Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghề làm giấy dó của người Cao Lan: Nguy cơ thất truyền

Phạm Thị Ngoan - 13:08, 14/11/2020

Đã từng có thời gian rất thịnh hành nhưng nghề làm giấy dó thủ công của đồng bào Cao Lan (thuộc dân tộc Sán Chay) ở bản Khe Nghè, xã Lục Sơn, huyện Lục Nam (Bắc Giang) chỉ còn trong ký ức và hoài niệm của nhiều người. Cả bản giờ đây chỉ còn một gia đình túc tắc theo đuổi công việc này. Rồi đây các thế hệ sau liệu có còn ai theo đuổi nghề làm giấy dó?

Anh Dương Văn Quang giới thiệu cho học sinh về các công đoạn làm giấy dó.
Anh Dương Văn Quang giới thiệu cho học sinh về các công đoạn làm giấy dó.

Bản Khe Nghè có hơn 70 hộ, chủ yếu là người Cao Lan. Những năm qua, bà con trong bản đã bảo tồn được nhiều nét văn hóa đặc trưng mang đậm bản sắc dân tộc, trong đó có nghề dệt thổ cẩm và làm giấy dó. Bà Trạc Thị Ngọn (80 tuổi) cùng con trai là Dương Văn Quang là một trong số ít người ở Khe Nghè còn theo đuổi đam mê làm giấy dó. Bà Ngọn cho biết, xưa kia, giấy dó được sử dụng phổ biến để lưu giữ chữ viết, tranh vẽ, tranh thờ, in dập các văn tự cổ, ghi chép gia phả của các dòng họ, gia đình.

Ngoài ra, đối với một số đồng bào DTTS, giấy dó được sử dụng trong các nghi lễ truyền thống hoặc dịp tết, ma chay, cưới hỏi... Loại giấy này có đặc tính xốp nhẹ, bền dai, không nhòe khi viết vẽ, ít bị mối mọt, hoặc dòn gẫy, ẩm nát. Ở Việt Nam có nhiều nơi làm giấy dó, nhưng mỗi nơi có những kỹ thuật, bí quyết riêng. Điểm khác biệt trong kỹ thuật làm giấy dó của người Cao Lan là họ không seo giấy trong bể seo mà đồ bột giấy lên khuôn tráng có căng lớp vải để thoát nước. Khuôn tráng giấy dó được dựng nghiêng để phơi cho đến khi tách được tờ giấy ra...

Theo anh Dương Văn Quang (con trai bà Ngọn), nguyên liệu chính để làm ra sản phẩm giấy dó gồm hai thứ: Cây vợt pạ và dây hau pau (cây dưỡng). Hai loại cây và dây này đều mọc tự nhiên trên những ngọn núi, khu rừng cao, người Cao Lan phải cất công đi tìm kiếm. Trong đó, hau pau được dùng để làm thành bột giấy, còn vạt pạ được ngâm để lấy nước, tạo thành chất hồ của giấy. Theo quy trình của bà con thì hau pau được làm sạch vỏ, ngâm với nước vôi trong và ninh trong nước hòa tro bếp. Sau đó, tiếp tục làm sạch tro bám trên vỏ cây. Đây là công đoạn mất nhiều thời gian nhất, đòi hỏi sự tỉ mỉ để tạo được độ sáng trắng của giấy.

Tiếp đó, hau pau sau khi đã ninh nhừ được đem đi giã hoặc đập dập. Đối với cây vợt pạ phải tách lấy vỏ, cạo sạch lớp vỏ lụa ngoài màu nâu, bó thành cuộn rồi ngâm vào chậu nước sạch một đêm. Sáng dậy, vớt mớ vỏ ra là được chậu keo trong vắt, tiếp đó đổ bột giấy vào, quấy đều là thành hồ để tráng giấy. Công đoạn cuối cùng là đem phần vỏ được đập nát xuống bể khuấy đều sẽ được một loại nước màu vàng nhạt, đặc sánh. Trong quá trình khuấy trộn cùng nước ngâm vạt pạ để giấy khi vào khung sẽ không bị dính.

