Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Giữ mạch nguồn di sản

PV - 17:38, 07/03/2022

Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên tỉnh Gia Lai giai đoạn 2021-2025 vừa được Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch trình UBND tỉnh xem xét, phê duyệt. Đây là Đề án tổng thể với nhiều nội dung, nhiệm vụ, giải pháp thiết thực nhằm góp phần bảo vệ toàn vẹn không gian di sản văn hóa cồng chiêng.

Biểu diễn cồng chiêng (Ảnh chụp trước thời điểm có dịch Covid-19). Ảnh: Đức Thụy
Biểu diễn cồng chiêng (Ảnh chụp trước thời điểm có dịch Covid-19). Ảnh: Đức Thụy

Di sản trong bối cảnh chịu nhiều tác động

Sau khi Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (tháng 11/2005), tỉnh Gia Lai có nhiều hoạt động để bảo vệ và phát huy giá trị đặc biệt của di sản. Tại Hội thảo “Bảo vệ và phát huy giá trị không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên” tổ chức ở TP. Pleiku năm 2018, các nhà khoa học, nghiên cứu văn hóa đánh giá cao các hoạt động, nỗ lực của tỉnh Gia Lai, đồng thời cũng chỉ ra những “lỗ hổng” trong hoạt động bảo tồn.

Một chính sách tổng thể để bảo vệ toàn vẹn giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được Thạc sĩ Nguyễn Quang Tuệ, Trưởng phòng Quản lý văn hóa (Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch) đề cập. Ông Tuệ cho biết: “Chúng ta đã có nhiều chương trình hành động để bảo vệ, phát huy giá trị di sản nhưng vẫn rất cần một chính sách tổng thể cho bài bản và có chiến lược lâu dài, bền vững để tránh chệch hướng, nhất là trong bối cảnh di sản chịu nhiều tác động của quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế-xã hội. Lấy ví dụ là lâu nay nhiều nghệ nhân người Gia Rai rất tài năng, được mời đi truyền dạy cồng chiêng khắp cả tỉnh, trong đó có những làng Ba Na, vô hình trung tạo sự đồng hóa về mặt văn hóa. Do đó, việc xây dựng một bộ giáo trình để giảng dạy trong các trường dân tộc nội trú, cao đẳng là điều hết sức cấp thiết hiện nay. Việc xây dựng giáo trình cũng đòi hỏi sự nghiên cứu thấu đáo, riêng cho từng dân tộc Gia Rai, Ba Na. Nghệ nhân của dân tộc nào thì được cấp giấy chứng nhận để truyền dạy cồng chiêng cho dân tộc đó”.

Chính sách đãi ngộ báu vật nhân văn sống là một trong những mục tiêu quan trọng của đề án. Ảnh: Hoàng Ngọc
Chính sách đãi ngộ báu vật nhân văn sống là một trong những mục tiêu quan trọng của đề án. Ảnh: Hoàng Ngọc

Cũng theo ông Tuệ, các giá trị đặc biệt của di sản hiện nay chủ yếu được lưu giữ bằng hình thức truyền khẩu, nếu nghệ nhân mất đi, họ sẽ mang theo toàn bộ những tri thức dân gian quý báu ấy. Cần phải hành động ngay để những tri thức vừa độc đáo, vừa nhân văn ấy được ghi chép, sưu tầm, nghiên cứu một cách hệ thống. Mai mốt thế hệ nghệ nhân già mất đi, thế hệ trẻ sẽ căn cứ vào tài liệu này để tiếp tục phát huy di sản cha ông chứ không chỉ truyền khẩu như hiện tại.

Chính sách tổng thể

Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên tỉnh Gia Lai giai đoạn 2021-2025 dựa trên những yêu cầu cấp thiết hiện nay, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị không gian di sản trên tinh thần gìn giữ và tôn trọng văn hóa. Mục tiêu của Đề án không chỉ là thống kê số lượng cồng chiêng hiện có, số nghệ nhân thực hành trình diễn cồng chiêng, nghệ nhân chỉnh chiêng, các bài chiêng truyền thống mà theo quan điểm “bảo vệ và phát triển, phát huy được giá trị di sản trong bối cảnh đương đại” như khẳng định của ông Trần Ngọc Nhung, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch.

