Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Ngôi nhà làng độc đáo ở "Vương quốc pơ mu"

Tấn Vịnh - 15:57, 13/08/2021

Ai đến thôn Ka Noonh, thuộc xã A Xan, huyện Tây Giang (Quảng Nam) cũng phải thán phục, trầm trồ trước di sản tạo hình của chính nghệ nhân tài hoa Kêr Tíc và bà con trong làng Ka Noonh sáng tạo. Ngôi nhà làng ấm áp, xinh xắn giữa rừng là nơi trở về của các già làng, bà con khi có dịp lễ hội, thêm một điểm nhấn thu hút du khách khi đến với “Vương quốc pơ mu”, khám phá và trải nghiệm những tinh hoa văn hóa của đồng bào Cơ Tu ở vùng cao xứ Quảng.

Vũ điệu tân tung da dá diễn ra trước sân nhà làng
Vũ điệu tân tung da dá diễn ra trước sân nhà làng

Đồng bào Cơ Tu sinh sống ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam là chủ nhân của những cánh rừng nguyên sinh quý hiếm như pơ mu, lim, đỗ quyên... Đặc biệt, nơi đây tồn tại cánh rừng pơ mu với số lượng hàng nghìn cây đã được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, và được mệnh danh là “Vương quốc pơ mu”. Từ thời điểm rừng pơ mu tại đỉnh núi Zi’liêng (thuộc địa bàn các xã A Xan và Tr’hy, huyện Tây Giang) được công nhận là Cây Di sản việt Nam, huyện Tây Giang đã đầu tư xây dựng những căn nhà truyền thống ở vùng lõi rừng pơ mu làm nơi lưu trú cho những người làm công tác chăm sóc, bảo vệ rừng và cho du khách đến tham quan du lịch. Đặc biệt, nơi đây tọa lạc một ngôi nhà làng truyền thống (gươl) do bà con thôn Ka Noonh, xã Axan hiến tặng.

Trang trí trên cây nêu trước sân nhà làng Ka Noonh
Trang trí trên cây nêu trước sân nhà làng Ka Noonh

Thôn Ka Noonh, thuộc xã A Xan, huyện Tây Giang là nơi còn lưu giữ những di sản văn hóa quý hiếm, bí ẩn. Tại đây bà con trong làng đã phát hiện ra chiếc trống đồng cổ, sau này các nhà nghiên cứu gọi là trống đồng Ka Noonh. Đây cũng là nơi duy nhất thuộc miền núi xứ Quảng có nghề làm đồ gốm đất nung. Tương truyền, cô gái Chăm bị lưu lạc lên vùng này được dân làng cưu mang, nuôi nấng. Sau lớn lên, cô truyền dạy nghề làm đồ gốm cho người dân trong làng, trở thành bà tổ nghề gốm của làng nghề xa khuất giữa đại ngàn.

Nhiều người biết tiếng ngôi làng nhỏ này bởi ở đây có một lão nghệ nhân điêu khắc và vẽ tranh tài giỏi nhất của dân tộc Cơ Tu, đó là Kêr Tíc. Thời còn trẻ khỏe, ông được mời đi nhiều nơi tham gia tạc tượng, vẽ tranh, thiết kế, xây dựng nhà làng, nhà mồ. Tại Làng văn hóa truyền thống Cơ Tu huyện Tây Giang, tác phẩm của ông được trang trí trong ngôi nhà gươl to và đẹp nhất vùng miền núi. Ông đã thiết kế và vẽ, tạc tượng trang trí cho ngôi nhà gươl và nhà mồ thuộc khu du lịch làng Nguyệt Biều, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên- Huế. Về già, khi “tài năng chín mùi” hơn, nghệ nhân Kêr Tíc cùng với bà con, nghệ nhân thân thuộc xây cất nên ngôi nhà làng, như là món quà dành tặng cho quê hương.

Hình vẽ, hoa văn trang trí ở tấm ván thưng và các cây cột đỡ của ngôi nhà.
Hình vẽ, hoa văn trang trí ở tấm ván thưng và các cây cột đỡ của ngôi nhà.

