Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Đặc sản mắm của người Chăm

Inrasara - 17:57, 06/08/2021

Thời gian dài cư trú dọc duyên hải miền Trung Việt Nam hiện nay, yếu tố địa lý và khí hậu ảnh hưởng không ít đến đặc tính ẩm thực của người Chăm. Qua bao biến thiên của lịch sử, thời gian, đến hôm nay, người Chăm vẫn còn giữ được truyền thống ẩm thực do ông bà xưa để lại, trong đó có món mắm rất đặc trưng.

 Ẩm thực dân tộc rất được người Chăm coi trọng
Ẩm thực dân tộc rất được người Chăm coi trọng

Cộng đồng người Chăm quanh năm có lễ. Có lễ là có hội, có hội thì có múa, hát và có… ẩm thực. Lễ lớn thì ngã trâu tế như Ngap kabaw Yang Pataw hay Padhi, lễ vừa thì cúng thịt dê, nhỏ hơn là gà, vịt, trứng và bánh trái các loại. Qua đó, các món ăn ra đời, trong đó có thứ không thể thiếu là mưthin mắm - món chấm đặc trưng.

Tổ tiên người Chăm xưa chủ yếu sống bằng nghề biển. Cư trú dọc bờ biển, người Chăm khai thác và chế biến sản phẩm từ biển, trong đó có mắm để dùng và để trao đổi, mua bán.

Mắm chưng của người Chăm
Mắm chưng của người Chăm

Việt Nam là đất nước của nhiều loại mắm, nhưng có lẽ mắm ngon và được làm ra nhiều nhất ở những cư dân sinh sống dọc bờ biển duyên hải miền Trung, bởi vùng này nắng nóng, thích hợp với nghề khai thác và chế biến các loại mắm. Từ những năm thập kỷ 60-70 của thế kỷ trước, vùng đất Ninh Thuận từng có hai làng Chăm sản xuất mắm nổi tiếng để bán, đó là palei Katuh (làng Tuấn Tú) nằm cạnh biển và palei Palao (làng Hiếu Thiện) cách biển hơn 10 km. Còn ở các làng khác, không phụ nữ Chăm nào mà không biết làm muối, mắm để dùng.

Người Chăm có nhiều loại mắm: Ia mưthin nước mắm, Mưthin ngưic mắm nêm, Mưthin jrum mắm tôm, Mưthin drei mắm cái, Mưthin tung ikan ya mắm lòng cá ngừ, Mưthin ritaung mắm cá lòng tong, Mưthin ka-ơk mắm chưng…

Mắm lòng cá ngừ
Mắm lòng cá ngừ

Mắm nêm được người Chăm làm từ nhiều loại cá biển khác nhau. Cá được ướp muối, lên men. Cách chế biến khá đơn giản. Cá cơm tươi được rửa sạch để ráo, tỉ lệ 3 cá 1 muối, nếu thích mặn, còn nếu ưa nhạt là 4 cá 1 muối. Hai thứ trộn lại mang ủ trong hũ từ 20 ngày đến một tháng cho cá chín trong vị muối là có thể dùng được.

Hũ đựng mắm của người Chăm (Ảnh Kiều Maily)
Hũ đựng mắm của người Chăm (Ảnh Kiều Maily)

Người Chăm có hai cách dùng mắm nêm: Dùng ở dạng nguyên con và dùng khi mắm đã thành nước. Người Chăm ưa dùng mắm nêm nguyên con được chế biến từ cá cơm. Dạng nguyên con cũng có hai cách thường dùng: mắm được vớt lên đem nấu chín hoặc để ăn sống. Khó hơn cả là ở mắt nhìn, tay làm và cả óc phán đoán tiết trời thích hợp. Ví dụ, nếu cho nhiều muối thì mắm mặn khó ngon, còn cho ít muối thì mắm thối, bỏ đi. Ở đây kinh nghiệm là rất quan trọng.

Bên cạnh mắm nêm, người Chăm còn sở hữu một loại mắm đặc biệt, đó là mắm cá lòng tong. Khác với mắm nêm, đây là loại mắm làm từ cá nước ngọt. Lòng tong là loại cá con, nhỏ như cá cơm nhưng sống ở vùng hạ lưu. Mỗi khi mùa mưa về, sông, suối ao hồ hay kênh mương đầy nước, cá xuống theo dòng nước và hay tụ thành đàn nhỏ. Người Chăm ở Bình Thuận và Ninh Thuận hay rủ nhau đi bắt cá lòng tong về làm mắm dùng hoặc mang ra chợ bán.