Đáng chú ý là Đề án đề ra mục tiêu xây dựng 10 nhà rông, 10 bến nước truyền thống của dân tộc Ba Na, Gia Rai cần khôi phục không gian truyền thống của văn hóa cồng chiêng. Bên cạnh đó, xây dựng được ít nhất một giáo trình cồng chiêng để dạy trong các trường dân tộc nội trú; phục dựng một số lễ hội truyền thống có sử dụng cồng chiêng của người Ba Na, Gia Rai; thực hành trình diễn cồng chiêng được duy trì thường xuyên ở các làng dân tộc Ba Na, Gia Rai trên địa bàn tỉnh…

Tỉnh Gia Lai hiện còn lưu giữ 4.500 bộ cồng chiêng, chiếm số lượng nhiều nhất trong 5 tỉnh Tây Nguyên. Ảnh: Hoàng Ngọc
Tỉnh Gia Lai hiện còn lưu giữ 4.500 bộ cồng chiêng, chiếm số lượng nhiều nhất trong 5 tỉnh Tây Nguyên. Ảnh: Hoàng Ngọc

Các giải pháp phù hợp để hiện thực hóa những mục tiêu trên được Đề án đưa ra dựa trên những căn cứ, khảo sát thực tế. Trong đó, chú trọng hoạt động nghiên cứu khoa học, điền dã, trao đổi với các nghệ nhân Ba Na, Gia Rai để thống kê, sưu tầm, ghi chép và lưu trữ những bài chiêng, sinh hoạt văn hóa có sử dụng cồng chiêng bằng phương tiện hiện đại nhằm thiết lập cơ sở dữ liệu vững chắc, tin cậy cho hoạt động trao truyền lâu dài. Có chính sách hỗ trợ các nhà nghiên cứu âm nhạc, lịch sử, văn hóa địa phương thực hiện đề tài, dự án chuyên sâu về cồng chiêng bản địa. Các giải pháp hiện hữu nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của không gian cồng chiêng trong xã hội đương đại do các nhà nghiên cứu đưa ra có ý nghĩa rất quan trọng. Bên cạnh đó, chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân cồng chiêng, chính sách khuyến khích từng gia đình, cộng đồng trong hoạt động bảo tồn và phát huy di sản văn hóa cồng chiêng cũng là những giải pháp có tính căn cơ của Đề án.

Các nghệ nhân biểu diễn cồng chiêng, múa xoang trong lễ mừng lúa mới. Ảnh: Hoàng Ngọc
Các nghệ nhân biểu diễn cồng chiêng, múa xoang trong lễ mừng lúa mới. Ảnh: Hoàng Ngọc

Để có cơ sở tin cậy và xác thực khi xây dựng Đề án, đề xuất những khả năng, giải pháp bảo tồn cũng như khai thác và phát huy giá trị di sản thông qua phát triển văn hóa-du lịch, trước đó, ngành Văn hóa đã có nhiều hoạt động khảo sát, kiểm kê. Giai đoạn 2011-2019, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch đã tổ chức nhiều cuộc kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn toàn tỉnh. Đây là cơ sở để tổng hợp, phân loại, nhận diện giá trị và sức sống của từng di sản trong cộng đồng, lựa chọn những di sản văn hóa tiêu biểu đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đặc biệt, trong năm 2020 và 2021, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch đã tổ chức kiểm kê số lượng cồng chiêng trên địa bàn toàn tỉnh một cách bài bản, khoa học để đánh giá chính xác thực trạng cồng chiêng trong đời sống cộng đồng bản địa. Kết quả sơ bộ ghi nhận toàn tỉnh còn lưu giữ 4.500 bộ cồng chiêng (kết quả kiểm kê năm 2008 là 5.655 bộ), là tỉnh có số lượng cồng chiêng đứng đầu 5 tỉnh Tây Nguyên. 

