Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tản mạn về văn hóa dân tộc Mông

Hải Yến - 10:33, 11/05/2021

Trải qua hàng trăm năm, cuộc sống gian khó đã hun đúc nên một dân tộc Mông dũng cảm, kiên cường để chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt, xây dựng bản làng quê hương. Cũng nhờ gắn bó mật thiết với thiên nhiên hùng vĩ, mà đồng bào dân tộc Mông có một nền văn hóa đặc sắc. Theo thời gian, bằng tình yêu dân tộc, những giá trị văn hóa đặc sắc này được các thế hệ con, cháu dân tộc Mông giữ gìn, phát huy.

Nam giới dân tộc Mông múa khèn tại Lễ hội Gầu Tào (TP. Lai Châu, tỉnh Lai Châu).
Nam giới dân tộc Mông múa khèn tại Lễ hội Gầu Tào (TP. Lai Châu, tỉnh Lai Châu).

Tìm hiểu về văn hóa dân tộc Mông, chúng tôi thấy lớp lớp ý nghĩa trong từng phong tục, nếp sống hằng ngày, đã làm nên bức tranh văn hóa dân tộc Mông đa màu sắc. Trò chuyện cùng ông Mùa A Tủa ở khu phố 2, thị trấn Sìn Hồ, huyện Sìn Hồ (Lai Châu), một trong những tác giả có nhiều đề tài nghiên cứu văn hóa dân tộc Mông, chúng tôi được biết: Người Mông chia thành 3 nhóm: Mông Trắng, Mông Đen, Mông Hoa. Ngôn ngữ các nhóm cơ bản đều giống nhau, chỉ khác về âm thanh nói nặng, nhẹ. Phong tục tập quán khác nhau ở một số tục lệ riêng biệt của mỗi nhóm và các dòng họ.

Trong trang phục, ở cả 3 nhóm đều có sự tương đồng ở nam giới, là quần vải đen ống rộng, áo vải đen, đầu đội khăn. Trang phục của phụ nữ Mông mỗi nhóm thì có sự khác biệt rõ ràng. Phụ nữ nhóm Mông trắng mặc váy vải lanh trắng, nhóm Mông hoa mặc váy thêu chỉ đủ sắc màu, nhóm Mông đen mặc váy đen thêu hoa văn chân váy. Trang sức làm bằng bạc, đồng, gồm: Khuyên tai, vòng cổ, vòng tay, bộ xà tích và nhẫn. Phụ nữ Mông, từ tuổi thơ đến trưởng thành đều được cha mẹ, các anh chị dạy se lanh, dệt vải, thêu hoa váy, áo, thắt lưng, khăn… nên tự chủ động trong trang phục của mình.

Người Mông biết sử dụng nhiều loại nhạc cụ, như: Khèn, sáo, đàn môi, kéo nhị, khèn lá. Âm thanh nhạc cụ dân tộc Mông vừa mượt mà như nước suối đầu nguồn, vừa hùng vĩ như thác ghềnh, như núi non. Âm hưởng trữ tình ấy làm đắm say hồn người, là niềm tự hào của đồng bào dân tộc Mông.

Cây khèn không chỉ là nhạc cụ mà trở thành một biểu tượng gắn liền với dân tộc Mông. Tiếng khèn có âm thanh chất chứa nỗi lòng, là tiếng của núi rừng, bước chân nhẹ nhàng của loài thú, tiếng vỗ cánh mãnh liệt của loài chim, réo rắt suối nguồn ào ạt thác đổ khi mưa về. Khèn thổi khi đi nương, đi chợ, lấy củi… Chồng thổi khèn đi trước, vợ địu lu cở theo sau. Khèn thổi lúc đi chơi cùng bạn bè, khi nhàn rỗi. Đám ma, lễ hội cũng không thể thiếu khèn.

