Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghệ thuật Rô băm Khmer trở lại phục vụ cộng đồng

PV - 10:15, 11/12/2021

Nghệ thuật sân khấu Rô băm của dân tộc Khmer vốn là thể loại kịch múa cung đình của người Khmer xưa, từng phát triển rực rỡ và chi phối đến đời sống tinh thần, tín ngưỡng của họ. Mới đây, trong Tuần lễ “Đại đoàn kết dân tộc - Di sản văn hóa Việt Nam” tháng 11-2021, các nghệ nhân Rô băm người Khmer đã có dịp biểu diễn và giao lưu với công chúng về loại hình nghệ thuật còn ít người biết đến này.

Nghệ nhân Lâm Thị Hương và gia đình biểu diễn kịch múa Rô băm đánh chằn tinh tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam (tháng 11-2021). Ảnh: TTH
Nghệ nhân Lâm Thị Hương và gia đình biểu diễn kịch múa Rô băm đánh chằn tinh tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam (tháng 11-2021). Ảnh: TTH

Nghệ nhân Lâm Thị Hương rạng rỡ trong vai diễn múa đánh chằn - một điệu múa Rô băm truyền thống đã trở thành di sản phi vật thể quốc gia. Trang phục của nhân vật sặc sỡ và chau chuốt tỉ mỉ với chi tiết hình khối và hoa văn đặc trưng của dân tộc Khmer. Bản thân nghệ nhân Lâm Thị Hương là một nghệ sĩ Rô băm xuất thân ở ấp Bưng Chông, xã Tài Văn, huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng. Bà cũng là trưởng đoàn nghệ thuật Rô băm của Bưng Chông, một đoàn nghệ thuật hết sức đặc biệt ở chỗ phát triển theo kết cấu dòng tộc, gia đình. Cũng chính đoàn nghệ thuật này đại diện tiêu biểu trình diễn thuyết phục để nghệ thuật Rô - băm trở thành di sản phi vật thể quốc gia.

Nghệ nhân Lâm Thị Hương cho biết, bà đã hơn 60 tuổi đời và suốt cuộc đời bà say mê với nghệ thuật Rô băm đến mức điệu múa sân khấu này ăn sâu vào tiềm thức của bà. Bà chỉ muốn nhiều người biết đến nó, sức lan tỏa rộng hơn, để Rô băm chiếm lĩnh sân khấu, chiếm lĩnh tâm hồn và đời sống đồng bào Khmer như khi xưa mỗi kỳ lễ hội, tết đón năm mới, tết truyền thống, tết dâng y, dâng hoa, Tết Sen - đôn - ta đều không thể thiếu điệu múa Rô băm tưng bừng. 

Điều đặc biệt là nghệ nhân Lâm Thị Hương cùng cả gia đình mình đã duy trì được đoàn nghệ thuật quy mô dòng tộc của mình gần như cả đời người. Bà là nghệ nhân thứ sáu trong gia tộc có truyền thống múa cung đình sân khấu, nắm giữ tinh túy của nghệ thuật kịch hát Rô băm được truyền lại hết đời này qua đời khác trong vòng hơn 100 năm qua.

Thể loại kịch múa sân khấu có đeo mặt nạ, có dàn nhạc đệm dân ca cổ điển phát triển rực rỡ vào thập niên từ 60 đến 80 của thế kỷ XX. Đã có thời Rô băm nổi bật đến độ cứ nhắc đến dân tộc Khmer là gắn liền với hình ảnh kịch múa sân khấu cổ điển với hình ảnh của Khỉ hanuman, chằn tinh, chim thần, phượng hoàng, rắn... Sân khấu Rô băm dùng ngôn ngữ hình thể của diễn viên trong các điệu múa để diễn lại các điển tích, là tổ hợp nghệ thuật của trang phục, múa, hát, dàn nhạc cụ, kịch bản cổ, dàn dựng sân khấu, mặt nạ... Các điển tích này lại xuất phát từ chuyện thần thoại, truyền thuyết, dã sử của người Khmer theo đạo Phật, đạo Bà-la-môn của người Khmer xưa.