Ông Trần Ngọc Nhung cho biết: “Chúng ta không chỉ bảo vệ số lượng cồng chiêng mà là không gian văn hóa của cồng chiêng với các yếu tố cấu thành, đó là không gian buôn làng, nhà rông, bến nước, những “báu vật nhân văn sống” đang hàng ngày thực hành và trao truyền di sản cha ông, những lễ hội văn hóa có sử dụng cồng chiêng. Đặc biệt, việc bảo tồn và phát huy không gian văn hóa cồng chiêng phải được duy trì để trở thành nhu cầu thiết thực của đồng bào Ba Na, Gia Rai, để họ tự giác tham gia, làm cho giá trị văn hóa cồng chiêng phát triển trong xã hội đương đại, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là thúc đẩy phát triển du lịch của tỉnh”.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Thanh Lịch:

“Đề án là 1 hợp phần của chương trình xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Đây phải thực sự là đề án có ý nghĩa lâu dài, hiệu quả trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản trên cơ sở tôn trọng tuyệt đối bản sắc văn hóa. Mục tiêu, các giải pháp phải dựa trên cơ sở khoa học, kết quả rà soát, khảo sát thực trạng để quá trình bảo vệ đúng hướng, phát huy được giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng trong phát triển bền vững kinh tế-xã hội, du lịch, nhất là nâng cao mức sống cho chủ nhân di sản”.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Ba Tơ (Quảng Ngãi): Khai thác giá trị văn hóa, lịch sử trong phát triển kinh tế du lịch

Ba Tơ (Quảng Ngãi): Khai thác giá trị văn hóa, lịch sử trong phát triển kinh tế du lịch

Ba Tơ là huyện miền núi của tỉnh Quảng Ngãi với phần lớn đồng bào dân tộc Hrê sinh sống. Nơi đây, có nhiều di tích lịch sử, văn hóa và thắng cảnh đẹp làm say đắm lòng người. Vì thế, các ngành chức năng của huyện đã xây dựng và triển khai nhiều chương trình, kế hoạch, trong đó, tranh thủ nguồn lực từ các chương trình MTQG và mới đây nhất, là Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030 để bảo tồn phát huy giá trị văn hóa, lịch sử gắn với phát triển du lịch, nâng cao đời sống cho người dân.
Tin nổi bật trang chủ
Khó đoán định trận mở màn vòng 1/8 World Cup 2022

Khó đoán định trận mở màn vòng 1/8 World Cup 2022

Thể thao - Giải trí - PV - 18:11, 03/12/2022
Trận đấu đầu tiên của vòng 16 đội World Cup 2022 giữa Hà Lan và Mỹ sẽ diễn ra đêm 3/12. Về đẳng cấp, kinh nghiệm, “Cơn lốc màu cam” được đánh giá cao hơn đối thủ, nhưng việc quá nhiều “cú sốc” từ đầu giải, trận đấu hứa hẹn sẽ có nhiều bất ngờ.
Hợp tác xã Laba Banana Đạ K’Nàng: Đưa chuối “tiến vua” ra

Hợp tác xã Laba Banana Đạ K’Nàng: Đưa chuối “tiến vua” ra "biển lớn"

Kinh tế - Phan Minh Đạo - 16:48, 03/12/2022
Đó là giống chuối Laba di thực từ nước Pháp sang vùng Nam Tây Nguyên gần thế kỷ trước. Loại trái cây này chứa nhiều dinh dưỡng và các khoáng chất, đậu hương thơm, kết vị dẻo ngọt, được cung tiến vua Bảo Đại nên vinh danh “chuối tiến vua”. Sau trăm năm, sản phẩm chuối Laba từ một Hợp tác xã ở Lâm Đồng đã xuất khẩu đến các nước trên thế giới…
11 tháng năm 2022: Khách quốc tế đến Việt Nam tăng hơn 21 lần

11 tháng năm 2022: Khách quốc tế đến Việt Nam tăng hơn 21 lần

Du lịch - PV - 16:10, 03/12/2022
Trong 11 tháng năm 2022, khách quốc tế đến Việt Nam đạt 2,95 triệu lượt người, gấp 21,1 lần so với cùng kỳ năm 2021 nhưng vẫn giảm 81,9% so với cùng kỳ năm 2019, năm chưa xảy ra dịch COVID-19
Công ty Cổ phần Thăng Long và những việc làm trách nhiệm với cộng đồng

