Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn nghệ thuật hát ADay của người Khmer

NA (T/h) - 17:43, 15/03/2022

Hát ADay của người Khmer (xã Xà Phiên, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang) là nghệ thuật trình diễn dân gian tổng hợp, theo lối hát “nói”. Di sản văn hóa này được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2021.

Aday là loại hình nghệ thuật hát đối đáp của dân tộc Khmer (Ảnh: Đình Thương)
Aday là loại hình nghệ thuật hát đối đáp của dân tộc Khmer (Ảnh: Đình Thương)

Hát ADay được truyền vào tỉnh Hậu Giang cùng với công cuộc khai hoang mở đất, lập phum, sóc của bà con Khmer. Địa bàn huyện Long Mỹ xưa có hát ADay từ rất sớm, điển hình là ở chùa Pô Thi Vong Sa, tại xã Xà Phiên, huyện Long Mỹ, hầu như trai gái đều biết hát ADay. Tại vùng đất thuộc thành phố Vị Thanh thời xưa, cộng đồng bà con dân tộc Khmer cũng có Đội văn nghệ thường xuyên trình diễn hát ADay.

Hát ADay được trình diễn trong các dịp lễ hội, dần dần hát góp vui trong các nghi lễ gia đình hay các cuộc vui trong phum, sóc. Người hát ADay là một bên nam và bên nữ vừa hát, vừa đối đáp đan xen nhau trên nền nhạc. Có khi là một lời ví von quen thuộc, khi là một lời ướm hỏi, trao nhau tình cảm thân thương, nồng nàn. Đôi khi lối hát đối đáp Aday còn kèm các điệu múa, vừa múa vừa hát đối nhau hoặc có thể hóa trang bằng mặt nạ… Họ đối nhau, bẻ nhau bằng nhiều câu hát đố, ai không đáp được coi như thua cuộc và người bạn phải cất tiếng hát đáp thay.

Múa trong hát ADay là điệu múa tổng hợp, gồm cả điệu rom vong, lăm lêu… Động tác tay múa, tay “chip” còn gọi là bắt, thể hiện sự khéo léo, đẹp đẽ, dịu dàng, kín đáo… Tay “khuôn”, còn gọi là cuộn tròn, hay cuộn vào thể hiện tính mạnh mẽ, dứt khoát. Tay “rồn”, còn gọi là che, như một tư thế che nắng, làm duyên. Tay “chòn-ol”, còn gọi là động tác chỉ, mách bảo cho biết trạng thái tâm tư (buồn, thương, giận, ghét). Cùng với động tác tay, là động tác nhích vai, lắc mông và những bước đi vờn nhau, tình tứ, yêu đời, trêu ghẹo, châm chọc.

Tùy vào từng bối cảnh, lễ hội, nghi lễ gia đình hay sinh hoạt cộng đồng, mà hát ADay có thể sử dụng bài hát truyền thống hoặc viết lời mới, hay ứng tác tại chỗ. Các bài bản hiện có như cổ vũ đua ghe ngo, ca ngợi, chúc phúc trong nghi lễ gia đình; trong sinh hoạt cộng đồng có các bài ca nói về đạo đức, lối sống; nay có cả bài về xây dựng đời sống văn hóa, cổ vũ thanh niên tòng quân, chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Các bài nhạc đệm cho hát ADay được chọn từ bản nhạc đệm của lối hát đối đáp hay tuồng tích hát dù kê, hay nhạc múa truyền thống. Điệu nhạc phổ biến nhất sử dụng cho tới bây giờ là bản đờn Phum Phuông, Prop kai. Thỉnh thoảng dùng nhạc múa lăm lêu… Tất cả đều thể hiện giai điệu vui tươi, sôi nổi theo nhịp 2/4. Dàn nhạc đệm cho hát ADay, nếu đầy đủ có thể 5 - 6 nhạc cụ truyền thống, gồm: T’ro sô (đàn cò), T’rou (đàn gáo), Khum (tam thập lục), Khlai (sáo trúc), Ch’hưm (chập chả), Tà khê (đàn cá sấu), Sko Đay (trống vỗ)… Tuy nhiên, ngày nay, tại các cuộc chơi đột xuất hay sinh hoạt cộng đồng, chỉ cần vài nhạc cụ như T’sô và Sko Đay vẫn đệm được cho tiết mục hát ADay.

