03/2024
Sáng 1/3, Sở Du lịch TP. Hồ Chí Minh phối hợp với các đơn vị tổ chức họp báo thông tin về Lễ hội Áo dài lần thứ 10 năm 2024.
Trao tặng 200 lá cờ Tổ quốc và Bản đồ Việt Nam cho người dân xã biên giới

Trao tặng 200 lá cờ Tổ quốc và Bản đồ Việt Nam cho người dân xã biên giới

Tin tức - Vũ Mừng - 19:31, 01/03/2024
Tại Lễ ra quân Tháng Thanh niên, Tháng 3 Biên giới năm 2024 , Tỉnh đoàn và Hội Liên hiệp Thanh niên (LHTN) Việt Nam tỉnh Hà Giang đã phối hợp với Tỉnh đoàn tỉnh Đồng Nai trao tặng 200 lá cờ Tổ quốc và Bản đồ Việt Nam cho người dân xã biên giới Xín Mần, huyện Xín Mần.