Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Soọng cô - một thứ “men” của đồng bào Sán Dìu: Những thách thức trong công tác bảo tồn (Bài 6)

Văn Hoa - 08:51, 22/08/2022

Trước những nỗ lực không ngừng nghỉ của các nghệ nhân, những người lớn tuổi nhằm “cứu nguy” cho làn điệu Soọng cô, nhiều bạn trẻ đã “động lòng” và tự ý thức gìn giữ tài sản của cha ông. Song, vì rất nhiều nguyên nhân, việc bảo tồn tiếng hát Soọng cô còn nhiều khó khăn, thách thức.

Đại đa số những người biết hát và hiểu được giá trị của Soọng cô đều đã cao tuổi
Đại đa số những người biết hát và hiểu được giá trị của Soọng cô đều đã cao tuổi

Đội ngũ người hát Soọng cô ngày càng “già hóa”

Những năm qua, cộng đồng người Sán Dìu đã rất nỗ lực làm sống dậy tiếng hát Soọng cô sau một thời gian dài xao nhãng, và đã đạt được nhiều kết quả khá tích cực. Phong trào hát Soọng cô lan tỏa khắp các xóm, làng, mỗi một thôn, xóm đều thành lập các CLB Soọng cô, và họ tổ chức đi hát giao lưu giữa CLB này với CLB khác trong huyện, tỉnh và tỉnh này với tỉnh khác, tạo thành một phong trào hát và bảo tồn tiếng hát Soọng cô một cách sâu rộng.

Thế nhưng một điều đáng buồn là, đại đa số những người còn hát được, hát hay, hiểu được tinh túy của Soọng cô số lượng không còn nhiều. Theo thống kê ở 5 tỉnh có người Sán Dìu sinh sống, hiện nay có khoảng 70 CLB dân ca, trên 4.000 hội viên. Tuy nhiên, hơn 90% hội viên các CLB đã trên 50 tuổi, còn những người từ 40 tuổi trở xuống biết hát Soọng cô chỉ đếm trên đầu ngón tay, ít có thanh niên tham gia các CLB và biết hát Soọng cô. Đây là một thực tế đáng báo động, nguy cơ mai một tiếng hát Soọng cô rất rõ ràng.

Anh Trần Xuân Hải, 23 tuổi, dân tộc Sán Dìu tại xã Đạo Trù, huyện Tam Đảo (Vĩnh Phúc) cho biết: Mặc dù là người Sán Dìu, nhưng em không biết hát Soọng cô, bởi làn điệu này rất khó hát và không có nhạc, nên dễ gây nhàm chán cho giới trẻ. Muốn học hát phải có thời gian và phải thực sự yêu thích thì mới hát được.

Soọng cô được truyền miệng, hát trong mọi không gian khác nhau
Soọng cô được truyền miệng, hát trong mọi không gian khác nhau

Mặc dù hiện nay, nhiều bạn trẻ dần nhận thức cần phải học hát Soọng cô, tuy nhiên, vì nhiều lý do nên việc học hát là rất khó khăn. Cái khó khi học hát Soọng cô là truyền miệng và khó biểu đạt ra tiếng phổ thông. Nếu chỉ nhìn các bài hát được phiên âm sang chữ Quốc ngữ, thì khó có thể dịch và học được. Do đó, việc học Soọng cô phải trực tiếp, rất khó khăn cho giới trẻ đi làm xa nhà.

Muốn hát Soọng cô phải nói được tiếng San Dìu

Với Soọng cô, người học cũng phải biết nói tiếng Sán Dìu mới hát được. Hiện nay, nhiều bạn trẻ không biết nói tiếng nói của dân tộc mình, vì vậy việc truyền dạy Soọng cô vô cùng khó khăn. Người Sán Dìu sinh sống gần với người Kinh và các dân tộc anh em khác, sự giao lưu văn hóa vô cùng mạnh mẽ, ngôn ngữ cũng vậy.