Các học viên dân tộc Khmer trình diễn nghệ thuật hát múa ADay (Ảnh TL)
Các học viên dân tộc Khmer trình diễn nghệ thuật hát múa ADay (Ảnh TL)

Trong các nghi lễ gia đình, đặc biệt là đám cưới, khi đưa lễ vật và chú rể qua nhà gái, dàn nhạc và nhóm hát ADay đến trình diễn, tạo không khí vui tươi sôi nổi, hát ADay với các bài chúc phúc, mong muốn cặp vợ chồng sống hòa thuận, làm ăn khá giả, gia đình hạnh phúc. Sau nghi thức cắt tóc (Pi thi cắc sóc) công nhận sự trưởng thành của chú rể, nghi thức rắc bông cau, buộc chỉ tay cho cô dâu chú rể tại nhà gái, dàn nhạc tấu nhạc lễ, hát ADay chúc phúc cho đôi vợ chồng trẻ.

Hát ADay của người Khmer Hậu Giang trở thành nét sinh hoạt văn hóa độc đáo, đặc trưng trong các phum, sóc, gắn liền với ngôi chùa và gia đình. Thực hành hát ADay còn là môi trường bảo lưu các giá trị về âm nhạc, múa dân gian của cộng đồng; góp phần cố kết cộng đồng, là cầu nối bền chặt giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với cộng đồng..

Để bảo tồn, phát huy di sản hát Aday, tỉnh Hậu Giang đã đã xây dựng Đề án “Truyền dạy và bảo tồn nghệ thuật hát Aday của đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ tỉnh Hậu Giang giai đoạn 2016 - 2020” với kinh phí thực hiện hơn 1 tỷ đồng. Sau 5 năm thực hiện, tính đến tháng 10/2021, tỉnh đã mở được 3 lớp tập huấn ở các trường phổ thông dân tộc nội trú, chùa Khmer - những nơi có đông đảo đồng bào dân tộc Khmer sinh sống; thu hút hơn 100 học viên người dân tộc Khmer tham gia.

Tin nổi bật trang chủ
Nhận diện vấn nạn bạo lực gia đình ở vùng DTTS: Muôn vàn lý do dẫn đến bạo lực gia đình (Bài 1)

Nhận diện vấn nạn bạo lực gia đình ở vùng DTTS: Muôn vàn lý do dẫn đến bạo lực gia đình (Bài 1)

Bạo lực giới và bạo lực gia đình (BLGĐ) trong cả nước nói chung, ở vùng DTTS nói riêng, là câu chuyện chưa bao giờ cũ. Vấn nạn này đang đẩy một bộ phận phụ nữ DTTS ngày càng trở nên bị tách biệt, tụt hậu trong bối cảnh xã hội có nhiều biến đổi và phát triển như hiện nay. Đây cũng chính là một trong những lý do mà, tại Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV, các đại biểu Quốc hội đều tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Phòng, chống bạo lực gia đình nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương, chính sách về quản lý phát triển xã hội có hiệu quả, nghiêm minh; bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con người, thực hiện tiến bộ công bằng xã hội; khắc phục những bất cập của Luật Phòng, chống bạo lực gia đình hiện hành.
Tuyên dương “Gia đình trẻ Việt Nam tiêu biểu” và đồng hành cùng “Gia đình trẻ khởi nghiệp”

Tuyên dương “Gia đình trẻ Việt Nam tiêu biểu” và đồng hành cùng “Gia đình trẻ khởi nghiệp”

Xã hội - L.Minh - 6 phút trước
Sáng 27/6, tại Hà Nội, Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam phối hợp với Công ty CP Vàng Bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) tổ chức Họp báo giới thiệu Lễ tuyên dương “Gia đình trẻ Việt Nam tiêu biểu” năm 2022 và các hoạt động đồng hành.
Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang: Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS

Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang: Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS

Công tác Dân tộc - Minh Thu thực hiện - 6 phút trước
Thời gian qua, sự quan tâm, viện trợ từ các tổ chức phi chính phủ nước ngoài đã bổ sung thêm nguồn lực cho vùng đồng bào DTTS và miền núi tỉnh Bắc Giang. Để tiếp tục tăng cường hợp tác quốc tế hỗ trợ phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS. Mới đây, Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang đã tổ chức Hội nghị vận động các tổ chức phi chính phủ hỗ trợ thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025. Phóng viên Báo Dân tộc và Phát triển đã có cuộc trao đổi với ông Vi Thanh Quyền, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang xung quanh vấn đề này.
Khi những “ông trẻ” về xã: Phong cách mới, tinh thần mới (Bài 1)

Khi những “ông trẻ” về xã: Phong cách mới, tinh thần mới (Bài 1)

Phóng sự - Phạm Việt Thắng - 14 phút trước
Trong công tác luân chuyển, bổ nhiệm cán bộ, huyện Kỳ Sơn (Nghệ An) đã rất chú trọng đến cán bộ trẻ. Theo ông Xã Văn Lương, Trưởng Ban Tổ chức Huyện uỷ, thì với nhiệt huyết của tuổi trẻ và tinh thần đam mê cống hiến, những “ông, bà trẻ” đã, đang và sẽ góp phần làm thay da đổi thịt bộ mặt của các địa phương.
Bến Tre: 222 món ăn từ dừa lập kỷ lục thế giới