Nghệ thuật Rô băm dùng chính sân khấu để duy trì và truyền lại những triết lý về tôn giáo, giáo dục và đạo lý của đồng bào Khmer. Loại hình nghệ thuật này cũng chính là sản phẩm của trí tuệ, là mảng văn hóa đặc sắc, rực rỡ và riêng có của người Khmer. Kịch múa Rô băm phân chia rõ thiện - ác, trắng - đen, nhân vật đeo mặt nạ là vai ác, vai phản diện, nhân vật không đeo mặt nạ là vai thiện lành mang sứ mệnh chống lại cái ác. Lời thoại cổ trên sân khấu Rô băm thường khó hiểu vì kịch bản diễn cổ dành cho tầng lớp quý tộc.

Trên sâu khấu, các diễn viên không chỉ múa, hát, thoại mà còn biểu diễn hình khối, động tác tay chân đẹp mắt, mỹ thuật và tạo hình đi liền nhau. Ngoài mặt nạ có quy ước riêng, trang phục trên sân khấu của các nhân vật cũng được quy định riêng cho yếm, khăn cổ, yếm trước bụng và sau lưng, bao chân, bao tay có thêu thùa chỉ ngũ sắc, đắp vải trang trí độc đáo. Ngay cả việc chọn thần thái nghệ nhân cho nhân vật phù hợp cũng là nghệ thuật bí truyền của đoàn nghệ thuật. Chỉ cần sai lệch đi thì người xem sẽ nhận ra ngay trật tự có xô lệch, mất hồn cốt và tinh thần của vở kịch múa.

Mặc dù khó và không phải là một bộ môn nghệ thuật phổ thông, dễ học và dễ truyền dạy nhưng nghệ nhân Lâm Thị Hương cùng gia đình đã duy trì biểu diễn nhiều thập kỷ qua. Bà cởi mở và sẵn sàng giao lưu với khán giả để giải đáp các câu hỏi tìm hiểu về loại hình nghệ thuật này. Trên thực tế, các ngôi chùa Khmer ở Nam Bộ đều bảo trợ cho các đoàn nghệ thuật hoạt động riêng trong chùa. Khi nào có lễ hội và tết dâng y và dâng hoa thì biểu diễn để bà con cùng xem. Tại các vùng có nhiều đồng bào Khmer sinh sống thì các dòng họ lớn đều có riêng đoàn nghệ thuật. Thành viên của đoàn là con em trong dòng họ, gia đình. Những năm gần đây, đời sống bà con dần phát triển, Rô băm trở lại phục vụ cộng đồng. Các dòng họ thuê mướn thầy dạy tốt, các nghệ nhân về để truyền dạy lại cho thế hệ trẻ. Các đoàn kịch múa Rô băm đều được trẻ hóa gồm toàn các thanh thiếu niên. Vào ngày hội lớn, các dòng tộc nổi trống hội và biểu diễn phục vụ bà con chòm xóm, ngay trong phum sóc của mình.

Rô băm rất dễ trở thành một loại kịch múa đường phố để tạo nên không khí lễ hội. Và sự thật thì tại các ngôi chùa, Rô băm đã từ cung đình bước ra sân khấu ngoài trời. Sự dân gian hóa, biến chuyển của loại hình nghệ thuật này xuất phát từ nhu cầu của cộng đồng một cách tự nhiên. Hơn nữa loại hình nghệ thuật này còn trở thành đặc sản văn hóa độc đáo của một dân tộc có đặc tính cư trú vùng đồng bằng như đồng bào Khmer.