Hiện nay, người Sán Dìu sử dụng tiếng Việt nhiều hơn tiếng mẹ đẻ trong cuộc sống thường ngày, thậm chí, có những địa phương, còn lại rất ít người cao tuổi biết nói tiếng Sán Dìu. Như xóm Thanh Trà (xã Sơn Cẩm, TP. Thái Nguyên) 99% người Sán Dìu không sử dụng tiếng Sán Dìu trong sinh hoạt hằng ngày, đồng nghĩa tiếng hát Soọng cô cũng vì thế mà mai một, có nguy cơ thất truyền.

Thường xuyên nói tiếng sán Dìu và hát Soọng cô sẽ giúp giới trẻ lắng nghe, thẩm thấu, qua thời gian, tiếng hát Soọng cô cũng vì thế mà ở trong mỗi người một cách tự nhiên, không thể thiếu được
Thường xuyên nói tiếng sán Dìu và hát Soọng cô sẽ giúp giới trẻ lắng nghe, thẩm thấu, qua thời gian, tiếng hát Soọng cô cũng vì thế mà ở trong mỗi người một cách tự nhiên, không thể thiếu được

Đặc biệt, các bài Soọng cô chủ yếu được ghi chép theo Nôm Sán Dìu và khi dịch các bài hát ra chữ Quốc ngữ, thì cũng phụ thuộc vào khả năng của người dịch. Người dịch cũng cần có khả năng về thơ ca, hiểu biết sâu về văn hóa dân tộc, thì người học có thể hiểu và cảm nhận được cái hay của làn điệu này. Hơn nữa, trong hát Soọng cô phải biết cách lấy hơi, ngân dài, ngắn nên dù có biết tiếng thì nghe cũng rất khó hiểu, ngay cả người biết nghe, biết nói tiếng mẹ đẻ cũng khó mà hiểu được.

Thiếu không gian biểu diễn

Nếu như trước kia, người Sán Dìu nói tiếng mẹ đẻ hằng ngày, hát Soọng cô mọi lúc, mọi nơi, hát trong dịp đám cưới, lễ tết, lễ hội, khi lao động sản xuất… thế hệ trẻ có cơ hội lắng nghe, thẩm thấu, qua thời gian, tiếng hát Soọng cô cũng vì thế mà ở trong mỗi người một cách tự nhiên, không thể thiếu được.

 Nhưng đến nay, giới trẻ đâu còn cơ hội đó, thay vì tiếng mẹ đẻ, các gia đình chủ yếu nói tiếng phổ thông, những câu hát ru, câu hát Soọng cô ngày nào nay cũng là xa xỉ đối với chính người Sán Dìu.

Cần nâng cao tình yêu, lòng tự tôn văn hóa dân tộc, đặc biệt là làn điệu Soọng cô cho thế hệ trẻ (Ảnh Thái Sinh Trần)
Cần nâng cao tình yêu, lòng tự tôn văn hóa dân tộc, đặc biệt là làn điệu Soọng cô cho thế hệ trẻ (Ảnh Thái Sinh Trần)

Hiện nay, mặc dù các ông, bà, nghệ nhân các CLB thường xuyên tổ chức sinh hoạt, giao lưu hát Soọng cô, thế nhưng, những buổi sinh hoạt đó, thường tổ chức tại một gia đình Ban Chủ nhiệm CLB hoặc trong không gian nhà văn hóa thôn. Hơn nữa, vì đại đa số các hội viên đều đã lớn tuổi, cách sinh hoạt CLB không tạo được sức hút đối với giới trẻ, vì thế mà rất ít thanh niên tham gia. 

Trong khi đó, nhiều nghệ nhân chỉ tham gia hát tại CLB mà không dạy hát cho các con, các cháu trong gia đình. Đây cũng là một nguyên nhân chính khiến giới trẻ không tiếp cận được với tiếng hát Soọng cô.

Đặc biệt, làn điệu Soọng cô trầm, dễ gây nhàm chán với giới trẻ. Đối với giới trẻ, nhất là những người không biết nói tiếng Sán Dìu, việc học Soọng cô là vô cùng khó khăn, vừa khó khăn, vừa nhàm chán, đây cũng là lí do chính khiến giới trẻ không mặn mà với làn điệu Soọng cô.

