Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghề làm giấy dó của người Cao Lan: Nguy cơ thất truyền

Phạm Thị Ngoan - 13:08, 14/11/2020

Đã từng có thời gian rất thịnh hành nhưng nghề làm giấy dó thủ công của đồng bào Cao Lan (thuộc dân tộc Sán Chay) ở bản Khe Nghè, xã Lục Sơn, huyện Lục Nam (Bắc Giang) chỉ còn trong ký ức và hoài niệm của nhiều người. Cả bản giờ đây chỉ còn một gia đình túc tắc theo đuổi công việc này. Rồi đây các thế hệ sau liệu có còn ai theo đuổi nghề làm giấy dó?

Anh Dương Văn Quang giới thiệu cho học sinh về các công đoạn làm giấy dó.
Anh Dương Văn Quang giới thiệu cho học sinh về các công đoạn làm giấy dó.

Bản Khe Nghè có hơn 70 hộ, chủ yếu là người Cao Lan. Những năm qua, bà con trong bản đã bảo tồn được nhiều nét văn hóa đặc trưng mang đậm bản sắc dân tộc, trong đó có nghề dệt thổ cẩm và làm giấy dó. Bà Trạc Thị Ngọn (80 tuổi) cùng con trai là Dương Văn Quang là một trong số ít người ở Khe Nghè còn theo đuổi đam mê làm giấy dó. Bà Ngọn cho biết, xưa kia, giấy dó được sử dụng phổ biến để lưu giữ chữ viết, tranh vẽ, tranh thờ, in dập các văn tự cổ, ghi chép gia phả của các dòng họ, gia đình.

Ngoài ra, đối với một số đồng bào DTTS, giấy dó được sử dụng trong các nghi lễ truyền thống hoặc dịp tết, ma chay, cưới hỏi... Loại giấy này có đặc tính xốp nhẹ, bền dai, không nhòe khi viết vẽ, ít bị mối mọt, hoặc dòn gẫy, ẩm nát. Ở Việt Nam có nhiều nơi làm giấy dó, nhưng mỗi nơi có những kỹ thuật, bí quyết riêng. Điểm khác biệt trong kỹ thuật làm giấy dó của người Cao Lan là họ không seo giấy trong bể seo mà đồ bột giấy lên khuôn tráng có căng lớp vải để thoát nước. Khuôn tráng giấy dó được dựng nghiêng để phơi cho đến khi tách được tờ giấy ra...

Theo anh Dương Văn Quang (con trai bà Ngọn), nguyên liệu chính để làm ra sản phẩm giấy dó gồm hai thứ: Cây vợt pạ và dây hau pau (cây dưỡng). Hai loại cây và dây này đều mọc tự nhiên trên những ngọn núi, khu rừng cao, người Cao Lan phải cất công đi tìm kiếm. Trong đó, hau pau được dùng để làm thành bột giấy, còn vạt pạ được ngâm để lấy nước, tạo thành chất hồ của giấy. Theo quy trình của bà con thì hau pau được làm sạch vỏ, ngâm với nước vôi trong và ninh trong nước hòa tro bếp. Sau đó, tiếp tục làm sạch tro bám trên vỏ cây. Đây là công đoạn mất nhiều thời gian nhất, đòi hỏi sự tỉ mỉ để tạo được độ sáng trắng của giấy.

Tiếp đó, hau pau sau khi đã ninh nhừ được đem đi giã hoặc đập dập. Đối với cây vợt pạ phải tách lấy vỏ, cạo sạch lớp vỏ lụa ngoài màu nâu, bó thành cuộn rồi ngâm vào chậu nước sạch một đêm. Sáng dậy, vớt mớ vỏ ra là được chậu keo trong vắt, tiếp đó đổ bột giấy vào, quấy đều là thành hồ để tráng giấy. Công đoạn cuối cùng là đem phần vỏ được đập nát xuống bể khuấy đều sẽ được một loại nước màu vàng nhạt, đặc sánh. Trong quá trình khuấy trộn cùng nước ngâm vạt pạ để giấy khi vào khung sẽ không bị dính.

Khung làm giấy dó do đồng bào Cao Lan tự sáng chế. Khung được ghép vuông vắn bằng 4 thanh gỗ, ở giữa căng vải màn hay vải xô, độ dày mỏng của vải căng quyết định độ dày, mỏng của giấy dó. Khâu cuối cùng là tráng giấy, đây là khâu khó vì đòi hỏi người tráng phải có kinh nghiệm, tráng đều trên khung vải đóng sẵn. Đồng bào dùng gáo múc bột giấy dàn trên mặt vải rồi cầm khung lắc đi lắc lại cho thật đều. Ở khâu này, theo kinh nghiệm của anh Quang, để có tờ giấy dó đạt chất lượng như ý thì lúc tráng giấy phải thật đều, thật phẳng, nếu không tờ giấy sẽ bị chỗ mỏng, chỗ dày. Khi bột giấy đã dàn đều thì dựng khung nghiêng, tìm nơi sạch sẽ, thoáng đãng, nhiều nắng gió để phơi giấy cho khô.

Từng nhiều năm làm giấy dó nhưng hai mẹ con bà Trạc Thị Ngọn vẫn luôn trăn trở bởi hiện tại, còn rất ít người biết làm giấy dó truyền thống. Sản phẩm làm ra giờ chủ yếu chỉ để sử dụng trong gia đình, dòng họ vào những dịp lễ, tết. Việc bán giấy dó cho đồng bào cũng có, nhưng không đáng kể. Ngành Văn hóa địa phương đã từng có một số chương trình hỗ trợ bảo tồn, phát huy giá trị nghề làm giấy dó ở Khe Nghè. Bản thân anh Quang đã nhiều lần được mời tham gia trình diễn làm giấy dó tại Bảo tàng tỉnh Bắc Giang, song vẫn chưa tìm được người trẻ tâm huyết để truyền nghề. Nguy cơ thất truyền nghề làm giấy dó chỉ là thời gian không xa.

Tin cùng chuyên mục
Phong tục ma chay của đồng bào dân tộc thiểu số bị làm mồi câu view

Phong tục ma chay của đồng bào dân tộc thiểu số bị làm mồi câu view

Hàng chục những video trên mạng đưa hình ảnh, thông tin về đám ma của đồng bào dân tộc Mông đạt từ 1 đến 2 triệu view, với những từ ngữ bình luận mà những video này sử dụng như: rùng rợn, kinh hoàng, hết hồn..., một lần nữa khiến cho không ít người bức xúc về nạn câu view "hạ cấp", gây tổn hại đến văn hoá, tập tục truyền thống của đồng bào DTTS.
Tin nổi bật trang chủ
Trả mã QR sau khi khai báo y tế cho người dân qua ứng dụng Zalo

Trả mã QR sau khi khai báo y tế cho người dân qua ứng dụng Zalo

Tin tức - T.Hợp - 39 phút trước
Vĩnh Phúc và Hải Dương là 2 địa phương đầu tiên áp dụng hình thức trả mã QR sau khi khai báo y tế cho người dân qua ứng dụng Zalo trên smartphone. Việc triển khai hình thức lưu trữ mã QR sau khai báo y tế này đã mang lại sự thuận tiện và dễ dàng hơn cho người dân, đồng thời giúp cơ quan chức năng có giải pháp kịp thời, sẵn sàng dữ liệu khai báo y tế để phục vụ truy vết dịch tễ.
Cảnh giác khi mua bộ kit test nhanh COVID-19

Cảnh giác khi mua bộ kit test nhanh COVID-19

Pháp luật - PV - 54 phút trước
Lợi dụng tâm lý lo lắng của người dân về tình hình dịch bệnh, trên một số sàn thương mại điện tử, mạng xã hội rao bán tràn lan "bộ kit test nhanh COVID-19". Đại diện Tổng cục Quản lý thị trường (QLTT - Bộ Công Thương) cho biết, đây là mặt hàng thuộc nhóm trang thiết bị vật tư y tế được Tổng cục QLTT đặc biệt quan tâm.
Hải Phòng mở cửa trở lại nhiều hoạt động dịch vụ, du lịch từ ngày13/6

Hải Phòng mở cửa trở lại nhiều hoạt động dịch vụ, du lịch từ ngày13/6

Tin tức - Nguyệt Anh (T/h) - 1 giờ trước
Trước tình hình dịch bệnh Covid-19 trên địa bàn thành phố Hải Phòng cơ bản được kiểm soát chặt, địa phương này đã bắt đầu nới lỏng một số hoạt động trên địa bàn thành phố nhằm bảo đảm "mục tiêu kép" vừa phòng chống dịch, vừa phát triển kinh tế- xã hội.
Sáng 13/6, Việt Nam ghi nhận thêm 96 ca mắc mới COVID-19

Sáng 13/6, Việt Nam ghi nhận thêm 96 ca mắc mới COVID-19

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Từ 18 giờ ngày 12/6 đến 6 giờ ngày 13/6, Việt Nam ghi nhận thêm 96 ca mắc mới COVID-19, Phú Thọ có 1 ca liên quan đến ổ dịch ở Đông Anh, Hà Nội.
Từ “Quỹ Độc lập” đến “Quỹ Vaccine”: Nơi hội tụ ý Đảng lòng dân