Công ty Cổ phần Thăng Long và những việc làm trách nhiệm với cộng đồng

Xã hội - PV - 15:28, 03/12/2022
Với phương châm hoạt động kinh doanh không chỉ vì lợi nhuận, mà phải có trách nhiệm với cộng đồng, hơn 20 năm đứng chân trên địa bàn tỉnh Gia lai, Công ty Cổ phần Thăng Long đã có những đóng góp thiết thực cho cộng đồng, giúp đỡ nhiều gia đình người đồng bào DTTS có được chỗ ở ổn định.
Tăng cường công tác bảo vệ rừng

Tăng cường công tác bảo vệ rừng

Pháp luật - PV - 13:12, 03/12/2022
Những tháng cuối năm, đặc biệt là dịp Tết Nguyên đán, tình trạng phá rừng thường diễn biến phức tạp. Vì thế, Công ty TNHH Một thành viên Lâm sản Khánh Hòa (Công ty Lâm sản Khánh Hòa) đã tăng cường công tác tuần tra, bảo vệ rừng vào những tháng cuối năm, nhằm hạn chế việc khai thác lâm sản trái phép, lấn chiếm đất rừng.
Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Những năm qua tỉnh Quảng Ninh đã dành nhiều nguồn lực đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ thực hiện các Đề án bảo tồn bản sắc văn hóa các DTTS và đạt được nhiều kết quả tích cực. Là dân tộc có dân số đông nhất trong các DTTS trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, cộng đồng người Dao luôn giữ gìn và phát huy tốt bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Qua đó góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Tập huấn tuyên truyền, truyền thông, vận động triển khai thực hiện Đề án tổng thể và Chương trình mục tiêu quốc gia

Tập huấn tuyên truyền, truyền thông, vận động triển khai thực hiện Đề án tổng thể và Chương trình mục tiêu quốc gia

Công tác Dân tộc - Trọng Tấn - 12:29, 03/12/2022
Trong hai ngày 1, 2/12/2022, tại tỉnh Điện Biên, Ủy ban Dân tộc phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị tập huấn tuyên truyền, vận động triển khai thực hiện Đề án tổng thể và Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2022.
Thanh Hóa: Gặp mặt giao lưu với các lưu học sinh Lào

Thanh Hóa: Gặp mặt giao lưu với các lưu học sinh Lào

Tin tức - Quỳnh Trâm - 12:28, 03/12/2022
Hội Hữu nghị Việt - Lào tỉnh Thanh Hóa vừa tổ chức buổi gặp mặt giao lưu với các lưu học sinh Lào tại Thanh Hóa nhân dịp Kỷ niệm lần thứ 47 Quốc khánh nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (2/12/1975 - 2/12/2022).
Thủ tướng khảo sát một số dự án hạ tầng giao thông trọng điểm tại Bình Dương

Thủ tướng khảo sát một số dự án hạ tầng giao thông trọng điểm tại Bình Dương

Thời sự - PV - 12:22, 03/12/2022
Sáng 3/12, trong chương trình chuyến công tác tại Bình Dương, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã khảo sát, kiểm tra, đôn đốc một số dự án hạ tầng giao thông trọng điểm trên địa bàn.
Gần 900 người tử vong do COVID-19 trong ngày qua

Gần 900 người tử vong do COVID-19 trong ngày qua

Nhìn ra thế giới - PV - 10:15, 03/12/2022
Theo trang web thống kê worldometers.info, đến sáng 3/12, thế giới có tổng số 649.005.835 ca nhiễm và 6.643.871 ca tử vong vì dịch COVID-19. Trong một ngày qua, thế giới có thêm 379.439 ca nhiễm và 881 ca tử vong mới vì COVID-19.
Quảng Nam: “Tiếp sức” để phát triển kinh tế tập thể hiệu quả

Quảng Nam: “Tiếp sức” để phát triển kinh tế tập thể hiệu quả

Kinh tế - Minh Ngọc - 10:07, 03/12/2022
Trong những năm qua tại Quảng Nam, với sự hỗ trợ của các ban ngành đoàn thể, các hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác không chỉ khôi phục, phát triển sản phẩm truyền thống, tạo ra sản phẩm mới, mà còn mở ra hướng tiếp cận những kỹ năng quản lý, điều hành, ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất kinh doanh.