Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người Mông xứ Thanh làm giấy dó đón Tết

Quỳnh Chi - 10:45, 05/02/2021

Làm giấy dó từ cây rừng thờ cúng tổ tiên là một phong tục độc đáo của người Mông ở miền núi Thanh Hóa. Sản vật này được đồng bào xem là vật linh thiêng không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên của mỗi gia đình trong dịp Tết cổ truyền.

Bột giấy được phơi trên khung bằng vải. Trước khi phơi, khung được rửa sạch để bột giấy không bị dính bụi bẩn ảnh hưởng đến độ kết dính, chất lượng giấy.
Bột giấy được phơi trên khung bằng vải. Trước khi phơi, khung được rửa sạch để bột giấy không bị dính bụi bẩn ảnh hưởng đến độ kết dính, chất lượng giấy.

Ngày giáp tết Nguyên đán, chúng tôi trở lại Mường Lát, huyện vùng cao biên giới phía Tây tỉnh Thanh Hóa tìm hiểu về cuộc sống, phong tục tập quán đón tết Nguyên đán của đồng bào Mông nơi đây. Như dự định, điểm đến của chúng tôi là xã Pù Nhi để tìm hiểu về những nét văn hóa độc đáo làm giấy dó của đồng bào Mông mỗi khi Tết đến, Xuân về.

Theo anh Lầu Văn Ly, chuyên viên Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Mường Lát, cũng là người Mông sống ở xã Pù Nhi, bao đời nay, giấy dó trở thành vật linh thiêng, được xem như linh hồn người Mông, gắn với văn hóa Tết của người Mông. Do đó, mỗi dịp năm mới đến, dù là gia đình giàu hay nghèo đều phải có giấy dó mới để thay trên xử ca (bàn thờ).Thiêng liêng vậy, nên giấy phải do chính những phụ nữ làm thủ công từ các loại cây rừng, mặc dù thị trường hiện nay, có nhiều loại giấy đẹp, nhưng không thể thay thế.

Bà Thao Thị Cho, bản Cá Nọi, xã Pù Nhi, người có kinh nghiệm làm giấy 40 năm nay chia sẻ, từ thời con gái đã được các mẹ, các bà dạy cách làm giấy dó truyền thống, nên giờ chỉ cần nhìn, bà đã biết cây nứa, cây vầu nào sẽ làm ra loại giấy đẹp. Bà bảo, hằng năm cứ vào khoảng đầu tháng Chạp, dù bận bịu phụ nữ trong bản vẫn phải dành thời gian làm giấy, đặc biệt còn phải tranh thủ những ngày có nắng để phơi giấy. Bà Cho cũng cho hay, những ngày qua từ mờ sáng bà đã dậy vào rừng tìm nguyên liệu. Theo bà, những cây giang, cây vầu là nguyên liệu chính để làm giấy. Cây được chọn phải đang thì bánh tẻ, có lóng đẹp, không bị sâu, chặt bỏ đốt, chỉ lấy phần lóng dài. Ngoài ra, còn phải tìm được các loại cây có nhiều nhớt để tạo chất kết dính. “Không biết làm giấy, cũng có nghĩa rằng, không thể trở thành người phụ nữ Mông thực thụ”, bà nói.

 Nguyên liệu sau khi nấu được vớt ra cho lên thớt đập thật nhuyễn.
Nguyên liệu sau khi nấu được vớt ra cho lên thớt đập thật nhuyễn.

Chứng kiến mới thấy, làm giấy thật công phu và trải qua nhiều công đoạn. Lấy được nguyên liệu về nhà, những người phụ nữ dùng dao tước bỏ phần vỏ màu xanh bên ngoài, lấy phần ruột trắng bên trong, chẻ thành từng thanh nhỏ như chiếc đũa rồi rửa sạch, sau đó cho vào nồi gang nấu cùng với loại vỏ cây tạo nhớt trong 12 giờ. Khi đó, nguyên liệu trong nồi đã thành mềm nhừ.

Nấu nguyên liệu làm giấy dó như nấu bánh chưng, phải luôn canh chừng không được để cạn nước, cháy xém. Sau khi nấu, vớt nguyên liệu ra cho lên thớt gỗ đập nhuyễn. Việc đập nguyên liệu cũng rất quan trọng, vì nguyên liệu càng mềm, càng nhỏ, độ mịn giấy thành phẩm càng cao.

Bước tiếp theo, ngâm các nguyên liệu vào trong nước, rồi lọc đi lọc lại, bỏ phần bã để cho ra phần nước cốt mịn nhất. Công đoạn lọc lấy hỗn hợp làm giấy thật tỉ mỉ, như một sự thử thách lòng kiên nhẫn của người phụ nữ Mông. Nếu lọc sơ sài chất lượng giấy không mịn. Nhưng nếu lọc kỹ quá, độ kết dính giảm ảnh hưởng đến chất lượng. Phơi phải được nắng mới cho ra những cuộn giấy trắng, mịn và đẹp.