Nghệ thuật Rô băm đã có sự trở lại mạnh mẽ để phục vụ cộng đồng, lan rộng ra trong đời sống của các khu dân cư, vỗ về tinh thần và niềm tin tôn giáo của người Khmer. Đạo lý thiện thắng ác, ánh sáng luôn đẩy lùi bóng tối và thế lực hắc ám luôn sẽ bị tiêu diệt thấm sâu vào đời sống cộng đồng những người Khmer theo đạo Phật. Đó là sự kì diệu của nghệ thuật Rô băm, không chỉ là điệu múa đơn thuần./.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Người dân nô nức tham gia Hội Xuân Văn Miếu

Người dân nô nức tham gia Hội Xuân Văn Miếu

Sáng mùng 2 Tết Quý Mão 2023, hàng nghìn người dân đã tới Văn Miếu - Quốc Tử Giám để thắp hương tưởng nhớ các bậc tiên thánh, tiên hiền đã làm rạng danh quê hương, đất nước và tôn vinh truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài của người Việt Nam. Đặc biệt, rất đông học sinh, sinh viên với tâm niệm đầu Xuân năm mới đến cầu mong được học hành tiến bộ, đỗ đạt thành tài. Không khí lễ hội Xuân tưng bừng cả bên ngoài và trong khuôn viên Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Tin nổi bật trang chủ
Thể thao Việt Nam sẵn sàng cho năm 2023 đầy bận rộn

Thể thao Việt Nam sẵn sàng cho năm 2023 đầy bận rộn

Thể thao - Hoàng Minh - 10 phút trước
Bước sang năm mới 2023, thể thao Việt Nam đang hừng hực khí thế để chinh phục các giải đấu thể thao lớn sắp diễn ra. Trong đó có những sự kiện nổi bật như World Cup bóng đá nữ 2023 với sự kiện lịch sử khi đội tuyển nữ Việt Nam có lần đầu tiên tham dự; bên cạnh đó là các giải đấu tầm cỡ khác như Sea Game 32 tại Campuchia, ASIAD 19 và các đại hội thể thao châu lục…
Thái Nguyên: Rộn ràng Khai hội đền Đuổm Xuân Quý Mão 2023

Thái Nguyên: Rộn ràng Khai hội đền Đuổm Xuân Quý Mão 2023

Tin địa phương - Mỹ Dung - 21 phút trước
Ngày 27/1, tại huyện Phú Lương (Thái Nguyên) đã diễn ra khai mạc Lễ hội đền Đuổm Xuân Quý Mão 2023. Lễ hội đền Đuổm thu hút đông đảo Nhân dân, du khách thập phương.
Hà Giang: Chăm lo đời sống đồng bào DTTS

Hà Giang: Chăm lo đời sống đồng bào DTTS

Trang địa phương - PV - 32 phút trước
Xác định thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc là nhiệm vụ quan trọng để đạt được mục tiêu phát triển KT-XH, bảo đảm an ninh - quốc phòng, Ban Dân tộc tỉnh Hà Giang đã chủ động tham mưu, cụ thể hóa, vận dụng linh hoạt các chính sách dân tộc vào thực tiễn địa phương, góp phần đẩy mạnh phát triển KT-XH, kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo, xây dựng đời sống văn hóa trong đồng bào các DTTS.
Bài thuốc từ cây thành ngành

Bài thuốc từ cây thành ngành

Vườn thuốc quanh ta - Như Ý - 4 giờ trước
Cây thành ngành còn có tên khác như: vàng la, cúc lương, cây ngành ngạnh, cây đỏ ngọn… có vị ngọt kèm theo chút chát và chua. Khi ngậm trong miệng sẽ có vị đắng nhẹ có công dụng giải độc cơ thể, thanh nhiệt, hỗ trợ trị xơ vữa động mạch, thiểu năng tuần hoàn não, tăng cường sức khỏe, cải thiện tim mạch... Sau đây là một số bài thuốc từ cây thành ngành mời bà con tham khảo.
Công bố Top 5 Quả bóng Vàng Việt Nam 2022

Công bố Top 5 Quả bóng Vàng Việt Nam 2022

Thể thao - Hoàng Minh - 4 giờ trước
Trong ngày đầu tiên khai Xuân 2023, Ban Tổ chức Quả bóng Vàng Việt Nam đã công bố Top 5 Quả bóng vàng Việt Nam 2022.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 12/1/2023