Mắm cá lòng tong
Mắm cá lòng tong

Cá lòng tong sau khi bắt về được làm sạch, trộn với muối và bột gạo rang hay bắp rang giã nhỏ. Sau đó tất cả được cho vào chum để ủ. Phía trên phủ kín bằng miếng lá, xong mới đậy nắp lại. Từ 10-15 ngày là có thể dùng được. Khác với cách chế biến mắm nêm, làm được chum mắm cá long tong ngon, còn khó hơn nhiều, vì đó là sự kết hợp giữa mặn (muối) và ngọt (cá). Do đó không ít gia đình khi có cá, đã phải nhờ đến người có tay nghề cao trong làng giúp đỡ. Khi đã thành mắm, thì chế biến ra món ăn rất dễ. Me, hành, ớt, đường được giã nhuyễn đem trộn với mắm. Ăn kèm với mắm cá lòng tong thường là dưa leo, cà tím, khế chua thái nhỏ, bánh tráng nướng.

Bữa ăn của người Chăm không thể thiếu bát mắm chấm (Ảnh Kiều Maily)
Bữa ăn của người Chăm không thể thiếu bát mắm chấm (Ảnh Kiều Maily)

Ngày nay, người Chăm ở vùng Bình Thuận, Ninh Thuận thường ít tự chế biến món nước mắm mà thường mua ở chợ. Riêng với món mắm cá lòng tong thì người Chăm vẫn tự tay chế biến. Đây là đặc sản của người Chăm không thể thay thế. Sinh viên vào các thành phố lớn học tập cũng được mẹ gửi vào vài hũ mắm dự phòng. Bà con sống tận Mỹ, Pháp… về thăm quê, khi sang trời Tây cũng phải “thủ” vài hũ mắm để đỡ nhớ "mùi quê hương". 

Tin cùng chuyên mục
Điều khác biệt độc đáo ở trang phục người Bru - Vân Kiều

Điều khác biệt độc đáo ở trang phục người Bru - Vân Kiều

Người Bru - Vân Kiều phần lớn định cư ở vùng núi phía Tây các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế. Trang phục truyền thống là một trong những yếu tố quan trọng để làm nên bản sắc văn hóa của đồng bào Bru-Vân Kiều.
Tin nổi bật trang chủ
Sẽ có nhiều điểm mới tại Lễ tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022

Sẽ có nhiều điểm mới tại Lễ tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022

Đó là thông tin được đưa ra tại cuộc họp Ban Chỉ đạo, Ban Tổ chức Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên (HSSV), thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022 (gọi tắt là Lễ Tuyên dương), diễn ra ngày 11/8, tại Hà Nội. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Hầu A Lềnh, Trưởng ban Chỉ đạo Lễ Tuyên dương chủ trì cuộc họp.
Tổ chức Đợt phim kỷ niệm 77 năm Ngày Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9

Tổ chức Đợt phim kỷ niệm 77 năm Ngày Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9

Giải trí - BĐT - 1 phút trước
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 1889/QĐ-BVHTTDL về việc tổ chức Đợt phim "Kỷ niệm 77 năm Ngày Cách mạng tháng Tám thành công (19/8/1945 - 19/8/2022) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 - 02/9/2022)". Đợt phim sẽ được tổ chức trong phạm vi cả nước từ ngày 19/8 đến ngày 05/9/2022.
Hỗ trợ giáo viên mầm non, tiểu học ngoài công lập tránh đứt gãy nguồn cung ứng nhân lực

Hỗ trợ giáo viên mầm non, tiểu học ngoài công lập tránh đứt gãy nguồn cung ứng nhân lực

Giáo dục - Cát Tường - 6 phút trước
Ngày 11/8, Chính phủ ban hành Nghị quyết về chính sách hỗ trợ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trong các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học ngoài công lập gặp khó khăn do đại dịch Covid-19 với mục tiêu giúp ổn định đội ngũ, tránh đứt gãy nguồn cung ứng nhân lực có kinh nghiệm.
Đồng thuận, thống nhất cao trong xây dựng Đề án về Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

Đồng thuận, thống nhất cao trong xây dựng Đề án về Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