Phần nước cốt này sẽ được tưới lên khuôn làm bằng vải để phơi ngoài trời nắng. Nắng to từ 1 - 2 ngày là bà con đã có những cuộn giấy thật đẹp để dùng trong ngày Tết.

Sau khi phơi khô, giấy bản được cất giữ cẩn thận dùng thay bàn thờ để đón năm mới.
Sau khi phơi khô, giấy bản được cất giữ cẩn thận dùng thay bàn thờ để đón năm mới.

Thường mỗi tấm giấy thành phẩm có kích thước 1,2m x 1,5m. Mỗi gia đình dịp Tết làm 3 - 5 tấm giấy. Người Mông sử dụng giấy dó vào những việc quan trọng, nhất là thay xử ca (bàn thờ) vào ngày 30 Tết. Xử ca đơn giản gồm, một tấm giấy dài khoảng 30cm, rộng khoảng 20cm, được treo trên tường nhà đối diện hướng từ cửa chính đi vào. Trên xử ca còn đính 3 nhúm lông gà. Ngoài ra, giấy dó còn được dùng trong các nghi lễ, cúng tế, đám ma… Người Mông quan niệm, nó như vật linh thiêng kết nối giữa thế giới người sống với các linh hồn người đã chết.

Cũng là người con của đồng bào Mông, ông Hơ Văn Sáu, Phó Chủ tịch xã Pù Nhi, hiểu và trân trọng phong tục của dân tộc. Ông Sáu cho biết: Phong tục tự làm giấy của đồng bào dân tộc Mông ở đây đã có từ lâu đời. Cứ thế hệ này truyền cho thế hệ sau, nên hầu hết phụ nữ đều biết làm giấy. Giấy dó là vật linh thiêng không thể thiếu trong đời sống văn hóa, cũng như các hoạt động tâm linh của đồng bào. Đây cũng là một nét văn hóa độc đáo cần bảo tồn và phát triển.

Hiện nay, đời sống vật chất người dân ở địa phương vẫn còn nhiều khó khăn. Nhưng người Mông rất coi trọng truyền thống văn hóa của dân tộc. “Bà con quan niệm, ngày Tết, có thể thiếu thịt cá, hay quần áo mới, nhưng không thể thiếu giấy dó tự làm đặt trên thờ cúng tổ tiên. Thật may, đó cũng là điều mà chính quyền địa phương coi trọng và khuyến khích”, Phó Chủ tịch xã Hơ Văn Sáu cho hay.

Tin cùng chuyên mục
Nỗ lực giải bài toán việc làm trong mùa dịch Covid-19

Nỗ lực giải bài toán việc làm trong mùa dịch Covid-19

Từ đầu năm 2020 đến nay, ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, khiến hàng triệu người lao động trong nước bị mất việc làm, đời sống khó khăn do mất nguồn thu nhập. Nhằm giúp người lao động vượt qua khó khăn, tìm kiếm việc làm mới, Chính phủ và các cấp chính quyền địa phương, đơn vị đã tìm nhiều giải pháp nỗ lực giải quyết bài toán lao động việc làm trong bối cảnh tình hình dịch bệnh vẫn còn diễn biến phức tạp.
Tin nổi bật trang chủ
Chiều 23/4: Thêm 6 ca mắc COVID-19 tại An Giang và 4 địa phương khác

Chiều 23/4: Thêm 6 ca mắc COVID-19 tại An Giang và 4 địa phương khác

Tin tức - PV - 23 giây trước
Bản tin chiều 23/4 của Bộ Y tế cho biết có 6 ca mắc COVID-19 là người nhập cảnh đã cách ly tại Đà Nẵng, Khánh Hoà, Bà Rịa- Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh và An Giang. Việt Nam hiện có 2.830 bệnh nhân.
Nhiều diện tích lúa, cây trồng ở Quảng Bình bị ảnh hưởng do dông lốc

Nhiều diện tích lúa, cây trồng ở Quảng Bình bị ảnh hưởng do dông lốc

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Những ngày qua, tại địa bàn các huyện Quảng Trạch, Tuyên Hóa, Minh Hóa của tỉnh Quảng Bình đã xảy ra mưa to, gió lớn và dông lốc. Hiện tượng thời tiết này đã gây thiệt hại lớn về tài sản của Nhân dân trên địa bàn, nhiều diện tích cây trồng như lúa, ngô, rau màu bị gãy đổ, có nguy cơ mất trắng.
Lào Cai: Triệt phá đường dây đưa gần 200 người xuất nhập cảnh trái phép