Có thể nói, làn điệu Soọng cô đã được lưu giữ qua hàng trăm năm, trở thành một tài sản vô giá mà chủ nhân của nó là người Sán Dìu. Thế nhưng, hiện nay tài sản đó đang đứng trước nguy cơ mai một, có khả năng thất truyền. Chỉ vọn vẹn 15 - 20 năm nữa thôi, khi thế hệ các ông, bà, các nghệ nhân lớn tuổi đang già đi theo năm tháng, và chắc chắn, họ sẽ mang theo tiếng hát Soọng cô về với đất mẹ.

Để bảo tồn Soọng cô cần có nhiều giải pháp, mà giải pháp hữu hiệu nhất là tập trung vào thế hệ trẻ người Sán Dìu. Sẽ không có một ai, một dân tộc nào bảo tồn thay tiếng hát Soọng cô cho người Sán Dìu, do đó, giới trẻ người Sán Dìu cần nêu cao hơn nữa lòng tự tôn, tình yêu văn hóa dân tộc, trong đó có làn điệu Soọng cô.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh: Trao truyền văn hóa dân tộc Xơ Đăng

Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh: Trao truyền văn hóa dân tộc Xơ Đăng

Nói đến nghệ thuật chơi đàn Klông pút, không thể không nhắc tới Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Y Sinh, thị trấn Đăk Tô, huyện Đăk Tô, tỉnh Kon Tum. Từ tình yêu đặc biệt với cây đàn Klông pút, lo sợ nguy cơ “biến mất” của đàn Klông pút, NNƯT Y Sinh đã đứng ra truyền dạy cho thế hệ trẻ với mong muốn những giai điệu của đại ngàn sẽ mãi lưu truyền trong đời sống người Xơ Đăng.
Tin nổi bật trang chủ
Danh sách Ban Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Danh sách Ban Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thời sự - BDT - 20:33, 20/07/2024
Đồng chí Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam làm Trưởng Ban Lễ tang đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.
Thông cáo đặc biệt về Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thông cáo đặc biệt về Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thời sự - BDT - 20:28, 20/07/2024
Để tỏ lòng tiếc thương và tưởng nhớ đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quyết định tổ chức tang lễ đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với nghi thức Quốc tang.
Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh: Trao truyền văn hóa dân tộc Xơ Đăng

Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh: Trao truyền văn hóa dân tộc Xơ Đăng

Sắc màu 54 - Thanh Thuận - 16:11, 20/07/2024
Nói đến nghệ thuật chơi đàn Klông pút, không thể không nhắc tới Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Y Sinh, thị trấn Đăk Tô, huyện Đăk Tô, tỉnh Kon Tum. Từ tình yêu đặc biệt với cây đàn Klông pút, lo sợ nguy cơ “biến mất” của đàn Klông pút, NNƯT Y Sinh đã đứng ra truyền dạy cho thế hệ trẻ với mong muốn những giai điệu của đại ngàn sẽ mãi lưu truyền trong đời sống người Xơ Đăng.
Chủ động ứng phó mưa lớn kèm lốc sét, gió giật mạnh và nguy cơ lũ quét, sạt lở đất

Chủ động ứng phó mưa lớn kèm lốc sét, gió giật mạnh và nguy cơ lũ quét, sạt lở đất

Tin tức - T.H - 16:10, 20/07/2024
Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai vừa có Công văn số 700/ĐĐ-ƯPKP đề nghị Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ tham mưu UBND các tỉnh, thành phố việc ứng phó với mưa lớn kèm lốc sét, mưa đá, gió giật mạnh và nguy cơ lũ quét, sạt lở đất.
Cuba tuyên bố quốc tang tưởng niệm Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Cuba tuyên bố quốc tang tưởng niệm Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thời sự - PV - 16:07, 20/07/2024
Ngày 19/7, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel tuyên bố quốc tang tưởng niệm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng.
Tin trong ngày - 19/7/2024

