Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn cồng chiêng Nam Đông

PV - 15:36, 27/03/2022

Cũng như các tộc ở vùng Trường Sơn - Tây Nguyên, cồng, chiêng của người Cơ Tu ở huyện Nam Đông (Thừa Thiên Huế) là biểu hiện tâm linh của đời sống cộng đồng.

Già làng giới thiệu chiêng của người Cơ Tu
Già làng giới thiệu chiêng của người Cơ Tu (Ảnh TL)

Muôn vẻ cồng chiêng Nam Đông

Tôi có dịp gặp gỡ với ông Hồ Thêm, một già làng, nghệ nhân cồng chiêng tại xã Thượng Long. Sau nụ cười tươi và những điệu nhạc đón khách từ chiếc cồng, ông bắt đầu câu chuyện: “Cồng, chiêng được người Cơ Tu ở Nam Đông chia ra ba loại hình khác nhau, dùng trong những điệu nhạc khác nhau”.

Thứ nhất là cồng (còn gọi là goòng) là loại nhạc cụ có núm, chia ra 12 loại khác: Goòng Tir, Goòng Ravắt, Goòng Gameo, Goòng Bhóc, Goòng Cabắc, Goòng Calát, Goòng Mút, Goòng Xalang, Goòng Trung, Goòng Cờchớ, Goòng Cờhót, Goòng Lấp búa. Trong 12 loại goòng đã nói trên, thì goòng Cabắc được coi là quý nhất, bởi ngoài hình dáng to (đường kính khoảng 60cm), tiếng kêu rất êm, không vang xa, thân có màu đồng đen. “Goòng Cabắc quý lắm, có khi phải đổi 9 con trâu mới được một chiếc. Goòng Mút xét về chất liệu đồng thì giống như Cabắc, kích thước nhỏ hơn, âm thanh vang xa hơn, loại này có giá trị ngang với 6 con trâu…”, ông Hồ Thêm kể.

Thứ hai là chiêng (còn gọi là ching) là loại không núm, có đường kính gần tương ứng với cồng, dựa vào hình dáng và âm thanh, giá trị nên được phân ra 5 loại: Ching Tir, Ching Tatam, Ching Sa sáu, Ching Phổ, Ching Tatủi. Trong 5 loại chiêng nói trên thì ching Tir đứng thứ nhất. Loại này có thân mỏng, tiếng kêu xa, giá trị trao đổi khoảng 4 con trâu. Đứng thứ 2 là ching Tătưi có âm cao; ching Phổ có kích thước lớn hơn ching Tatưi, nhưng âm thanh lại êm hơn, 2 loại này có giá trị ngang với 2 con trâu…

Thứ ba là Pơrơno là một nhạc cụ nhỏ hơn chiêng. Pơrơno được chia ra 4 loại như sau: Pơrơno Phổ, Pơrơno Mút, Pơrơno Đôngza, Pơrơno Grơm, Pơrơno Cuông. Tương tự như cồng và chiêng, pơrơno cũng được định mức theo thang giá trị, quý nhất là pơrơno Mút, giá trị hơn 3 con trâu, rồi đến pơrơno Phổ giá trị khoảng 2 con trâu, còn pơrơno Đông Za và pơrơno Cuông chỉ ở mức 1 con trâu…

Có nhiều kiểu đánh cồng chiêng. Cồng được đánh bằng dùi hoặc tay chỉ dùng vào các nghi lễ lớn quan trọng như đâm trâu, tang ma và một số hoạt động sau khi chết như nghi lễ bỏ mả... Đối với chiêng thì người ta đeo vào vai phải, tay phải cầm dùi đánh lên mặt ngoài, tay trái úp giữ mặt trong để ngắt nhịp hoặc tạo âm thanh…

Theo anh Tà Rương Mão, người có hơn 40 năm theo đuổi nét văn hóa của đồng bào Cơ Tu, tiếng cồng chiêng là tín hiệu nối kết mọi người trong một đơn vị cư trú lại với nhau, báo cho nhau bằng thanh âm và tiết điệu những thông tin đầy cảm xúc cộng đồng như niềm vui hay mất mát có người qua đời... Trong các nghi lễ cúng tế bình thường ở người Cơ Tu, chỉ dùng con vật hiến sinh như heo, dê thì không có tiếng cồng và trống lớn. Lúc đó người ta chỉ dùng chiêng, trống nhỏ, pơrơno làm thay lời thỉnh cầu của con người đến Yàng…