Lào Cai: Triệt phá đường dây đưa gần 200 người xuất nhập cảnh trái phép

Tin tức - Trọng Bảo - 2 giờ trước
Công an TP. Lào Cai, tỉnh Lào Cai vừa triệt phá thành công một đường dây tổ chức đưa người xuất nhập cảnh trái phép qua biên giới thuộc địa phận huyện Mường Khương về TP. Lào Cai và ngược lại. Trong thời gian 1 năm, các đối tượng đã thực hiện tổng số 90 lượt, đưa gần 200 người xuất nhập cảnh trái phép qua biên giới.
Trao đổi kinh nghiệm công tác dân tộc 7 tỉnh, thành phố phía Bắc

Trao đổi kinh nghiệm công tác dân tộc 7 tỉnh, thành phố phía Bắc

Thời sự - Nghĩa Hiệp - 2 giờ trước
Chiều ngày 23/4/2021, tại tỉnh Bắc Giang đã diễn ra Hội nghị trao đổi kinh nghiệm công tác dân tộc 7 tỉnh, thành phố phía Bắc, gồm Hà Nội, Bắc Giang, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn. Dự Hội nghị có đồng chí Y Thông, Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT); đồng chí Mai Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Giang; Lãnh đạo một số Vụ, đơn vị thuộc UBDT; Trưởng ban Dân tộc cùng 120 công chức thuộc Ban Dân tộc 7 tỉnh, thành phố phía Bắc.
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc với Tạp chí Dân tộc

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc với Tạp chí Dân tộc

Thời sự - Hoàng Quý - 3 giờ trước
Ngày 23/4, tại Trụ sở Ủy ban Dân tộc (UBDT), Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh đã có buổi làm việc với Tạp chí Dân tộc. Tham dự buổi làm việc có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh cùng một số lãnh đạo Vụ, đơn vị trực thuộc UBDT.
Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Yếu tố “hạnh phúc của nhân dân” đã được nhấn mạnh trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng. Chủ trương này làm sâu sắc hơn giá trị lớn lao của 6 chữ “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”. 6 chữ này là khát vọng cháy bỏng cả dân tộc luôn hướng đến và cũng là mục tiêu mà Đảng, Nhà nước Việt Nam không ngừng nỗ lực để đạt được, để mỗi người dân được thụ hưởng đầy đủ các quyền cơ bản của con người, quyền công dân.
Khoảng 6 triệu hecta rừng ở Việt Nam được hỗ trợ chi trả dịch vụ môi trường rừng

Khoảng 6 triệu hecta rừng ở Việt Nam được hỗ trợ chi trả dịch vụ môi trường rừng

Xã hội - PV - 4 giờ trước
Chiều 22/4, tại thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng), Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức tổng kết dự án "Rừng và đồng bằng Việt Nam". Đây là dự án do USAID tài trợ với kinh phí 31,4 triệu USD; Tổ chức Winrock International thực hiện trong giai đoạn 2012 – 2021.
Phát huy truyền thống từ mô hình trường học đa văn hóa

Phát huy truyền thống từ mô hình trường học đa văn hóa

Giáo dục dân tộc - PV - 5 giờ trước
Mô hình trường học đa văn hóa gắn với cộng đồng được xem như giải pháp quan trọng nâng cao chất lượng dạy và học trong các trường có học sinh dân tộc thiểu số.
Từ đam mê hát then trở thành người chế tạo cây đàn tính

Từ đam mê hát then trở thành người chế tạo cây đàn tính

Tìm trong di sản - PV - 5 giờ trước
Đam mê làn điệu then từ khi còn nhỏ, ông Đàm Xuân Hòa đã tự học và trở thành người làm đàn tính gần 50 năm nay.
Bảo đảm thực hiện quyền trẻ em, bảo vệ trẻ em trong thiên tai, dịch bệnh

Bảo đảm thực hiện quyền trẻ em, bảo vệ trẻ em trong thiên tai, dịch bệnh

Xã hội - T.Hợp - 5 giờ trước
Cục Trẻ em, Bộ LĐ-TB&XH vừa có công văn gửi Sở LĐ-TB&XH các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương về việc tổ chức Tháng hành động vì trẻ em năm 2021 với chủ đề “Chung tay bảo đảm thực hiện quyền trẻ em, bảo vệ trẻ em trong thiên tai, dịch bệnh”.

"Một ca nhiễm cộng đồng cũng có thể gây hậu quả khôn lường"

Tin tức - PV - 5 giờ trước
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh tình hình hiện nay của Việt Nam “giống như cánh đồng trũng, bên ngoài vẫn nước cao, sóng to, gió lớn” nên chúng ta phải “bao cho chặt”. Chỉ cần có một ca nhiễm trong cộng đồng thì tất cả mọi hoạt động, trực tiếp và dễ thấy nhất là đi lại, du lịch, hàng hóa ách tắc ngay, thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng.