Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người "đánh thức" bình minh ở thung lũng Tà Làng

Hồng Phúc - Văn Sơn - 08:55, 11/07/2024

Dưới chân núi A Rung, thôn Tà Làng, xã Bah Lêê, huyện Tây Giang (Quảng Nam), mỗi ngày người dân trong thôn đều nghe tiếng khèn bơrét vang lên từ ngôi nhà sàn của già Alăng Hót. Quá quen thuộc với thanh âm này, nên người dân thôn Tà Làng gọi già Alăng Hót là người đánh thức bình minh.

 Già Alăng Hót.
Già Alăng Hót

“Là người đàn ông Cơ Tu, biết đánh trống thổi khèn bơrét, gánh vác công việc trong làng và biết lo hạnh phúc gia đình/ Là người đàn bà Cơ Tu, biết cấy hái gieo trồng, sớm hôm lo việc ruộng nương lại khéo tay dệt thổ cẩm/ Việc nhà luôn giỏi giang, hát hay múa dẻo tay và dễ thương như những thiên thần...”. Quan sát người đàn ông 78 tuổi đang say sưa thổi khèn với giai điệu dân ca Cơ Tu lần đầu tiên được nghe, chúng tôi như lạc vào thế giới khác. 

Già Alăng Hót lớn lên ở làng Tà Làng, nằm bên con suối Chơr Lang hiền hòa từ thuở sơ khai. Theo lời già kể, trong một lần cùng ông nội phát rẫy, nghỉ trưa, thấy nội lấy từ trong gùi ra khèn bơrét rồi thổi khiến già mê mẩn đến ngẩn ngơ và yêu thích khèn từ ngày đó. Nhìn nội làm khèn bơrét nhiều lần nên già mày mò làm theo. Chất đam mê âm nhạc trong già ngày càng tăng khi già được ông nội khuyến khích và hướng dẫn. Lên 15 tuổi, già đã biết chế tác và thổi được khèn bơrét.

Già Hót chia sẻ, khèn bơrét đã gắn bó khăng khít với cuộc sống hằng ngày của người Cơ Tu. Bơrét theo chân đồng bào Cơ Tu mỗi sớm lên rẫy, mỗi hoàng hôn trở về nhà. Bơrét là một phần quan trọng tạo nên nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Cơ Tu. 

Già kể, để có nguyên liệu chế tác, già phải mất vài tháng ngược núi A Tép để tuyển chọn ống nứa chất lượng, có khả năng tạo ra âm thanh trầm bổng đặc trưng của khèn. Đó là loại nứa thường mọc ở nơi rừng rậm nên khá hiếm. Loài nứa có vỏ mỏng nên rất phù hợp cho việc tạo ra âm thanh cho khèn bơrét. 

Bí quyết làm ra một cây khèn chuẩn, là phải chọn ống nứa thật già, thẳng, có đốt dài và không bị sâu mọt hoặc kiến đục lỗ. Những ống nứa sau khi mang về thường được để nơi thoáng mát tránh nắng, hoặc để trên giàn bếp cho khô để tránh bị nứt, sau đó dùng dao phân chia từng ống tỉa tót, đục lỗ tạo khí hơi.

Bơrét gồm 14 ống nứa nhỏ sắp xếp song song từng đôi một thành 7 hàng từ ngắn đến dài. Đôi ống dài nhất là 60cm và đôi ngắn nhất là 35cm, mỗi ống sẽ cho một âm thanh riêng. Khèn bơrét cấu tạo rất phức tạp, các ống này đều gắn lưỡi gà - được xuyên qua bầu của khèn, được làm bằng gỗ dẻo, người Cơ Tu gọi là apúc.

Người đánh thức bình minh ở thung lũng Tà Làng
Già Hót tay thổi một làn điệu dân ca Cơ Tu bằng khèn bơrét

Phần ống có gắn lưỡi gà đều được đặt trong apúc được bít kín các khe bằng sáp ong ruồi. Lỗ thổi khoét ngay đầu bầu khèn, có thể đồng thời vừa chơi giai điệu vừa thực hiện các chồng âm đệm theo, cũng như âm trì tục kéo dài. Khèn bơrét là nhạc cụ hơi, đa thanh, thường có âm vực rộng, hình thành hàng âm không bán âm. 

Bơrét được người đàn ông Cơ Tu sử dụng rất đa dạng theo từng hoàn cảnh khác nhau, trong những dịp lễ hội truyền thống của cộng đồng như: Lễ ăn mừng lúa mới, ăn mừng Gươl mới (nhà sinh hoạt cộng đồng), lễ kết nghĩa pơ ngót, Tết Nguyên đán, đón và mời khách trong đám cưới... Dần dà theo năm tháng, dưới chân núi A Rung, tiếng bơrét của già Hót trở thành nhạc cụ gần gũi với người dân trong thôn Tà Làng nhiều hơn.

