Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Ớt ariêu, tiêu amót - Đặc sản của đồng bào Cơ Tu

Tiên Sa - 10:38, 23/08/2021

Từ lâu, 2 loại gia vị là ớt ariêu và tiêu rừng (amót) đã trở thành “hồn cốt” trong các món ăn của đồng bào Cơ Tu sống trên dãy Trường Sơn, đúng như câu ca: “Trường Sơn có ớt Ariêu /Có tiêu Amót tạo hồn món ăn”.

Phụ nữ Cơ Tu giới thiệu ớt ariêu tươi
Phụ nữ Cơ Tu giới thiệu ớt ariêu tươi

Chúng tôi rất ấn tượng khi lên xã vùng cao Mà Cooih (huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam) xem đồng bào Cơ Tu trồng ớt ariêu. Nơi đây được ví như là “thủ phủ” của giống ớt ariêu bởi hầu như nhà nào cũng trồng ớt trong vườn.

Già làng Y Kông (92 tuổi, trú tại xã Ba, huyện Đông Giang) cho hay, trước đây, ớt ariêu mọc hoang trên đồi núi. Trái (quả) ra nhiều sau những trận mưa nguồn, cây phát tán, sinh sản trên rừng thông qua những loài chim ăn ớt. Người Cơ Tu trên dãy Trường Sơn thường sử dụng ớt ariêu và tiêu amót để nêm vào các món ăn như zờ ră, zrúa, kho cá, nấu canh… tạo nên hương vị thơm nồng rất đặc trưng, quyến rũ.

Các bậc cao niên người Cơ Tu sành ăn ớt cho hay, chỉ có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu vùng xã A Sờ (giáp huyện Nam Giang), ớt mới cho mùi thơm đặc trưng và trái nhỏ. So với những loài ớt khác, ớt ariêu có hương vị rất đặc biệt, độ cay nồng vừa phải, rất kích thích vị giác người ăn.

Có lẽ do khí hậu lạnh trên dãy Trường Sơn mà cư dân nơi đây rất ghiền ăn ớt. Hầu như tất cả món mặn đều có vị … “cay cay”! Cũng chính vì thế, ớt trở thành thứ gia vị không thể thiếu trong mỗi gia đình người Cơ Tu. Với ớt, đồng bào thường sử dụng “ăn tươi” hoặc mang ớt dầm chua (muối chua).

Món cá suối kho với ớt ariêu của người Cơ Tu với hương vị đặc trưng.
Món cá suối kho với ớt ariêu của người Cơ Tu

Ớt muối chua của người Cơ Tu có vị mặn, vị chua ngọt, cảm giác dai giòn khi ăn, mùi thơm rất đặc trưng của thứ trái cây lên men tự nhiên. Hơn nữa, sau khi được dầm, vị cay của trái ớt sẽ dịu hơn, không còn cảm giác “cay xé lưỡi”. Người ít ăn được vị cay cũng sẽ rất thích món ớt muối này.

Muốn có hũ ớt ariêu muối chua, đồng bào dùng kéo cắt bớt cuống trái ớt nhưng vẫn giữ nguyên cuống, bởi nếu mất cuống, trái ớt sẽ bị hỏng khi ướp. Sau đó, rải ớt nơi chỗ sạch và râm mát khoảng vài ngày để ớt héo tự nhiên. Tuyệt đối không phơi nắng, nếu phơi nắng trái ớt sẽ mau héo nhưng khi muối, ớt thành phẩm sẽ bị bầm và nhanh hư, không thơm ngon. Khi trái ớt đã héo thì được rửa sạch bỏ vào rổ cho ráo nước rồi tiến hành muối. Để trái ớt ướp không quá mặn, có độ chua thanh và thơm ngon, người ướp phải biết sử dụng một lượng muối vừa đủ. Nếu nhiều muối sản phẩm sẽ bị mặn, mất ngon, Nếu ít muối sản phẩm sẽ mau hỏng, không sử dụng lâu dài được.

Sản phẩm ớt muối ariêu của người Cơ Tu
Sản phẩm ớt muối ariêu của người Cơ Tu

Đồng bào tiến hành ướp bằng cách rải một lớp ớt, một lớp muối cho đến khi nào gần đầy lọ thì dùng một cái chén nhỏ đặt lên trên để nén ớt xuống. Ớt càng được đè nén chặt thì càng ngon. Cuối cùng sẽ cho nước muối (sau khi nấu để nguội) đổ ngập ớt muối. Ớt được muối khoảng nửa tháng thì “chín”, có thể sử dụng. 

Người Cơ Tu ở vùng biên giới Tây Giang xem tiêu rừng là loại gia vị số một. Già làng Ploong Cril (76 tuổi, ở xã Bhalêê, huyện Tây Giang) là “chuyên gia” đi hái tiêu rừng cho biết: Núi rừng biên giới Tây Giang, được thiên nhiên ban tặng cho một loại tiêu có hương thơm đặc trưng, làm gia vị cho món ăn rất hấp dẫn.