Ngôi nhà làng truyền thống ở thôn Ka Noonh tuy không to lớn, đồ sộ như những công trình mà nghệ nhân Kêr Tíc từng tham gia xây dựng nhưng nó thực sự là một tác phẩm kiến trúc và điêu khắc, hội họa có giá trị. Mỗi chi tiết kiến trúc của ngôi nhà như chân cột, xà ngang, tấm ván thưng, cửa ra vào... được nghệ nhân gửi gắm vào đây nhiều bức tượng, phù điêu, tranh vẽ, rất sống động. 

Nếu như ở các ngôi nhà làng khác, chân cột chỉ là những đoạn gỗ thô sơ có chức năng làm trụ đỡ, được xem là phần âm, nằm phía dưới sàn, thì ở làng Ka Noonh, hai hàng cột được chăm chút nhiều đường nét tinh tế và tô màu nổi bật. Những hoa văn hình tròn, hình thoi, hình tam giác, hình bán nguyệt xen kẽ nhau. Hình tam giác tạo thành biểu tượng lá atút, giống như cái chong chóng nằm trên đầu chân cột rất ấn tượng. Hình tròn tượng trưng cho chuỗi hạt crôl. Hình thoi biểu trưng cho chuỗi hạt mã não - những loại trang sức quý giá nhất, thể hiện sự giàu có, sang trọng theo quan niệm truyền thống của đồng bào Cơ Tu.

Phù điêu trâu trên tấm ván thưng ở cửa ra vào
Phù điêu trâu trên tấm ván thưng ở cửa ra vào

Ngay trên chân cột là tấm ván thưng hay các vách ngăn hiện lên nhiều tác phẩm hội họa hết sức độc đáo. Hầu như mọi mặt đời sống của người Cơ Tu được tái hiện một cách sống động bằng những hình vẽ đơn sơ và những khối điêu khắc thô mộc nhưng giàu tính biểu cảm. Sinh hoạt lễ hội cộng đồng được tái hiện rất cô đọng với hình ảnh người phụ nữ đưa đôi tay lên trời trong điệu múa da dá quanh cây nêu. Rồi hình ảnh con trâu trong lễ hiến tế thần linh, người đàn ông nhảy điệu tân tung hay hình ảnh những thanh niên khiêng trống đồng, đánh chiêng trong không khí hân hoan.

Tượng chim tring ở hai đầu tấm ván thưng
Tượng chim tring ở hai đầu tấm ván thưng

Hai đầu tấm ván thưng là hai chú chim tring (chim mỏ sừng, phượng hoàng đất), là chim thiêng xuất hiện nhiều trong mô típ nghệ thuật tạo hình của người Cơ Tu.

Nội thất cũng bố trí dày đặc các bức tranh và điêu khắc. Hai xà ngang nổi lên các bức tượng đôi trăn, kỳ đà đối đầu vào nhau. Bên trong tấm ván thưng chạm nhiều bức phù điêu tái hiện cảnh đi săn, vui chơi, sinh hoạt hàng ngày. Đáng chú ý là bức phù điêu Uống rượu cần, miêu tả 6 người đang vít cần uống rượu một cách mê say. Những chiếc cần cong tạo hình đẹp mắt.

Hai chiếc ché thể hiện trong phù điêu đều trang trí những họa tiết rất bắt mắt. Bức phù điêu trông tựa bức tranh sơn dầu với gam màu trầm lắng, nét chạm khắc đơn sơ, mộc mạc, nét vẽ bay bổng, nhẹ nhàng mang tính cách điệu rất cao - một thủ pháp nghệ thuật thường thấy ở các tộc người miền núi.


Phù điêu uống rượu cần
Phù điêu uống rượu cần

Hai đầu hồi bố trí những tấm ván tạo hình với nhiều nhân vật, mỗi gương mặt biểu hiện trạng thái tình cảm khác nhau, trong đó nổi bật là bức phù điêu đôi trai gái nhìn đối diện nhau như trao gửi lời yêu thương ngọt ngào. 

Món quà tặng của dân làng Ka Noonh thật ý nghĩa, vì đây là công trình mang đậm dấu ấn văn hóa Cơ Tu, hài hòa với quang cảnh thiên nhiên đại ngàn. Từ ngôi nhà làng trở thành “ngôi nhà chung” của vùng cao, tọa lạc giữa rừng cây di sản. Vào những ngày đầu năm mới, đồng bào sinh sống ở các xã lân cận thường tập trung về đây để tổ chức các lễ hội truyền thống như lễ hội mừng lúa mới, lễ khai năm tạ ơn rừng.