Tin trong ngày - 19/7/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 19/7, có những thông tin đáng chú ý sau: Khó khăn trong thực hiện mô hình hỗ trợ sản xuất từ các chương trình MTQG. Yên Bái: 17 hộ dân thôn Đoàn Kết bị cô lập do mưa lớn. Ấn tượng Đội văn nghệ cồng chiêng của đồng bào Co. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Nữ sinh Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc là thủ khoa toàn tỉnh Thái Nguyên

Nữ sinh Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc là thủ khoa toàn tỉnh Thái Nguyên

Giáo dục - Vũ Mừng - 09:38, 20/07/2024
Sống xa nhà, song được sự tận tâm dạy dỗ của các thầy cô giáo, nữ sinh người Hà Giang đã nỗ lực học tập và trở thành thủ khoa toàn tỉnh Thái Nguyên tại Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024.
Agribank đồng hành tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh cung ứng vốn nền kinh tế

Agribank đồng hành tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh cung ứng vốn nền kinh tế

Kinh tế - Lê Thảo - 09:33, 20/07/2024
Trong 6 tháng đầu năm 2024, Agribank đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn, tăng khả năng tiếp cận vốn của nền kinh tế bằng các cơ chế về lãi suất, phí, tín dụng ưu đãi... Trên cơ sở đó, tập trung cho 3 động lực tăng trưởng chính là tiêu dùng, xuất khẩu, đầu tư và ưu tiên 5 lĩnh vực mũi nhọn bao gồm xuất khẩu, nông nghiệp, công nghệ cao, doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ.
Thị trường thương mại điện tử của Việt Nam phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á

Thị trường thương mại điện tử của Việt Nam phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á

Kinh tế - Hoàng Minh - 09:32, 20/07/2024
Trong 4 năm qua, thị trường thương mại điện tử Việt Nam luôn đạt tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm từ 16-30% và được đánh giá phát triển nhanh nhất Đông Nam Á.
Điều tra, thu thập thông tin thực trạng kinh tế - xã hội 53 DTTS năm 2024 dưới góc nhìn của chuyên gia quốc tế

Điều tra, thu thập thông tin thực trạng kinh tế - xã hội 53 DTTS năm 2024 dưới góc nhìn của chuyên gia quốc tế

Sự kiện - Bình luận - Thanh Huyền - 09:29, 20/07/2024
Cuộc điều tra, thu thập thông tin thực trạng kinh tế - xã hội 53 DTTS năm 2024 đang được triển khai thực hiện tại 54 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm 51 tỉnh có xã thuộc vùng DTTS và miền núi và 3 tỉnh, thành phố có các xã/phường/thị trấn có nhiều người DTTS sinh sống, gồm: Thành phố Hồ Chí Minh, Long An và Hà Tĩnh. Dưới góc nhìn của ông Matt Jackson, Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam cho rằng, kết quả cuộc điều tra là những dữ liệu quan trọng giúp theo dõi đánh giá tiến độ thực hiện các chính sách của Chính phủ Việt Nam đồng thời là cơ sở để ban hành các quyết định chính sách nhằm giảm bớt những thiệt thòi mà các nhóm DTTS đang phải đối mặt.
Bảo tồn và phát huy giá trị nhạc cụ truyền thống dân tộc Chăm

Bảo tồn và phát huy giá trị nhạc cụ truyền thống dân tộc Chăm

Sắc màu 54 - Thái Tuyên - 09:22, 20/07/2024
Dân tộc Chăm có nhiều loại hình văn hóa phi vật thể hàm chứa những nội dung phong phú, chuyển tải các phương diện rõ nét về xã hội, con người và phản ánh trung thực các hiện tượng xã hội, phong tục tập quán và ước mơ của con người về một xã hội tốt đẹp thông qua diễn trình của lễ hội. Trong đó, nhạc cụ truyền thống đóng vai trò rất quan trọng trong sinh hoạt văn hóa, tôn giáo và tín ngưỡng của người Chăm.