Cô gái Cơ Tu giới thiệu tiêu rừng tại Hội chợ Quảng Nam
Phụ nữ Cơ Tu giới thiệu đặc sản tiêu rừng tại một Hội chợ ở Quảng Nam

Tiêu rừng là cây thân gỗ mọc rất thưa và tận trong rừng sâu. Cây cho quả vào khoảng tháng chín, mười. Quả tiêu rừng từ lúc non đến khi già đều có màu xanh. Hàng năm, mỗi cây tiêu rừng cho 8-12kg hạt. Thân cây cũng có mùi thơm như quả, vì vậy mà nhiều người bản địa còn lột vỏ cây làm gia vị khi trong nhà hết quả tiêu khô dự trữ.

Amót có mặt trong nhiều món ăn của đồng bào Cơ Tu huyện Đông Giang. Mùa nào thức ấy, đồng bào ở đây khi chế biến các món ăn  đều cần đến amót. Amót có thể nêm trực tiếp vào món ăn khi chế biến hoặc giã vài hạt để làm muối chấm. 

Tại thôn PaLiêng (xã ATing, huyện Đông Giang), chúng tôi có dịp thưởng thức món thịt heo muối chua (zrúa) của người Cơ Tu. Thịt heo muối chua để lâu ngày mà vẫn không mất màu, mùi vị rất thơm ngon nhờ ướp tiêu rừng. Người Cơ Tu ở vùng biên giới Tây Giang xem đây là loại gia vị số một. Chỉ cần nêm một chút tiêu rừng vào bất kỳ món ăn gì thì món đó lập tức sẽ “thăng hoa” ngay.

Những món ăn từ thịt heo của người Cơ Tu rất đa dạng, phong phú: Thịt heo nướng nguyên con, thịt heo nướng mộc, thịt heo xông khói, thịt heo nướng ống tre đều ướp tiêu rừng.  Ngoài ra, món cá liên nướng chấm với muối tiêu rừng ăn cũng rất tuyệt vời.

Món thịt heo ướp tiêu rừng, ớt ariêu nướng mộc của người Cơ Tu
Món thịt heo ướp tiêu rừng, ớt ariêu nướng mộc của người Cơ Tu


Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Du khách thích thú với các món ngon từ đại ngàn và biển cả của Gia Lai

Du khách thích thú với các món ngon từ đại ngàn và biển cả của Gia Lai

Chiều 29/8, UBND tỉnh Gia Lai tổ chức khai mạc Lễ hội ẩm thực “Món ngon từ đất Bazan và biển”, với nhiều món ăn đặc trưng đến từ núi rừng Tây Nguyên và biển cả. Trong đó, chương trình “Giới thiệu nghệ thuật ẩm thực cá ngừ đại dương” trở thành tâm điểm, thu hút sự quan tâm đông đảo của người dân và du khách.
Thủ tướng chỉ đạo khẩn trương khắc phục cơ sở giáo dục, y tế bị thiệt hại do thiên tai

Thủ tướng chỉ đạo khẩn trương khắc phục cơ sở giáo dục, y tế bị thiệt hại do thiên tai

Tin tức - PV - 21:42, 29/08/2025
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Công điện số 151/CĐ-TTg ngày 29/8/2025 về khẩn trương khắc phục cơ sở giáo dục, y tế bị thiệt hại do thiên tai, bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh và công tác khám chữa bệnh cho Nhân dân.
Chủ tịch nước ký quyết định đặc xá cho 13.915 phạm nhân dịp Quốc khánh 2/9

Chủ tịch nước ký quyết định đặc xá cho 13.915 phạm nhân dịp Quốc khánh 2/9

Tin tức - PV - 21:37, 29/08/2025
Chiều 29/8, tại Hà Nội, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Quyết định đặc xá năm 2025 (đợt 2/9/2025) của Chủ tịch nước.
Gia Lai: Khai mạc Lễ hội “Tinh hoa Đại ngàn – Biển xanh hội tụ” năm 2025

Gia Lai: Khai mạc Lễ hội “Tinh hoa Đại ngàn – Biển xanh hội tụ” năm 2025

Tin tức - T.Nhân - H.Trường - 21:33, 29/08/2025
Tối 29/8, tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, phường Quy Nhơn, UBND tỉnh Gia Lai tổ chức khai mạc Lễ hội “Tinh hoa Đại ngàn-Biển xanh hội tụ” năm 2025 với chủ đề “Khát vọng biển xanh-Đại ngàn tỏa sáng”.
Phấn đấu đến năm 2030, Lào Cai trở thành tỉnh phát triển “xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”

Phấn đấu đến năm 2030, Lào Cai trở thành tỉnh phát triển “xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”