Đầu năm 2019, đồng bào tổ chức Lễ tạ ơn rừng giữ khu rừng pơ mu. Lễ hội với nghi lễ linh thiêng cúng thần rừng thần núi, phát huy tập quán giữ rừng, bảo vệ môi trường sống của cộng đồng, nhất là những cánh rừng già, rừng đầu nguồn, con sông, khe suối, tạ ơn thần rừng, cảm ơn mẹ thiên nhiên đã che chở họ, cho họ nguồn nước, sản vật để sinh tồn. Lễ hội cũng là dịp tập hợp nhiều nghệ nhân tham gia hát lý- nói lý, trình diễn vũ điệu tân tung da dá- những loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian.

Những bức phù điêu chủ đề con người ở đầu hồi
Những bức phù điêu chủ đề con người ở đầu hồi
Ngôi nhà làng độc đáo ở "Vương quốc pơ mu" 7

Ai đến đây cũng phải thán phục, trầm trồ trước di sản tạo hình của chính nghệ nhân tài hoa Kêr Tíc và bà con trong làng Ka Noonh sáng tạo. Ngôi nhà làng là nơi trở về của các già làng, bà con khi có dịp lễ hội.

Tin cùng chuyên mục
Phụ nữ Tây Nguyên và sự trao truyền, gìn giữ văn hóa

Phụ nữ Tây Nguyên và sự trao truyền, gìn giữ văn hóa

Từ thuở xa xưa, văn hóa nghệ thuật dân gian đã hiện diện và gắn bó sâu sắc với đời sống cư dân địa phương vùng Tây Nguyên, gần gũi như tiếng đàn đá, đàn t’rưng nước đuổi thú rừng phá lúa trên rẫy; thân quen như âm thanh của chim hót, suối reo, tiếng rừng xạc xào mùa gió…
Tin nổi bật trang chủ
Khai mạc kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khóa XV

Khai mạc kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khóa XV

Sáng nay, 20/10/2021, kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khóa XV đã khai mạc trọng thể tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội. Dự khai mạc kỳ họp tại điểm cầu Hội trường Diên Hồng (Nhà Quốc hội) có Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính; các đồng chí Lãnh đạo, nguyên Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Tham dự có đại diện lãnh đạo Bộ, ban ngành Trung ương, các đại biểu trong đoàn ngoại giao, các tổ chức quốc tế. Đoàn ĐBQH 62 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tham gia họp trực tuyến.
Trọng tài Bùi Thị Thu Trang tham dự Hội thảo chuẩn bị cho VCK World Cup Nữ 2023

Trọng tài Bùi Thị Thu Trang tham dự Hội thảo chuẩn bị cho VCK World Cup Nữ 2023

Thể thao - Giải trí - T.Hợp - 3 giờ trước
Liên đoàn Bóng đá quốc tế (FIFA) vừa có văn bản mời đại diện trọng tài nữ duy nhất của Việt Nam là Bùi Thị Thu Trang tham dự Hội thảo dành cho các ứng viên trọng tài/trọng tài VAR, tổ chức tại Doha-Qatar, chuẩn bị cho vòng chung kết FIFA World Cup Nữ 2023.
Tác dụng chữa bệnh tuyệt vời của cây rau sam

Tác dụng chữa bệnh tuyệt vời của cây rau sam

Vườn thuốc quanh ta - Như Ý - 3 giờ trước
Rau sam hay còn gọi là mã xỉ hiện. mã xỉ thái, trường thọ thái,… có vị chua, không độc, có tính lạnh. Ngoài công dụng là loại thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng, cây rau sam còn là dược phẩm với nhiều công dụng đối với sức khỏe con người. Theo kinh nghiệm của dân gian, cây rau sam được sử dụng trong các bài thuốc cụ thể sau:
Bắc Ninh: Ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp khoác áo mới

Bắc Ninh: Ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp khoác áo mới

Kinh tế - Hà Anh - 3 giờ trước
Việc ứng dụng rộng rãi khoa học công nghệ cao vào sản xuất, giúp những sản phẩm nông nghiệp tại Bắc Ninh ngày càng nâng cao chất lượng, sản lượng..., qua đó tăng hiệu quả kinh tế, góp phần tích cực vào công tác giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Sẽ có một số thay đổi về cách định giá khi mua bán nợ