Ngoài khèn, người Mông còn chế tạo trống bằng gỗ bọc da. Sáo lưới và sáo hơi chế tạo từ cây trúc, lưỡi gà bằng đồng, gang. Đàn môi sử dụng đồng, gang có lưỡi gà, tạo âm thanh hòa quyện cùng tiếng hát giao duyên để nam, nữ gọi bạn. Quả pao khâu bằng vải để thanh niên ném chơi trong ngày lễ hội, Tết cổ truyền. Cù quay thì làm bằng gỗ cứng…

Dân tộc Mông có mối quan hệ chặt chẽ, mật thiết giữa các dòng họ, giữa cộng đồng của dân tộc, tính cố kết dân tộc rất mạnh mẽ. Các dòng họ cũng tự đặt ra quy ước bỏ các phong tục tập quán lạc hậu, phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc. Lễ hội Gầu tào (chơi núi) của dân tộc Mông hiện nay được các cơ quan hữu quan chú trọng phục dựng vào dịp Xuân mới để giữ gìn truyền thống văn hóa của dân tộc, động viên tinh thần của đồng bào. Ngoài phần lễ, phần hội có tổ chức các trò chơi: Giã bánh giầy, múa khèn, thổi sáo, thổi đàn môi, thi trình diễn trang phục dân tộc, ném pao, kéo co, đẩy gậy, hát múa dân gian…

Đánh cù là trò chơi truyền thống ngày Tết của đồng bào dân tộc Mông
Đánh cù là trò chơi truyền thống ngày Tết của đồng bào dân tộc Mông

Những truyền thống văn hóa của dân tộc Mông đã phản ánh lối sống vui vẻ, lành mạnh trong cuộc sống đời thường của họ. Dân ca người Mông là những bài hát do Nhân dân tự sáng tác và lưu truyền trong dân gian bao đời nay về các nội dung: Giao duyên, nghi lễ, than thân. Các bài ca có phần lời ca, âm nhạc và cả nghệ thuật diễn xướng.

Dân tộc Mông cũng có những bài ca phản ánh cuộc sống đời thường, phù hợp với tâm lý xã hội ngày nay. Nhiều câu hát sâu sắc: “Nước chảy được thì nước chảy/ Đất không chảy được thì đất lắng”, “Muối không thấy nước thì muối không tan/ Tôi không thấy mình thì lòng tôi không yên ổn”…

Văn học dân gian người Mông gồm nhiều loại hình: Truyện cổ tích, thần thoại, các bài dân ca, tục ngữ… Trong đó, thần thoại kể về các nhân vật anh hùng, giải thích nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng tự nhiên sinh ra. Truyện cổ tích kể về động vật, thân phận mồ côi, sự tích lịch sử chống giặc ngoại xâm và về sinh hoạt xã hội. Tục ngữ thì phản ánh về kinh nghiệm sản xuất của Nhân dân, mối quan hệ xã hội của cộng đồng, phản ánh những việc tốt, phê phán việc xấu để giữ vững phẩm chất đạo đức lối sống của con người. Một số câu tục ngữ rất thú vị, như: “Không được nói, khèn nghe thấy khèn gẫy/ Trống nghe thấy trống thủng”, “Vợ chồng yêu nhau ngọt như mật ong/ Ghét nhau thì cay như quả ớt”...

Các nghi lễ trong cưới xin, lễ tang của người Mông hiện nay vẫn còn giữ được những nét văn hóa đặc sắc, phản ánh các quan niệm về lịch sử xã hội người Mông, về cộng đồng dân tộc Mông.