Người Cơ Tu quan niệm, cồng chiêng là một trong những nơi ẩn náu của linh hồn người sống, vậy nên mỗi khi trong nhà có người chết, các loại cồng chiêng sẽ được mang ra sân và treo lên thành từng dàn. Trong các họa tiết trang trí trên nhà Gươl của người Cơ Tu, hình tượng người đánh chiêng luôn là chủ đề nổi bật tạo nguồn cảm hứng cho những nghệ nhân điêu khắc, kết hợp với hình tượng ảnh vui mừng của các thành viên cùng những con thú vừa săn được. Ngược lại với Gươl, trên trang trí nhà mồ, hình ảnh người đánh cồng cùng với những người xung quanh với vẻ mặt u buồn khi tiễn đưa một người thân ra đi… Trong hôn nhân, cồng chiêng luôn là vật thách cưới giữa nhà gái với nhà trai, họ thường đưa ra những gợi ý ước muốn nhà mình có nhiều chiêng hay, đánh lên vang vọng khắp núi rừng, cho các làng bên cạnh nghe thấy tiếng chiêng mà kính nể…

Cần không gian diễn xướng cồng chiêng

Cần thêm không gian diễn xướng để bảo tồn cồng chiêng ở Nam Đông
Cần thêm không gian diễn xướng để bảo tồn cồng chiêng ở Nam Đông

Những năm gần đây ở Nam Đông, các hoạt động văn hóa của người Cơ Tu ít được tổ chức theo hình thức truyền thống. Các nghi lễ liên quan đến chu trình sản xuất được đơn giản hóa. Việc chuyển làm lúa rẫy sang lúa nước đã giảm bớt các công đoạn, tính chất linh thiêng của lúa rẫy không còn. Lễ ăn mừng lúa mới không được tổ chức theo cộng đồng như trước, các nghi lễ liên quan đến thần lúa chỉ cúng bằng gà, gói gọn trong từng hộ gia đình. Các nghi lễ trong chu kỳ đời người hiện nay thực hiện theo nếp sống mới… Thêm vào đó, nghi lễ cồng chiêng ngày càng bị lỗi, việc mượn chiêng đang còn rất phức tạp do yếu tố tâm linh… Tất cả các yếu tố trên dẫn đến các hoạt động liên quan đến cồng chiêng ngày càng mất dần.

Gần mười năm lại đây, huyện Nam Đông triển khai đề án về bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc thiểu số. Đề án đã kịp thời mở lớp truyền dạy cồng chiêng trên một số địa bàn có người Cơ Tu cư trú. Lớp trẻ ở các xã Thượng Long, Thượng Lộ, Thượng Quảng và Hương Sơn được dạy cách đánh các bài cồng chiêng sử dụng trong một số lễ hội như: ăn cơm mới, vào nhà mới, lễ đâm trâu… và các hoạt động liên quan đến chu kỳ đời người.

Tuy nhiên, vẫn cần có một số hoạt động cụ thể về cồng chiêng, cần có không gian diễn xướng cồng chiêng để bảo tồn cũng như quảng bá hết các đặc trưng văn hóa của người Cơ Tu đến với du khách. Hiện nay, không gian diễn xướng thường xuyên nhất là tổ chức diễn đánh cồng chiêng phục vụ du lịch. Tuy nhiên, việc ngày càng ít người đánh cồng chiêng khiến nét văn hóa đặc sắc này dần mai một. Vì vậy, bên cạnh việc tổ chức không gian diễn xướng, cần đầu tư thêm trang thiết bị cũng như đào tạo nhân lực để phục vụ cho các hoạt động này.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Gia đình 7 đời làm nghề chạm bạc trên cao nguyên đá