Sẽ có một số thay đổi về cách định giá khi mua bán nợ

Tài chính - Kinh doanh - PV - 4 giờ trước
Theo dự thảo mới về mua bán nợ do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang xây dựng, quy định về định giá khoản nợ có thể sẽ có một số thay đổi liên quan đến định giá khoản nợ và một số nội dung khác.
“In her voice” trao quyền cho nhà làm phim nữ

“In her voice” trao quyền cho nhà làm phim nữ

Thể thao - Giải trí - PV - 4 giờ trước
Nhằm trao quyền cho những nhà làm phim nữ mới bước chân vào sự nghiệp điện ảnh, Unesco, Đại sứ quán Canada và Đại sứ quán Thụy Sỹ tại Việt Nam đã phối hợp tổ chức Hội thảo trực tuyến “In her voice”, với sự đồng hành của Hanoi Grapevine và Không gian Văn hóa và Sáng tạo Ơ Kìa Hà Nội.
Quan tâm đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi này là trách nhiệm của toàn xã hội

Quan tâm đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi này là trách nhiệm của toàn xã hội

Đó là khẳng định của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh tại Hội nghị Tổng kết Chương trình phối hợp công tác giai đoạn 2013-2020 và triển khai Chương trình phối hợp công tác công tác giai đoạn 2021-2025 giữa Ủy ban Dân tộc và Trung ương Hội Nông dân Việt Nam diễn ra chiều ngày 13/10/2021, tại Hà Nội.
Giá cà phê hôm nay 20/10: Đồng loạt quay đầu tăng

Giá cà phê hôm nay 20/10: Đồng loạt quay đầu tăng

Sản phẩm - Thị trường - Cát Tường (T/h) - 4 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 20/10/2021, tại các vùng trồng trọng điểm tăng nhẹ so với cùng thời điểm sáng hôm qua trong khoảng 39.500 - 40.400 đồng/kg.
Bảo đảm an toàn không gian mạng trong kỷ nguyên số: Thách thức và lời giải

Bảo đảm an toàn không gian mạng trong kỷ nguyên số: Thách thức và lời giải

Khoa học - Công nghệ - T.Hợp - 4 giờ trước
Hội thảo và Triển lãm quốc tế về An toàn không gian mạng (Vietnam Security Summit 2021) do Cục An toàn thông tin (Bộ Thông tin và Truyền thông) và IEC Group phối hợp tổ chức vào ngày 27 - 28/10 theo hình thức trực tuyến dưới sự bảo trợ của Bộ Thông tin và Truyền thông với chủ đề “Bảo đảm an toàn không gian mạng trong kỷ nguyên số: Thách thức và lời giải”
Các điểm đến của Hà Nội sẵn sàng đón khách trở lại

Các điểm đến của Hà Nội sẵn sàng đón khách trở lại

Du lịch - PV - 20:05, 19/10/2021
Các đơn vị hoạt động du lịch từ lữ hành, lưu trú, vận chuyển… tại Hà Nội đã chuẩn bị sẵn sàng để phục vụ khách trở lại với các sản phẩm chất lượng, mới mẻ, hấp dẫn.
Chủ tịch nước gặp mặt đại biểu hải quân và cựu chiến binh Đường Hồ Chí Minh trên biển

Chủ tịch nước gặp mặt đại biểu hải quân và cựu chiến binh Đường Hồ Chí Minh trên biển

Thời sự - PV - 19:56, 19/10/2021
Nhân kỷ niệm 60 năm ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 - 23/10/2021), tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gặp mặt Đoàn đại biểu cán bộ Quân chủng Hải quân và cựu chiến binh Đường Hồ Chí Minh trên biển.
Người Chi hội trưởng điển hình học tập và làm theo Bác

Người Chi hội trưởng điển hình học tập và làm theo Bác

Gương sáng giữa cộng đồng - Phương Nghi - 19:54, 19/10/2021
Không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, chị Thị Dậy (dân tộc Khmer), Chi hội trưởng Hội Phụ nữ và Hội trưởng Hội Nông dân ấp Ngọc Bình, xã Ngọc Chúc (huyện Giồng Riềng, Kiên Giang) luôn giữ ấm hạnh phúc gia đình, sắp xếp thời gian hợp lý, làm kinh tế giỏi, chăm sóc chu đáo cho các con ăn học.