Trang địa phương - Trọng Bảo - 19:01, 29/08/2025
Chiều 29/8, tỉnh Lào Cai đã tổ chức Gặp mặt kỷ niệm 80 năm cách mạng tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2025) và Quốc khánh nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2025). Tham dự buổi gặp mặt có đồng chi Phùng Quốc Hiển, Nguyên Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Nguyên Bí thư tỉnh ủy Yên Bái; các đồng chí nguyên là lãnh đạo các bộ, ban ngành Trung ương từng công tác tại hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái; các bậc lão thành cách mạng, các Mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang, Anh hùng lao động, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ, người có công với cách mạng.
Du khách thích thú với các món ngon từ đại ngàn và biển cả của Gia Lai

Du khách thích thú với các món ngon từ đại ngàn và biển cả của Gia Lai

Ẩm thực - T.Nhân - H.Trường - 18:53, 29/08/2025
Chiều 29/8, UBND tỉnh Gia Lai tổ chức khai mạc Lễ hội ẩm thực “Món ngon từ đất Bazan và biển”, với nhiều món ăn đặc trưng đến từ núi rừng Tây Nguyên và biển cả. Trong đó, chương trình “Giới thiệu nghệ thuật ẩm thực cá ngừ đại dương” trở thành tâm điểm, thu hút sự quan tâm đông đảo của người dân và du khách.
Hà Nội: Mưa lớn gây ngập lụt nghiêm trọng, nhiều tuyến đường ở Tây Mỗ và Đại lộ Thăng Long tê liệt

Hà Nội: Mưa lớn gây ngập lụt nghiêm trọng, nhiều tuyến đường ở Tây Mỗ và Đại lộ Thăng Long tê liệt

Cơn mưa lớn kéo dài suốt hai ngày qua đã khiến nhiều khu vực tại Hà Nội chìm trong biển nước. Tính đến 15h ngày 27/8, các tuyến đường huyết mạch như Quốc lộ 70 và Đại lộ Thăng Long đoạn qua phường Tây Mỗ (quận Nam Từ Liêm cũ) bị ngập sâu nghiêm trọng, gây tê liệt giao thông và ảnh hưởng nặng nề đến đời sống người dân.
Sở Dân tộc và Tôn giáo Khánh Hòa thăm, tặng quà cho các cơ sở Phật giáo nhân dịp Lễ Vu Lan năm 2025

Sở Dân tộc và Tôn giáo Khánh Hòa thăm, tặng quà cho các cơ sở Phật giáo nhân dịp Lễ Vu Lan năm 2025

Dân tộc - Tôn giáo - T.Nhân - H.Trường - 17:21, 29/08/2025
Ngày 29/8, Đoàn công tác của Sở Dân tộc và Tôn giáo Khánh Hòa do bà Chamaléa Thị Thủy - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo làm Trưởng đoàn đã đến thăm, tặng quà cho các cơ sở tôn giáo trên địa bàn tỉnh nhân dịp Lễ Vu Lan năm 2025 (Phật lịch 2569).
Chiếu miễn phí 50 phim điện ảnh Việt Nam trong triển lãm 80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Chiếu miễn phí 50 phim điện ảnh Việt Nam trong triển lãm 80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Tin tức - Hồng Phúc - 17:21, 29/08/2025
Từ ngày 28/8 đến 5/9, người dân đến với Triển lãm Thành tựu kinh tế - xã hội nhân kỷ niệm 80 năm Quốc khánh tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia (xã Đông Anh, Hà Nội) sẽ được thưởng thức miễn phí 50 tác phẩm điện ảnh đặc sắc của Việt Nam, đồng thời tham gia các buổi giao lưu cùng nghệ sĩ, diễn viên và đạo diễn.
Giáo dục Thanh Hóa vươn lên khẳng định vị thế tốp đầu

Giáo dục Thanh Hóa vươn lên khẳng định vị thế tốp đầu

Giáo dục - Quỳnh Trâm - 17:21, 29/08/2025
Những năm qua, ngành Giáo dục Thanh Hóa đạt nhiều kết quả nổi bật, tạo nền tảng quan trọng cho đổi mới và nâng cao chất lượng dạy, học.
Cần Thơ: Phiên chợ đặc biệt gắn kết quân dân khu vực biên giới biển dịp Quốc khánh

Cần Thơ: Phiên chợ đặc biệt gắn kết quân dân khu vực biên giới biển dịp Quốc khánh

Nhịp cầu nhân ái - Tào Đạt - Văn Long - 17:20, 29/08/2025
Chiều 29/8, Đồn Biên phòng Lai Hòa, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) TP. Cần Thơ tổ chức chương trình “Phiên chợ đặc biệt” lần thứ 8.
Áp thấp nhiệt đới mạnh lên thành bão vào tối nay, Bắc và Trung Bộ cao điểm mưa

Áp thấp nhiệt đới mạnh lên thành bão vào tối nay, Bắc và Trung Bộ cao điểm mưa

Tin tức - Anh Trúc - 17:20, 29/08/2025
Đêm nay đến rạng sáng mai, áp thấp nhiệt đới khả năng mạnh lên thành bão (trở thành cơn bão số 6), hướng vào đất liền và ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều khu vực từ Nghệ An đến Đà Nẵng.