Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn nghệ thuật hát ADay của người Khmer

NA (T/h) - 17:43, 15/03/2022

Hát ADay của người Khmer (xã Xà Phiên, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang) là nghệ thuật trình diễn dân gian tổng hợp, theo lối hát “nói”. Di sản văn hóa này được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2021.

Aday là loại hình nghệ thuật hát đối đáp của dân tộc Khmer (Ảnh: Đình Thương)
Aday là loại hình nghệ thuật hát đối đáp của dân tộc Khmer (Ảnh: Đình Thương)

Hát ADay được truyền vào tỉnh Hậu Giang cùng với công cuộc khai hoang mở đất, lập phum, sóc của bà con Khmer. Địa bàn huyện Long Mỹ xưa có hát ADay từ rất sớm, điển hình là ở chùa Pô Thi Vong Sa, tại xã Xà Phiên, huyện Long Mỹ, hầu như trai gái đều biết hát ADay. Tại vùng đất thuộc thành phố Vị Thanh thời xưa, cộng đồng bà con dân tộc Khmer cũng có Đội văn nghệ thường xuyên trình diễn hát ADay.

Hát ADay được trình diễn trong các dịp lễ hội, dần dần hát góp vui trong các nghi lễ gia đình hay các cuộc vui trong phum, sóc. Người hát ADay là một bên nam và bên nữ vừa hát, vừa đối đáp đan xen nhau trên nền nhạc. Có khi là một lời ví von quen thuộc, khi là một lời ướm hỏi, trao nhau tình cảm thân thương, nồng nàn. Đôi khi lối hát đối đáp Aday còn kèm các điệu múa, vừa múa vừa hát đối nhau hoặc có thể hóa trang bằng mặt nạ… Họ đối nhau, bẻ nhau bằng nhiều câu hát đố, ai không đáp được coi như thua cuộc và người bạn phải cất tiếng hát đáp thay.

Múa trong hát ADay là điệu múa tổng hợp, gồm cả điệu rom vong, lăm lêu… Động tác tay múa, tay “chip” còn gọi là bắt, thể hiện sự khéo léo, đẹp đẽ, dịu dàng, kín đáo… Tay “khuôn”, còn gọi là cuộn tròn, hay cuộn vào thể hiện tính mạnh mẽ, dứt khoát. Tay “rồn”, còn gọi là che, như một tư thế che nắng, làm duyên. Tay “chòn-ol”, còn gọi là động tác chỉ, mách bảo cho biết trạng thái tâm tư (buồn, thương, giận, ghét). Cùng với động tác tay, là động tác nhích vai, lắc mông và những bước đi vờn nhau, tình tứ, yêu đời, trêu ghẹo, châm chọc.

Tùy vào từng bối cảnh, lễ hội, nghi lễ gia đình hay sinh hoạt cộng đồng, mà hát ADay có thể sử dụng bài hát truyền thống hoặc viết lời mới, hay ứng tác tại chỗ. Các bài bản hiện có như cổ vũ đua ghe ngo, ca ngợi, chúc phúc trong nghi lễ gia đình; trong sinh hoạt cộng đồng có các bài ca nói về đạo đức, lối sống; nay có cả bài về xây dựng đời sống văn hóa, cổ vũ thanh niên tòng quân, chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Các bài nhạc đệm cho hát ADay được chọn từ bản nhạc đệm của lối hát đối đáp hay tuồng tích hát dù kê, hay nhạc múa truyền thống. Điệu nhạc phổ biến nhất sử dụng cho tới bây giờ là bản đờn Phum Phuông, Prop kai. Thỉnh thoảng dùng nhạc múa lăm lêu… Tất cả đều thể hiện giai điệu vui tươi, sôi nổi theo nhịp 2/4. Dàn nhạc đệm cho hát ADay, nếu đầy đủ có thể 5 - 6 nhạc cụ truyền thống, gồm: T’ro sô (đàn cò), T’rou (đàn gáo), Khum (tam thập lục), Khlai (sáo trúc), Ch’hưm (chập chả), Tà khê (đàn cá sấu), Sko Đay (trống vỗ)… Tuy nhiên, ngày nay, tại các cuộc chơi đột xuất hay sinh hoạt cộng đồng, chỉ cần vài nhạc cụ như T’sô và Sko Đay vẫn đệm được cho tiết mục hát ADay.