Hiện nay, cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống dân tộc Mông đã được nâng cao. Với các Chương trình: 135, 30a và Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới, văn hóa - xã hội được quan tâm, đời sống tinh thần ngày một đa dạng, phong phú. Tin rằng, nền văn hóa dân tộc Mông sẽ tiếp tục được bảo tồn, phát triển nhờ ý thức của chính họ ở gia đình, dòng họ và cộng đồng. Và, nền văn hóa ấy sẽ được tiếp nối, trao truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Hiện nay, cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống dân tộc Mông đã được nâng cao. Với các Chương trình: 135, 30a và Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới, văn hóa - xã hội được quan tâm, đời sống tinh thần ngày một đa dạng, phong phú. Tin rằng, nền văn hóa dân tộc Mông sẽ tiếp tục được bảo tồn, phát triển nhờ ý thức của chính họ ở gia đình, dòng họ và cộng đồng. Và, nền văn hóa ấy sẽ được tiếp nối, trao truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Tin cùng chuyên mục
Hấp dẫn các hoạt động “Làng với tuổi thơ” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Hấp dẫn các hoạt động “Làng với tuổi thơ” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

“Làng với tuổi thơ” là chủ đề hoạt động tháng 7 được tổ chức từ ngày 1 - 31/7, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội), nhằm giới thiệu nét văn hóa, phong tục tập quán của các dân tộc đang hoạt động hằng ngày tại Làng, cùng các hoạt động trải nghiệm tại “Ngôi nhà chung” của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, tạo sân chơi mùa hè bổ ích cho du khách.
Tin nổi bật trang chủ
Nhận diện vấn nạn bạo lực gia đình vùng DTTS: Cần hoàn thiện hệ pháp luật để giải quyết vấn đề tận gốc (Bài cuối)

Nhận diện vấn nạn bạo lực gia đình vùng DTTS: Cần hoàn thiện hệ pháp luật để giải quyết vấn đề tận gốc (Bài cuối)

Mối quan hệ gia đình trong xã hội hiện nay có nhiều sự thay đổi lớn, thế nên những hành vi bạo lực gia đình (BLGD) cũng ngày càng phức tạp, khó xử lý. Do đó, cần có những thay đổi, bổ sung các quy định cụ thể, đủ mạnh để nâng cao tính răn đe của pháp luật, xử lý đúng người, đúng việc, giải quyết tận gốc vấn nạn BLGĐ.
World Cup 2022 áp dụng công nghệ bắt việt vị mới

World Cup 2022 áp dụng công nghệ bắt việt vị mới

Thể thao - Bích Ngọc - 27 phút trước
Ngày 1/7, Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) thông báo sẽ áp dụng công nghệ bắt việt vị mới bán tự động tại World Cup 2022.
Thủ tướng chỉ đạo đẩy nhanh hơn nữa tiến độ tiêm vaccine phòng, chống COVID-19

Thủ tướng chỉ đạo đẩy nhanh hơn nữa tiến độ tiêm vaccine phòng, chống COVID-19

Sức khỏe - Như Ý - 1 giờ trước
Văn phòng Chính phủ vừa ban hành văn bản số 4114/VPCP-KGVX ngày 2/7/2022 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác phòng, chống dịch COVID-19.
Thanh Hóa sẵn sàng cho Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022

Thanh Hóa sẵn sàng cho Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022

Giáo dục - Quỳnh Trâm - CTV - 1 giờ trước
Chỉ còn vài ngày nữa, Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022 tỉnh Thanh Hóa sẽ diễn ra. Đến thời điểm này, các trường THPT trên địa bàn tỉnh đã hoàn tất công tác chuẩn bị cho kỳ thi.
Hòa Bình: Trong 6 tháng đầu năm xử lý hơn 280 vụ vi phạm sản xuất - kinh doanh

Hòa Bình: Trong 6 tháng đầu năm xử lý hơn 280 vụ vi phạm sản xuất - kinh doanh

Pháp luật - Quỳnh Chi - 1 giờ trước
Nhằm ngăn chặn tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng và các hành vi gian lận thương mại khác, công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên địa bàn tỉnh Hòa Bình đã được triển khai tích cực.
Quảng Bình: Tưởng niệm 50 năm ngày hy sinh của 13 Liệt sĩ Trạm thông tin A69