Từ “Quỹ Độc lập” đến “Quỹ Vaccine”: Nơi hội tụ ý Đảng lòng dân

Sự kiện - Bình luận - PV - 1 giờ trước
“Quỹ Độc lập” và “Quỹ Vaccine” đều là những Quỹ được Chính phủ thành lập trong hoàn cảnh đất nước rơi vào tình thế khó khăn để huy động sự đóng góp của các tầng lớp nhân dân. Hai Quỹ ấy tuy ra đời trong bối cảnh khác nhau nhưng cùng là điểm hội tụ của ý Đảng - lòng dân.
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc các Vụ, đơn vị

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc các Vụ, đơn vị

Từ ngày 18/4/2021 đến ngày 1/6/2021, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh đã làm việc với 21 Vụ, đơn vị trực thuộc Ủy ban Dân tộc để nắm bắt tình hình, kết quả, tiến độ triển khai thực hiện nhiệm vụ những tháng đầu năm và phương hướng, giải pháp triển khai nhiệm vụ những tháng cuối năm 2021 của các Vụ, đơn vị. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh đã có những chỉ đạo kịp thời đối với các Vụ, đơn vị nhằm đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả công tác của các Vụ, đơn vị nói riêng, của UBDT nói chung.
Quy định giá bán nhà ở xã hội do cá nhân đầu tư xây dựng ở Bình Dương

Quy định giá bán nhà ở xã hội do cá nhân đầu tư xây dựng ở Bình Dương

Bất động sản - PV - 21:09, 12/06/2021
Ngày 12/6, Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Dương cho biết vừa ban hành Quyết định Quy định khung giá để bán, cho thuê nhà ở xã hội do hộ gia đình, cá nhân đầu tư xây dựng.
Tin bão khẩn cấp: Bão số 2 Koguma giật cấp 10 trên Vịnh Bắc Bộ, đổ bộ từ Hải Phòng - Nghệ An

Tin bão khẩn cấp: Bão số 2 Koguma giật cấp 10 trên Vịnh Bắc Bộ, đổ bộ từ Hải Phòng - Nghệ An

Tin tức - T.Hợp - 19:15, 12/06/2021
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, chiều nay 12/6, bão số 2 (tên quốc tế là Koguma) đã vượt qua đảo Hải Nam (Trung Quốc) và đi vào Vịnh Bắc Bộ. Do ảnh hưởng của bão, ở huyện đảo Bạch Long Vĩ đã có gió mạnh cấp 7, giật cấp 9; ở các tỉnh từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế đã có mưa vừa, mưa to.
Tối 12/6: Việt Nam có thêm 104 bệnh nhân COVID-19

Tối 12/6: Việt Nam có thêm 104 bệnh nhân COVID-19

Tin tức - Mộc Nhi - 19:12, 12/06/2021
Tính từ 12 giờ đến 18 giờ ngày 12/6, Việt Nam ghi nhận thêm 104 ca mắc COVID-19, trong đó 103 ca ghi nhận trong nước tại TP. Hồ Chí Minh (44), Bắc Giang (41), Bắc Ninh (16), Hà Tĩnh (2)
Đình thần ấp Voi Đình!

Đình thần ấp Voi Đình!

Sắc màu 54 - Diệp Vàm Cỏ - 16:36, 12/06/2021
Trong cái nắng sáng đầu Hè nơi vùng quê bên bờ sông Vàm Cỏ Tây êm ả, trên con đường bê tông rộng rãi theo chuẩn nông thôn mới, sáng nay nhiều người náo nức đến một “điểm hẹn”. Đó là “đám đình”, một cách gọi rất gần gũi, mộc mạc của những người dân đã và đang sống trên vùng đất này. Vùng đất có tên là “Doi Đình”, nay là ấp Voi Đình, thuộc xã Thủy Đông, huyện Thạnh Hóa (Long An).
Chủ động ứng phó áp thấp nhiệt đới có thể mạnh lên thành bão và mưa lũ

Chủ động ứng phó áp thấp nhiệt đới có thể mạnh lên thành bão và mưa lũ

Tin tức - Mộc Nhi - 15:32, 12/06/2021
Sáng 12-6, Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng, chống thiên tai - Ủy ban quốc gia Ứng phó sự cố thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn ra Công điện số 04/CĐ-TW đề nghị Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn các tỉnh, thành phố phía Bắc và ven biển từ Quảng Ninh đến Bình Định, khẩn trương ứng phó áp thấp nhiệt đới khả năng mạnh thành bão và mưa lũ nhằm giảm thiểu những thiệt hại do thiên tai gây ra.