Bến Tre: 222 món ăn từ dừa lập kỷ lục thế giới

Ẩm thực - T.Hợp - 27 phút trước
Ngày 27/6, nhân lễ kỷ niệm 200 năm ngày sinh Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu (1822-2022), Ủy ban Nhân dân tỉnh Bến Tre tổ chức sự kiện chế biến và công diễn 222 món ăn từ dừa, đồng thời phá kỷ lục Việt Nam và xác lập kỷ lục thế giới với 222 món ăn chế biến từ dừa.
Chiều 27/6, Thủy điện Hòa Bình đóng một cửa xả đáy

Chiều 27/6, Thủy điện Hòa Bình đóng một cửa xả đáy

Môi trường sống - Lam Anh - 1 giờ trước
Ngày 27/6, Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng, chống thiên tai ban hành Công điện số 15/CĐ-QG gửi Công ty Thủy điện Hòa Bình. Theo đó, Thủy điện Hòa Bình đóng một cửa xả đáy hồi 15h cùng ngày.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 26/6/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 26/6/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về chuyến công tác tại Lai Châu của Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh; các hoạt động của lãnh đạo Ủy ban Dân tộc và một số thông tin nổi bật khác ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết “Vùng đất để rèn nghề” của tác giả Hồng Minh nhân dịp Kỷ niệm 97 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam .
Hoa hậu Thùy Tiên xây giếng nước sạch tặng người dân Angola

Hoa hậu Thùy Tiên xây giếng nước sạch tặng người dân Angola

Thể thao - Giải trí - PV - 2 giờ trước
Mới đây, Hoa hậu Hòa bình quốc tế 2021 Thùy Tiên đã chính thức công bố những thông tin đầu tiên về dự án thiện nguyện của mình tại châu Phi.
Hội nghị Thượng đỉnh G7 thảo luận nhiều vấn đề nóng

Hội nghị Thượng đỉnh G7 thảo luận nhiều vấn đề nóng

Nhìn ra thế giới - PV - 3 giờ trước
Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) diễn ra tại lâu đài Elmau, huyện Garmisch-Partenkirchen thuộc bang Bayern, miền Nam nước Đức từ ngày 26-28/6/2022. Đức đã triển khai 18.000 cảnh sát đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sự kiện quan trọng này.
BHXH Việt Nam khẩn trương phối hợp triển khai mọi giải pháp cung ứng đầy đủ thuốc, vật tư y tế cho khám chữa bệnh BHYT

BHXH Việt Nam khẩn trương phối hợp triển khai mọi giải pháp cung ứng đầy đủ thuốc, vật tư y tế cho khám chữa bệnh BHYT

Sức khỏe - PVCĐ - 4 giờ trước
Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về giải quyết tình trạng thiếu thuốc, vật tư y tế (VTYT) tại các cơ sở y tế trên toàn quốc, sáng 25/6, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Thế Mạnh đã chủ trì cuộc họp với Giám đốc BHXH các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, trong đó trực tiếp quán triệt, chỉ đạo người đứng đầu BHXH các địa phương cần nêu cao tinh thần trách nhiệm cao nhất để phối hợp chặt chẽ với ngành Y tế đảm bảo ngay việc cung ứng đầy đủ thuốc, VTYT phục vụ cho công tác khám chữa bệnh (KCB) BHYT.

"Bến đỗ" mới của Quang Hải là Câu lạc bộ thế nào?

Thể thao - Giải trí - Hoàng Minh - 5 giờ trước
Suốt thời gian qua, câu chuyện "bến đỗ" mới của Quang Hải đã được người hâm mộ đặc biệt quan tâm. Sau những đồn đoán về Nimes, Paris FC, Metz hay Rodez… thì mới đây nhất, Pau FC đang được xem là "bến đỗ" chính thức của Quang Hải, khi nhiều tờ báo thể thao uy tín của Pháp khẳng định điều này.
Bát Xát sẵn sàng cho Lễ hội trải nghiệm thu hoạch Lê Tai nung

Bát Xát sẵn sàng cho Lễ hội trải nghiệm thu hoạch Lê Tai nung

Sắc màu 54 - Tuệ An - 5 giờ trước
Nằm trong chuỗi hoạt động của Lễ hội mùa thu huyện Bát Xát năm 2022, Lễ hội trải nghiệm thu hoạch Lê Tai nung tại xã Nậm Pung, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 3/7.