Các học viên dân tộc Khmer trình diễn nghệ thuật hát múa ADay (Ảnh TL)
Các học viên dân tộc Khmer trình diễn nghệ thuật hát múa ADay (Ảnh TL)

Trong các nghi lễ gia đình, đặc biệt là đám cưới, khi đưa lễ vật và chú rể qua nhà gái, dàn nhạc và nhóm hát ADay đến trình diễn, tạo không khí vui tươi sôi nổi, hát ADay với các bài chúc phúc, mong muốn cặp vợ chồng sống hòa thuận, làm ăn khá giả, gia đình hạnh phúc. Sau nghi thức cắt tóc (Pi thi cắc sóc) công nhận sự trưởng thành của chú rể, nghi thức rắc bông cau, buộc chỉ tay cho cô dâu chú rể tại nhà gái, dàn nhạc tấu nhạc lễ, hát ADay chúc phúc cho đôi vợ chồng trẻ.

Hát ADay của người Khmer Hậu Giang trở thành nét sinh hoạt văn hóa độc đáo, đặc trưng trong các phum, sóc, gắn liền với ngôi chùa và gia đình. Thực hành hát ADay còn là môi trường bảo lưu các giá trị về âm nhạc, múa dân gian của cộng đồng; góp phần cố kết cộng đồng, là cầu nối bền chặt giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với cộng đồng..

Để bảo tồn, phát huy di sản hát Aday, tỉnh Hậu Giang đã đã xây dựng Đề án “Truyền dạy và bảo tồn nghệ thuật hát Aday của đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ tỉnh Hậu Giang giai đoạn 2016 - 2020” với kinh phí thực hiện hơn 1 tỷ đồng. Sau 5 năm thực hiện, tính đến tháng 10/2021, tỉnh đã mở được 3 lớp tập huấn ở các trường phổ thông dân tộc nội trú, chùa Khmer - những nơi có đông đảo đồng bào dân tộc Khmer sinh sống; thu hút hơn 100 học viên người dân tộc Khmer tham gia.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Thủ tướng: Vừa cải tạo, nâng cấp đường sắt Hà Nội - TP. Hồ Chí Minh, vừa nghiên cứu, chuẩn bị đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Thủ tướng: Vừa cải tạo, nâng cấp đường sắt Hà Nội - TP. Hồ Chí Minh, vừa nghiên cứu, chuẩn bị đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Thời sự - PV - 20:10, 26/01/2023
Chiều ngày 26/1 (mùng 5 Tết), sau khi kiểm tra, đôn đốc dự án cao tốc Nha Trang - Cam Lâm, tại ga Tháp Chàm, Tp. Phan Rang - Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã dự Lễ ra quân Dự án nâng cấp tuyến đường sắt Nha Trang - Sài Gòn và chúc Tết cán bộ, công nhân viên tham gia Dự án và các bộ, nhân viên ga Tháp Chàm.
Quảng Ninh: Hàng vạn du khách thập phương về Đền Cửa Ông đầu năm

Quảng Ninh: Hàng vạn du khách thập phương về Đền Cửa Ông đầu năm

Tin địa phương - Mỹ Dung - 19:09, 26/01/2023
Trong những ngày đầu Tết Nguyên đán Quý Mão 2023, hàng vạn lượt du khách thập phương về Đền Cửa Ông, Tp. Cẩm Phả (Quảng Ninh) cầu an, xin lộc đầu năm.
Lễ chùa đầu năm, nét đẹp văn hóa của người Việt

Lễ chùa đầu năm, nét đẹp văn hóa của người Việt

Tìm trong di sản - PV - 16:06, 26/01/2023
Tết Nguyên đán là lễ tết quan trọng nhất của người Việt. Từ bao đời nay, Tết là dịp để mọi người hướng về nguồn cội, đoàn tụ sum vầy, nghỉ ngơi vui chơi sau một năm làm việc nhọc nhằn, vất vả.
Phú Yên: Cùng người Tày, Nùng đón Tết vui Xuân

Phú Yên: Cùng người Tày, Nùng đón Tết vui Xuân

Xã hội - PV - 15:49, 26/01/2023
Theo phong trào kinh tế mới, nhiều cộng đồng DTTS phía Bắc chọn xã Ea Ly, huyện Sông Hinh (Phú Yên) là nơi an cư lạc nghiệp. Tập quán, văn hóa có nhiều nét tương đồng, người Tày, Nùng ở đây sống xen kẽ nhau và đón tết Nguyên đán theo phong tục truyền thống của dân tộc.
Tự hào nữ sinh dân tộc thiểu số