Theo già Alăng Hót, mỗi khi thổi bơrét, người thổi luồng hơi thổi ra ngoài, khiến âm thanh của khèn trở nên trong và ấm hơn. Trong 14 ống của khèn bơrét được khoét lỗ, khi thổi kèn, nghệ nhân tuần tự gác lỗ, khèn bơrét sẽ cho 3 âm thanh có âm vực cách xa nhau tạo thành phối âm phù hợp với các chiếc chiêng của người Cơ Tu. Theo truyền thống, loại nhạc cụ này dùng để đàn ông Cơ Tu sử dụng trong vui chơi hội họp, hát giao duyên, không sử dụng trong nghi lễ cúng tế thần linh.

Người đánh thức bình minh ở thung lũng Tà Làng 1
Khèn bơrét tạo thành phối âm phù hợp với các chiếc chiêng của người Cơ Tu

Anh Alăng A Hon - cán bộ phụ trách văn hóa xã Bha Lêê chia sẻ: Già Alăng Hót một người rất am hiểu văn hóa truyền thống, đặc biệt là các loại nhạc cụ của dân tộc Cơ Tu. Từ nhiều năm qua, bằng khả năng chơi các loại nhạc cụ, trong đó có khèn bơrét của người Cơ Tu, già Alăng Hót đã đóng góp tích cực vào công tác bảo tồn, phát huy bản săn sắc văn hoá của đồng bào Cơ Tu. 

"Cùng với một số nghệ nhân khác, già Alăng Hót đã làm sống dậy văn hóa của đồng bào, từng bước giúp phục hồi văn hóa của người Cơ Tu tại địa phương trước nguy cơ mai một. Chính quyền địa phương đang tiếp tục xây dựng chính sách đãi ngộ tốt hơn đối với những nghệ nhân như già Alăng Hót, để họ tiếp gìn giữ nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình", anh Alăng A Hon nói thêm.

Rời thung lũng Tà Làng khi hoàng hôn vừa buông xuống, bên tai chúng tôi vẫn âm vang âm thanh giai điệu tiếng khèn bơrét của già Alăng Hót tặng chúng tôi lúc chia tay...

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Đặc sắc Festival “Cù Lao Chàm - Mùa Ngô đồng đỏ”

Đặc sắc Festival “Cù Lao Chàm - Mùa Ngô đồng đỏ”

Lễ đón nhận danh hiệu Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia nghề đan võng ngô đồng sẽ được tổ chức trong khuôn khổ Festival “Cù Lao Chàm - Mùa Ngô đồng đỏ” 2024 tại xã đảo Tân Hiệp (Quảng Nam).
Tin nổi bật trang chủ
Thủ tướng tiếp nguyên Giám đốc Chương trình Việt Nam tại Đại học Harvard

Thủ tướng tiếp nguyên Giám đốc Chương trình Việt Nam tại Đại học Harvard

Thời sự - PV - 19:55, 17/07/2024
Chiều 17/7, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp ông Thomas Vallely, nguyên Giám đốc Chương trình Việt Nam thuộc Đại học Harvard (Hoa Kỳ), hiện là Chủ tịch Hội đồng Tín thác Đại học Fulbright và các chuyên gia Đại học Fulbright.
Gia Lai: Thả 9 cá thể động vật hoang dã có tên trong sách Đỏ về rừng

Gia Lai: Thả 9 cá thể động vật hoang dã có tên trong sách Đỏ về rừng

Xã hội - T.H - 16:41, 17/07/2024
Vừa qua, tại Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh (tỉnh Gia Lai), các đơn vị chức năng đã tiến hành thả về môi trường sống tự nhiên 9 cá thể động vật hoang dã là cá thể trăn gấm, kỳ đà vân, đều có tên trong sách đỏ Việt Nam và thế giới.
Vinamilk được vinh danh tại giải thưởng Doanh nghiệp trách nhiệm châu Á

Vinamilk được vinh danh tại giải thưởng Doanh nghiệp trách nhiệm châu Á

Kinh tế - PV - 16:37, 17/07/2024
Vinamilk là doanh nghiệp ngành sữa duy nhất của Châu Á được vinh danh tại hạng mục Green Leadership (Lãnh đạo xanh) theo Giải thưởng Doanh nghiệp Trách nhiệm Châu Á. Cụ thể, giải thưởng được trao cho chương trình hành động Vinamilk Pathways to Dairy Net Zero 2050.
Sóc Trăng: Khí gas đốt cháy từ giếng khoan có tiềm năng khai thác làm nhiên liệu