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 12/1/2023

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về: Chuyến thăm và làm việc của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại tỉnh Thái Nguyên; Chủ tịch nước tham dự chương trình Tết Nhân ái Xuân Quý Mão 2023 tại huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang; Lãnh đạo Ủy ban Dân tộc thăm, chúc Tết đồng bào DTTS tại các địa phương… cùng một số thông tin về công tác dân tộc, tôn giáo, văn hóa - xã hội nổi bật khác tại các địa phương trên cả nước. Phần đọc báo hôm nay sẽ giới thiệu bài viết: Người dân ở Đăk Pao thoát nghèo nhờ từ bỏ "ma men" của tác giả Tiêu Dao
Tết Khuyến học Xuân Quý Mão 2023 tại xứ Thanh

Tết Khuyến học Xuân Quý Mão 2023 tại xứ Thanh

Giáo dục - Quỳnh Trâm - CTV - 6 giờ trước
Nhân dịp đầu Xuân Quý Mão 2023, tối 26/1 (tức mùng 5 Tết), Hội Khuyến học tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình Thanh Hóa tổ chức Chương trình “Tết Khuyến học” xứ Thanh; trao học bổng cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn vươn lên học giỏi; trao thưởng cho người lao động sáng tạo tiêu biểu và ra mắt Quỹ học bổng Nguyễn Chích.
Thủ tướng dâng hương tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh và phát động Tết trồng cây Xuân Quý Mão

Thủ tướng dâng hương tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh và phát động Tết trồng cây Xuân Quý Mão

Thời sự - PV - 6 giờ trước
Nhân Tết cổ truyền của dân tộc - Xuân Quý Mão 2023, sáng 27/1 (mùng 6 tháng Giêng), tại Khu di tích K9-Đá Chông, Ba Vì, Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và dự lễ phát động Tết trồng cây "Đời đời nhớ ơn Bác Hồ".
50 năm Hiệp định Paris (1973-2023): Ý nghĩa lịch sử của Hiệp định Paris

50 năm Hiệp định Paris (1973-2023): Ý nghĩa lịch sử của Hiệp định Paris

Sự kiện - Bình luận - PV - 7 giờ trước
Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam đã được ký kết, kết thúc thắng lợi cuộc đấu tranh ngoại giao dài nhất, khó khăn nhất trong lịch sử ngoại giao Việt Nam thế kỷ XX đánh dấu thắng lợi lịch sử của nhân dân Việt Nam hơn 20 năm đấu tranh kiên cường, bất khuất trên các mặt trận chính trị, quân sự, ngoại giao chống Mỹ, cứu nước (1954-1975).
Cơ quan làm công tác dân tộc địa phương và dấu ấn trong tham mưu, thực hiện chính sách dân tộc

Cơ quan làm công tác dân tộc địa phương và dấu ấn trong tham mưu, thực hiện chính sách dân tộc

Công tác Dân tộc - Minh Thu - 7 giờ trước
Sau hơn hai năm ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19, cơ quan công tác dân tộc các địa phương đang nỗ lực khắc phục khó khăn, tích cực triển khai các chương trình, dự án, chính sách dân tộc. Với vai trò tham mưu thực hiện chính sách dân tộc, Ban Dân tộc các địa phương đã góp phần đưa chính sách dân tộc đi vào cuộc sống, từng bước làm thay đổi diện mạo nông thôn, miền núi và đời sống đồng bào DTTS.
Người dân Thanh Hóa và du khách nô nức đi lễ chùa cầu may

Người dân Thanh Hóa và du khách nô nức đi lễ chùa cầu may

Xã hội - Quỳnh Trâm - 9 giờ trước
Những ngày đầu năm mới, nhiều ngôi đền, đình, chùa nổi tiếng trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa nô nức người dân Thanh Hóa cũng như du khách đến tham quan, đi lễ đầu Xuân.