Gia đình 7 đời làm nghề chạm bạc trên cao nguyên đá

Trên vùng cao nguyên đá Đồng Văn (tỉnh Hà Giang), thôn Lao Xa, xã Sủng Là là cái nôi của nghề chạm bạc truyền thống của người Mông. Đã từ rất lâu, không chỉ riêng người Mông, mà bất cứ ai muốn mua được một món đồ trang sức bằng bạc ưng ý, đều lên đường đến Lao Xa…
Tin nổi bật trang chủ
Quảng Yên (Quảng Ninh): Đã tìm thấy 2 trong 4 nạn nhân vụ lật thuyền

Quảng Yên (Quảng Ninh): Đã tìm thấy 2 trong 4 nạn nhân vụ lật thuyền

Trang địa phương - Mỹ Dung - 1 giờ trước
Chiều 25/4, lực lượng cứu hộ cứu nạn đã tìm thấy 2 trong 4 nạn nhân trong vụ tai nạn chìm thuyền trên sông Chanh, thị xã Quảng Yên (Quảng Ninh).
Gia đình 7 đời làm nghề chạm bạc trên cao nguyên đá

Gia đình 7 đời làm nghề chạm bạc trên cao nguyên đá

Sắc màu 54 - Vũ Mừng - Sơn Tùng - 12 giờ trước
Trên vùng cao nguyên đá Đồng Văn (tỉnh Hà Giang), thôn Lao Xa, xã Sủng Là là cái nôi của nghề chạm bạc truyền thống của người Mông. Đã từ rất lâu, không chỉ riêng người Mông, mà bất cứ ai muốn mua được một món đồ trang sức bằng bạc ưng ý, đều lên đường đến Lao Xa…
Thanh Hóa: Biểu dương thanh niên, sinh viên tiêu biểu và gương khởi nghiệp trong vùng đồng bào DTTS và miền núi

Thanh Hóa: Biểu dương thanh niên, sinh viên tiêu biểu và gương khởi nghiệp trong vùng đồng bào DTTS và miền núi

Công tác Dân tộc - Quỳnh Trâm - 12 giờ trước
Tỉnh đoàn Thanh Hóa vừa phối hợp với Ban Dân tộc tỉnh tổ chức Hội nghị Biểu dương thanh niên, sinh viên tiêu biểu và tấm gương khởi nghiệp thành công trong vùng đồng bào DTTS và miền núi năm 2024, tại Tp. Sầm Sơn. Tham dự Hội nghị có 300 cán bộ, đoàn viên thanh niên (ĐVTN) tiêu biểu trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Khởi tố vụ án liên quan đến vụ tai nạn lao động đặc biệt nghiêm trọng tại Yên Bái

Khởi tố vụ án liên quan đến vụ tai nạn lao động đặc biệt nghiêm trọng tại Yên Bái

Tin tức - Trọng Bảo - 12 giờ trước
Thông tin từ UBND tỉnh Yên Bái cho biết, Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an tỉnh Yên Bái đã khởi tố, bắt tạm giam đối với Trần Mạnh Hùng - nhân viên cân băng liệu của Nhà máy xi măng về tội “Vi phạm quy định về an toàn lao động” để điều tra làm rõ.
Khép lại chuỗi hoạt động đặc sắc Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam tại Nghệ An

Khép lại chuỗi hoạt động đặc sắc Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam tại Nghệ An

Sắc màu 54 - Minh Nhật - 12 giờ trước
Tối 23/4, tại Quảng trường Hậu phương hướng về tiền tuyến huyện Tân Kỳ đã diễn ra Lễ bế mạc các hoạt động Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Kỷ niệm 65 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh, ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn tỉnh Nghệ An.
Loại trái cây trồng khắp Việt Nam "chống được ung thư ruột"

Loại trái cây trồng khắp Việt Nam "chống được ung thư ruột"

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư ruột - còn gọi là ung thư đại trực tràng - là loại ung thư phổ biến thứ ba trên toàn thế giới, chiếm khoảng 10% tổng số ca ung thư. Bên cạnh đó, nó là nguyên nhân gây tử vong do ung thư xếp hàng thứ hai. Mới đây, một nghiên cứu quốc tế công bố trên tạp chí khoa học Scientific Reports đã chỉ ra tác dụng bất ngờ của quả xoài đối với bệnh ung thư ruột
Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam Thành phố Cần Thơ lần thứ X, nhiệm kỳ 2024 - 2029

Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam Thành phố Cần Thơ lần thứ X, nhiệm kỳ 2024 - 2029

Trang địa phương - Như Tâm - 12 giờ trước
Với chủ đề: “Đoàn kết - Dân chủ - Sáng tạo - Phát triển”, sáng 24/4, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam TP. Cần Thơ long trọng khai mạc Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam TP. Cần Thơ lần thứ X, nhiệm kỳ 2024 - 2029. Đây là đơn vị được lựa chọn tổ chức Đại hội điểm MTTQ Việt Nam cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Đại biểu phía Trung ương có ông Đỗ Văn Chiến - Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam; ông Huỳnh Đảm - Nguyên Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam; cùng các Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam; Thiếu tướng Huỳnh Văn Ngon - Phó Chính ủy, Bộ Tư lệnh Quân Khu 9.
Làng du lịch lớn nhất Hà Giang chuẩn bị cho phiên chợ trăm tuổi

Làng du lịch lớn nhất Hà Giang chuẩn bị cho phiên chợ trăm tuổi

Sắc màu 54 - Vũ Mừng - Minh Đức - 12 giờ trước
Lễ hội Chợ Phong lưu Khâu Vai năm 2024 đang cận kề. Cùng với sự chuẩn bị của Ban Tổ chức, những ngày qua, Làng văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Mông xã Pả Vi, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang cũng đang tập trung chuẩn bị các điều kiện để đón du khách đến tham dự sự kiện quan trọng này.
Hỗ trợ điều trị ngộ độc thực phẩm bằng rau củ trong vườn nhà

Hỗ trợ điều trị ngộ độc thực phẩm bằng rau củ trong vườn nhà

Sống khỏe - Như Ý - 13 giờ trước
Ngộ độc thực phẩm là một loại bệnh hay gặp trong mùa hè, bạn có thể nhiễm bệnh do ăn uống phải thực phẩm bị nhiễm độc, nhiễm khuẩn hoặc biến chất, chứa chất phụ gia hay chất bảo quản quá liều lượng, bị ôi thiu... Vậy phải làm thế nào để thải độc cho cơ thể khi chẳng may nạp chất độc vào người? Bạn hãy tham khảo cách trị ngộ độc thực phẩm bằng rau củ trong vườn nhà sau đây nhé.
Kon Rẫy (Kon Tum): Đường ĐH22 chậm tiến độ, người dân lo lắng

Kon Rẫy (Kon Tum): Đường ĐH22 chậm tiến độ, người dân lo lắng

Pháp luật - Ngọc Chí - 13 giờ trước
Đường ĐH22, nối từ thị trấn Đăk Rờ Ve đến xã Đăk Pne, huyện Kon Rẫy (Kon Tum) được khởi công từ tháng 9/2022 trong niềm vui mừng, phấn khởi của Nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) ở xã Đăk Pne. Thế nhưng, với sự chậm trễ của nhà thầu thi công, đến nay đường ĐH22 vẫn chưa hoàn thành dù đã hết thời hạn hợp đồng. Điều này làm cho người dân lo lắng khi mùa mưa sắp đến.
Viết từ nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc: Quyết liệt đấu tranh đẩy lùi “tà đạo” (Bài 2)

Viết từ nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc: Quyết liệt đấu tranh đẩy lùi “tà đạo” (Bài 2)

Phóng sự - Thúy Hồng-Thanh Thuận - 13 giờ trước
Với đặc thù là vùng đất biên giới, địa hình phức tạp, trình độ dân trí còn hạn chế... nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc tiềm ẩn nhiều nguy cơ các thế lực thù địch thực hiện âm mưu diễn biến hòa bình, các hoạt động tà đạo, tệ nạn xâm nhập. Do vậy, việc kiên quyết đấu tranh với tội phạm, các hoạt động sinh hoạt đạo trái pháp luật...luôn được hệ thống chính trị, nòng cốt là lực lượng công an chú trọng ngăn chặn bằng nhiều giải pháp. Đặc biệt, nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, vận động đã nâng cao nhận thức cho đồng bào DTTS hiểu rõ cái xấu, không theo đạo lạ, chung tay giữ gìn bản làng bình yên.