Khung làm giấy dó do đồng bào Cao Lan tự sáng chế. Khung được ghép vuông vắn bằng 4 thanh gỗ, ở giữa căng vải màn hay vải xô, độ dày mỏng của vải căng quyết định độ dày, mỏng của giấy dó. Khâu cuối cùng là tráng giấy, đây là khâu khó vì đòi hỏi người tráng phải có kinh nghiệm, tráng đều trên khung vải đóng sẵn. Đồng bào dùng gáo múc bột giấy dàn trên mặt vải rồi cầm khung lắc đi lắc lại cho thật đều. Ở khâu này, theo kinh nghiệm của anh Quang, để có tờ giấy dó đạt chất lượng như ý thì lúc tráng giấy phải thật đều, thật phẳng, nếu không tờ giấy sẽ bị chỗ mỏng, chỗ dày. Khi bột giấy đã dàn đều thì dựng khung nghiêng, tìm nơi sạch sẽ, thoáng đãng, nhiều nắng gió để phơi giấy cho khô.

Từng nhiều năm làm giấy dó nhưng hai mẹ con bà Trạc Thị Ngọn vẫn luôn trăn trở bởi hiện tại, còn rất ít người biết làm giấy dó truyền thống. Sản phẩm làm ra giờ chủ yếu chỉ để sử dụng trong gia đình, dòng họ vào những dịp lễ, tết. Việc bán giấy dó cho đồng bào cũng có, nhưng không đáng kể. Ngành Văn hóa địa phương đã từng có một số chương trình hỗ trợ bảo tồn, phát huy giá trị nghề làm giấy dó ở Khe Nghè. Bản thân anh Quang đã nhiều lần được mời tham gia trình diễn làm giấy dó tại Bảo tàng tỉnh Bắc Giang, song vẫn chưa tìm được người trẻ tâm huyết để truyền nghề. Nguy cơ thất truyền nghề làm giấy dó chỉ là thời gian không xa.

Tin nổi bật trang chủ
Rà soát công tác chuẩn bị Đại hội Đại biểu toàn quốc các DTTS Việt Nam lần thứ II năm 2020

Rà soát công tác chuẩn bị Đại hội Đại biểu toàn quốc các DTTS Việt Nam lần thứ II năm 2020

Ngày 28/11/2020, tại Hà Nội, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Đỗ Văn Chiến - Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo, Trưởng Ban Tổ chức Đại hội Đại hội Đại biểu toàn quốc các DTTS Việt Nam lần thứ II năm 2020 đã chủ trì Hội nghị rà soát công tác chuẩn bị Đại hội.
Chủ tịch Quốc hội dự Lễ tuyên dương Những gương sáng thầm lặng vì cộng đồng

Chủ tịch Quốc hội dự Lễ tuyên dương Những gương sáng thầm lặng vì cộng đồng

Thời sự - PV - 20:58, 28/11/2020
Chiều 28/11, tại Hà Nội, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân tham dự Lễ tuyên dương Những gương sáng thầm lặng vì cộng đồng do Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội tổ chức.
Chiều 28/11, Việt Nam thêm 2 ca mắc mới COVID-19

Chiều 28/11, Việt Nam thêm 2 ca mắc mới COVID-19

Tin tức - PV - 19:14, 28/11/2020
Tính đến 18 giờ ngày 28/11, Việt Nam ghi nhận thêm 2 ca mắc mới COVID-19, nâng tổng số mắc lên 1.341 ca.
Phục hồi du lịch quốc gia: Cơ cấu lại khách hướng đến du lịch nội địa