Quảng Bình: Tưởng niệm 50 năm ngày hy sinh của 13 Liệt sĩ Trạm thông tin A69

Xã hội - Phạm Tiến - 1 giờ trước
Sáng 2/7, tại Khu Di tích lịch sử quốc gia hang Lèn Hà, huyện Tuyên Hóa (Quảng Bình), huyện Tuyên Hóa và Binh chủng Thông tin liên lạc long trọng tổ chức Lễ tưởng niệm 50 năm Ngày hy sinh của 13 cán bộ, chiến sĩ Trạm thông tin A69 (2/7/1972 - 2/7/2022).
Ninh Bình: 13 năm người dân “đi không được, ở không xong” bỡi sự chậm trễ của chính quyền

Ninh Bình: 13 năm người dân “đi không được, ở không xong” bỡi sự chậm trễ của chính quyền

Tiếng nói từ cơ sở - Thiên An - Mỹ Dung - 2 giờ trước
13 năm qua, 80 hộ dân thôn Ích Duệ, xã Ninh Nhất, TP. Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình phải sống trong tình trạng “đi không được, ở không xong” do nằm trong vùng xây dựng công viên văn hóa Tràng An, có mức đầu tư gần 2.000 tỷ đồng, nhưng lại khó khăn về nguồn kinh phí đền bù giải phóng mặt bằng cho các hộ dân.
Kon Tum: Tuyên truyền, vận động nhân dân xóa bỏ 14 hủ tục, phong tục không còn phù hợp

Kon Tum: Tuyên truyền, vận động nhân dân xóa bỏ 14 hủ tục, phong tục không còn phù hợp

Công tác Dân tộc - T.Hợp - 3 giờ trước
UBND tỉnh Kon Tum vừa ban hành Quyết định 385/QĐ-UBND công bố danh mục 14 hủ tục, phong tục không còn phù hợp cần tuyên truyền, vận động nhân dân từng bước xóa bỏ.
Hoạt động kiểm tra, giám sát thực hiện chính sách dân tộc: Nhìn từ thực tiễn (Bài 1)

Hoạt động kiểm tra, giám sát thực hiện chính sách dân tộc: Nhìn từ thực tiễn (Bài 1)

Công tác Dân tộc - Thuý Hồng - 3 giờ trước
Hoạt động kiểm tra, giám sát của Quốc hội, MTTQ, HĐND các cấp và vai trò giám sát của cộng đồng đã nâng cao hiệu lực hiệu quả các chương trình, chính sách của Nhà nước, đặc biệt là các chương trình đầu tư ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Thông qua các hoạt động kiểm tra, giám sát sẽ kịp thời phát hiện những vướng mắc, tồn tại, giúp các cấp chính quyền, cơ quan tham mưu kịp thời điều chỉnh để chính sách phù hợp với từng giai đoạn và thực tiễn ở địa phương.
Lào Cai: Y tế cơ sở nỗ lực tăng tỷ lệ bao phủ Vắc xin

Lào Cai: Y tế cơ sở nỗ lực tăng tỷ lệ bao phủ Vắc xin

Sức khỏe - Hồng Loan - 3 giờ trước
Thời gian gần đây, do tâm lý chủ quan khi dịch bệnh lắng xuống, nên nhiều người dân không đến tiêm Vắc xin phòng Covid-19, mặc dù đã được thông báo. Để tăng tỷ lệ tiêm chủng tại những vùng khó khăn, cán bộ tuyến cơ sở đã và đang phải nỗ lực từng ngày, từng giờ.
TP. Cần Thơ: Tỷ lệ hộ nghèo DTTS giảm còn dưới 2%

TP. Cần Thơ: Tỷ lệ hộ nghèo DTTS giảm còn dưới 2%

Công tác Dân tộc - N.Tâm - H.Diễm - 3 giờ trước
Ngày 1/7, Ban Dân tộc TP. Cần Thơ tổ chức Hội nghị sơ kết công tác dân tộc 6 tháng đầu năm và triển khai thực hiện nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2022. Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Địa phương III (Ủy Ban dân tộc) Tào Việt Thắng tham dự và phát biểu chỉ đạo Hội nghị.