Thời sự - PV - 11 phút trước
Theo Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, dự thảo Đề án “Chiến lược xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045" đã đạt được sự đồng thuận, thống nhất rất cao từ phía Hội đồng Lý luận Trung ương, nhất là cơ sở lý luận, thực tiễn của Đề án và những nội dung cốt lõi đưa vào Nghị quyết.
Bế mạc phiên họp thứ 14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Bế mạc phiên họp thứ 14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Thời sự - PV - 15 phút trước
Sau 2,5 ngày làm việc với tinh thần tích cực, trách nhiệm, khẩn trương, phiên họp thứ 14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã hoàn thành toàn bộ nội dung chương trình đề ra và bế mạc vào chiều 11/8.
Việt Nam, Liên Hợp Quốc ký văn kiện Khung Chiến lược hợp tác phát triển bền vững giai đoạn 2022-2026

Việt Nam, Liên Hợp Quốc ký văn kiện Khung Chiến lược hợp tác phát triển bền vững giai đoạn 2022-2026

Nhìn ra thế giới - PV - 20 phút trước
Chiều ngày 11/8, Lễ ký kết văn kiện Khung Chiến lược hợp tác phát triển bền vững (CF) giai đoạn 2022-2026 giữa Chính phủ Việt Nam và các cơ quan thường trú, không thường trú của Liên Hợp Quốc tại Việt Nam diễn ra tại trụ sở Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT).
Đọc sách trước khi ngủ - Lợi ích tuyệt vời cho sức khỏe

Đọc sách trước khi ngủ - Lợi ích tuyệt vời cho sức khỏe

Đọc sách trước khi ngủ được coi là một thói quen tốt, vừa giúp gia tăng kiến thức lại vừa giúp người đọc dễ dàng đi vào giấc ngủ nhanh hơn. Dưới đây là 8 điều tuyệt vời sẽ xảy ra khi bạn dành thời gian đọc sách trước khi ngủ.
Nhìn lại chặng đường 5 năm thực hiện Đề án 1163: Vươn lên từ thay đổi cách nghĩ, cách làm (Bài 2)

Nhìn lại chặng đường 5 năm thực hiện Đề án 1163: Vươn lên từ thay đổi cách nghĩ, cách làm (Bài 2)

Pháp luật - K.Thư – S.Vy - 4 giờ trước
Một trong những nhiệm vụ được Đề án 1163 đưa ra là tập trung tuyên truyền, vận động, từ đó ưu tiên triển khai các nguồn lực tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc ít người, có điều kiện đặc biệt khó khăn, vùng biên giới, địa bàn xảy ra nhiều vi phạm pháp luật. Sau 5 năm, những địa bàn từng là “điểm nóng” về an ninh trật tự, tỷ lệ nghèo cao, thì nay đã đổi thay rõ nét nhờ người dân thay đổi cách nghĩ, cách làm.
Cuộc chiến chống

Cuộc chiến chống "cái chết trắng" nơi ngã ba Đông Dương: Hạ nhiệt “điểm nóng” (Bài 2)

Pháp luật - Huỳnh Đại - 4 giờ trước
Không để xã Pờ Y (huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum) mãi là điểm nóng về ma túy, các cấp ủy Đảng, chính quyền và lực lượng chức năng luôn trong tâm thế quyết liệt và bằng nhiều giải pháp để xóa bỏ những câu chuyện buồn, mang lại bình an cho Nhân dân.
Tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về công tác dân tộc vùng ĐBSCL

Tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về công tác dân tộc vùng ĐBSCL

Công tác Dân tộc - Hữu Trung - 4 giờ trước
Ngày 9/8, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh đã ký, ban hành Quyết định số 523/QĐ-UBDT về việc ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 78/NQ-CP ngày 18/6/2022 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 2/4/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
World Cup 2022 bất ngờ thay đổi ngày khai mạc

World Cup 2022 bất ngờ thay đổi ngày khai mạc

Thể thao - PV - 4 giờ trước
Nhiều tháng sau khi bốc thăm chia bảng, World Cup 2022 bất ngờ thay đổi ngày khai mạc để đẩy trận đấu giữa Qatar và Ecuador lên trước tiên.
Xăng dầu giảm lần thứ 5 liên tiếp

Xăng dầu giảm lần thứ 5 liên tiếp

Kinh tế - Thúy Hồng - 4 giờ trước
Trong kỳ điều hành này, giá cơ sở các mặt hàng xăng dầu có xu hướng giảm nhẹ (riêng dầu Mazut tăng).