Sóc Trăng: Khí gas đốt cháy từ giếng khoan có tiềm năng khai thác làm nhiên liệu

Xã hội - T.H - 16:35, 17/07/2024
Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Sóc Trăng vừa tổ chức Hội thảo khí gas từ giếng khoan nước sinh hoạt và định hướng nghiên cứu thăm dò, khai thác khí nông tại Sóc Trăng. Qua xét nghiệm mẫu khí trên hố nước tự sôi sùng sục ở Sóc Trăng, nhóm nghiên cứu xác định có thể là khí biogas hoặc dầu khí, có tiềm năng khai thác sử dụng làm nhiên liệu.
Tiktoker triệu view quảng bá văn hóa Hà Nhì

Tiktoker triệu view quảng bá văn hóa Hà Nhì

Sắc màu 54 - Diệp Chi - 16:11, 17/07/2024
Tận dụng ưu thế của nền tảng mạng xã hội, những “Tiktoker” trẻ tại tỉnh Điện Biên đã làm nên nhiều video “triệu view” để truyền tải thông điệp và quảng bá hình ảnh của quê hương đến với bạn bè, du khách gần xa. Nhờ đó, hình ảnh đẹp của Điện Biên được lan tỏa rộng rãi đến với đông đảo bạn bè du khách trong nước và quốc tế. Kênh Tiktok Hani Chang của cô gái dân tộc Hà Nhì - Chang Khừ Pứ là một ví dụ.
Tin trong ngày - 16/7/2024

Tin trong ngày - 16/7/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 16/7, có những thông tin đáng chú ý sau: Thúc đẩy giải ngân vốn thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia. Phát triển 3 loài thực vật quý tại Pù Luông. Người làm sống lại nhà Gươl của đồng bào Cơ Tu. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Đảng ủy Agribank tổ chức Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ sơ kết 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2024

Đảng ủy Agribank tổ chức Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ sơ kết 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2024

Kinh tế - Lê Thảo - 16:07, 17/07/2024
Mới đây, tại Hà Nội, Đảng ủy Agribank tổ chức Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ sơ kết 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2024.
Đưa bộ sưu tập di sản văn hóa Hoàng tộc Chăm vào hành trình du lịch

Đưa bộ sưu tập di sản văn hóa Hoàng tộc Chăm vào hành trình du lịch

Sắc màu 54 - T.H - 14:59, 17/07/2024
Bảo tàng tỉnh Bình Thuận vừa ra mắt mô hình Kho mở Bộ sưu tập di sản văn hóa Hoàng tộc Chăm huyện Bắc Bình kết nối với hành trình du lịch di sản văn hóa Chăm tại địa phương. Đây là bộ sưu tập duy nhất còn lại khá đầy đủ của Vương triều Champa được lưu giữ hơn 400 năm qua bởi gia tộc hậu duệ Vua Pô Klong Mơh Nai.
Thái Nguyên: Nổ nồi hơi tại cơ sở sản xuất đậu phụ, 3 người thương vong

Thái Nguyên: Nổ nồi hơi tại cơ sở sản xuất đậu phụ, 3 người thương vong

Trang địa phương - Vân Khánh - 14:55, 17/07/2024
Sáng 17/7, tại phường Tân Hương, Tp. Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên đã xảy ra một vụ nổ lớn tại một gia đình làm đậu phụ, khiến 1 người chết, 2 người bị thương.
Tặng món quà đặc biệt cho thanh niên dũng cảm cứu người trong vụ sạt lở vùi lấp xe khách ở Hà Giang

Tặng món quà đặc biệt cho thanh niên dũng cảm cứu người trong vụ sạt lở vùi lấp xe khách ở Hà Giang

Tin tức - Vũ Mừng - 14:52, 17/07/2024
Anh Nguyễn Đức Tài, người dũng cảm cứu bé gái và hỗ trợ các nạn nhân trong vụ sạt lở vùi lấp xe khách 16 chỗ tại huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang vừa được tổ chức công đoàn nơi anh công tác trao tặng món quà đặc biệt.
Các thủ khoa thi tốt nghiệp THPT năm 2024 theo từng khối

Các thủ khoa thi tốt nghiệp THPT năm 2024 theo từng khối

Giáo dục - Minh Nhật - 14:47, 17/07/2024
Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, mức điểm cao nhất năm 2024 là thủ khoa ở khối C đạt 29,75 điểm.