Phục hồi du lịch quốc gia: Cơ cấu lại khách hướng đến du lịch nội địa

Tin tức - PV - 19:12, 28/11/2020
Với chủ đề “Liên kết, hành động và phát triển”, hôm nay (28/11), tại thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Hội nghị toàn quốc về Du lịch năm 2020 do Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam chủ trì.
Ngành ngân hàng đẩy mạnh thi đua, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Ngành ngân hàng đẩy mạnh thi đua, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Thời sự - PV - 16:18, 28/11/2020
Với vai trò huyết mạch của nền kinh tế, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nền tảng quan trọng và then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ sau khi kết thúc dịch, do vậy, nhiệm vụ của ngành Ngân hàng còn rất nặng nề; đòi hỏi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động (CBCCVCLĐ) toàn Ngành phải ra sức thi đua, nỗ lực phấn đấu hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ…
Thanh tra Chính phủ đối thoại với người dân Thủ Thiêm lần thứ 4

Thanh tra Chính phủ đối thoại với người dân Thủ Thiêm lần thứ 4

Tin tức - ĐInh Hiển - 15:30, 28/11/2020
Chiều 27/11, Thanh tra Chính phủ đã có buổi đối thoại lần thứ 4 với các hộ dân Thủ Thiêm tại 5 khu phố thuộc 3 phường quận 2, TP. Hồ Chí Minh về xác định ranh quy hoạch khu đô thị mới Thủ Thiêm. Tuy nhiên, người dân Thủ Thiêm vẫn chưa đồng tình với những nội dung kết quả báo cáo từ Thanh tra Chính phủ.
Việt Nam - Liên minh châu Âu 30 năm quan hệ đối tác bền chặt (28/11/1990 - 28/11/2020)

Việt Nam - Liên minh châu Âu 30 năm quan hệ đối tác bền chặt (28/11/1990 - 28/11/2020)

Sự kiện - Bình luận - PV - 13:59, 28/11/2020
30 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao (28/11/1990-28/11/2020), Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) đã chuyển từ quan hệ mang tính bị động, một chiều giữa “nước nhận viện trợ và nhà tài trợ” thành quan hệ đối tác bình đẳng, hợp tác toàn diện, phát triển bền vững và ngày càng đi vào chiều sâu.
Quỳ Hợp - Nghệ An: Sạt lở mỏ đá làm 1 người chết

Quỳ Hợp - Nghệ An: Sạt lở mỏ đá làm 1 người chết

Thời sự - Việt Thắng - 12:52, 28/11/2020
Trưa ngày 27/11, một vụ lở đá nghiêm trọng tại mỏ Thung Chuối thuộc địa bàn xã Châu Quang, huyện Quỳ Hợp, Nghệ An.
Khai mạc Liên hoan ẩm thực, giới thiệu sản phẩm đặc trưng và Triển lãm ảnh 8 tỉnh Tây Bắc mở rộng

Khai mạc Liên hoan ẩm thực, giới thiệu sản phẩm đặc trưng và Triển lãm ảnh 8 tỉnh Tây Bắc mở rộng

Sắc màu 54 - Nguyệt Anh - 10:53, 28/11/2020
Liên hoan ẩm thực, giới thiệu sản phẩm đặc trưng và Triển lãm ảnh đẹp 8 tỉnh Tây Bắc mở rộng và TP. Hồ Chí Minh nhằm tăng cường sự liên kết quảng bá, xúc tiến điểm đến, giới thiệu sản phẩm du lịch.
Không khí lạnh tràn về, Bắc Bộ có mưa, Trung Bộ mưa rất to

Không khí lạnh tràn về, Bắc Bộ có mưa, Trung Bộ mưa rất to

Tin tức - PV - 10:23, 28/11/2020
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường kết hợp với nhiễu động gió Đông trên cao nên ở các tỉnh từ Quảng Trị đến Khánh Hòa đã có mưa rào và dông, cục bộ có mưa vừa, mưa to. Vịnh Bắc Bộ đã có gió đông bắc mạnh cấp 6, giật cấp 7.
Tăng cường công tác tổ chức, quản lý lễ hội năm 2021

Tăng cường công tác tổ chức, quản lý lễ hội năm 2021

Sắc màu 54 - Nguyệt Anh - 09:36, 28/11/2020
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về công tác quản lý, tổ chức lễ hội năm 2021.