Tự hào nữ sinh dân tộc thiểu số

Đường đến ước mơ - PV - 15:35, 26/01/2023
Năm 2022 khép lại với nhiều dấu ấn tích cực của ngành Giáo dục tỉnh Bình Phước. Trong đó, em Chu Thị Huyền, dân tộc Nùng, học sinh lớp 12D, Trường THPT chuyên Quang Trung (Tp. Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước) là 1 trong 142 học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022 được Ủy ban Dân tộc chủ trì phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tổ chức Lễ tuyên dương vào đầu tháng 12/2022.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 12/1/2023

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 12/1/2023

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về: Chuyến thăm và làm việc của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại tỉnh Thái Nguyên; Chủ tịch nước tham dự chương trình Tết Nhân ái Xuân Quý Mão 2023 tại huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang; Lãnh đạo Ủy ban Dân tộc thăm, chúc Tết đồng bào DTTS tại các địa phương… cùng một số thông tin về công tác dân tộc, tôn giáo, văn hóa - xã hội nổi bật khác tại các địa phương trên cả nước. Phần đọc báo hôm nay sẽ giới thiệu bài viết: Người dân ở Đăk Pao thoát nghèo nhờ từ bỏ "ma men" của tác giả Tiêu Dao
Mang mùa Xuân đến với đồng bào DTTS

Mang mùa Xuân đến với đồng bào DTTS

Chính sách dân tộc - PV - 15:11, 26/01/2023
Xuân này, đồng bào DTTS đang sinh sống tại các địa phương trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận rất phấn khởi, vì các chính sách an sinh xã hội được triển khai đồng bộ, kịp thời, qua đó góp phần giúp đồng bào DTTS và miền núi ổn định cuộc sống.
Thực hiện quy định mới về lệ phí đăng ký cư trú từ 5/2/2023

Thực hiện quy định mới về lệ phí đăng ký cư trú từ 5/2/2023

Văn bản chính sách mới - Như Ý - 14:15, 26/01/2023
Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 75/2022/TT-BTC quy định mức thu, chế độ thu, nộp và quản lý lệ phí đăng ký cư trú. Theo đó, người dân trên cả nước khi đăng ký thường trú, tạm trú, gia hạn tạm trú, tách hộ sẽ đóng cùng mức lệ phí, từ 5.000 – 20.000/lượt.
Lễ hội kỷ niệm 234 năm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa

Lễ hội kỷ niệm 234 năm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa

Tin tức - PV - 14:05, 26/01/2023
Lễ hội kỷ niệm 234 năm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa năm 2023 diễn ra từ 6 - 16h ngày 26/1 (mùng 5 Tết Quý Mão). Năm nay, Lễ hội được chuẩn bị và tổ chức công phu.
Tuyển sinh 2023: Những điểm mới thí sinh cần lưu ý

Tuyển sinh 2023: Những điểm mới thí sinh cần lưu ý

Giáo dục - T.Hợp - 13:56, 26/01/2023
Kỳ tuyển sinh năm 2023 sẽ có một số thay đổi so với năm 2022. Rút ngắn thời gian xét tuyển đại học, quy định mới về cách tính và áp dụng điểm ưu tiên là hai điểm mới nổi bật trong tuyển sinh đại học năm 2023.
Các cơ quan báo chí đóng góp vào thành công của Quốc hội và sự phát triển chung của đất nước

Các cơ quan báo chí đóng góp vào thành công của Quốc hội và sự phát triển chung của đất nước

Thời sự - PV - 22:59, 25/01/2023
Chiều tối 25/1, phát biểu khi đến thăm, chúc Tết cán bộ, phóng viên, biên tập viên, người lao động Báo Đại biểu Nhân dân và Truyền hình Quốc hội Việt Nam, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đề nghị đội ngũ lãnh đạo, phóng viên, biên tập viên, người lao động hai đơn vị tiếp tục đoàn kết, tương trợ lẫn nhau bởi sự phát triển của hai cơ quan đóng góp cho thành công của Quốc hội, và thành công của Quốc hội sẽ đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.