Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Đặc sản mắm của người Chăm

Inrasara - 17:57, 06/08/2021

Thời gian dài cư trú dọc duyên hải miền Trung Việt Nam hiện nay, yếu tố địa lý và khí hậu ảnh hưởng không ít đến đặc tính ẩm thực của người Chăm. Qua bao biến thiên của lịch sử, thời gian, đến hôm nay, người Chăm vẫn còn giữ được truyền thống ẩm thực do ông bà xưa để lại, trong đó có món mắm rất đặc trưng.

 Ẩm thực dân tộc rất được người Chăm coi trọng
Ẩm thực dân tộc rất được người Chăm coi trọng

Cộng đồng người Chăm quanh năm có lễ. Có lễ là có hội, có hội thì có múa, hát và có… ẩm thực. Lễ lớn thì ngã trâu tế như Ngap kabaw Yang Pataw hay Padhi, lễ vừa thì cúng thịt dê, nhỏ hơn là gà, vịt, trứng và bánh trái các loại. Qua đó, các món ăn ra đời, trong đó có thứ không thể thiếu là mưthin mắm - món chấm đặc trưng.

Tổ tiên người Chăm xưa chủ yếu sống bằng nghề biển. Cư trú dọc bờ biển, người Chăm khai thác và chế biến sản phẩm từ biển, trong đó có mắm để dùng và để trao đổi, mua bán.

Mắm chưng của người Chăm
Mắm chưng của người Chăm

Việt Nam là đất nước của nhiều loại mắm, nhưng có lẽ mắm ngon và được làm ra nhiều nhất ở những cư dân sinh sống dọc bờ biển duyên hải miền Trung, bởi vùng này nắng nóng, thích hợp với nghề khai thác và chế biến các loại mắm. Từ những năm thập kỷ 60-70 của thế kỷ trước, vùng đất Ninh Thuận từng có hai làng Chăm sản xuất mắm nổi tiếng để bán, đó là palei Katuh (làng Tuấn Tú) nằm cạnh biển và palei Palao (làng Hiếu Thiện) cách biển hơn 10 km. Còn ở các làng khác, không phụ nữ Chăm nào mà không biết làm muối, mắm để dùng.

Người Chăm có nhiều loại mắm: Ia mưthin nước mắm, Mưthin ngưic mắm nêm, Mưthin jrum mắm tôm, Mưthin drei mắm cái, Mưthin tung ikan ya mắm lòng cá ngừ, Mưthin ritaung mắm cá lòng tong, Mưthin ka-ơk mắm chưng…

Mắm lòng cá ngừ
Mắm lòng cá ngừ

Mắm nêm được người Chăm làm từ nhiều loại cá biển khác nhau. Cá được ướp muối, lên men. Cách chế biến khá đơn giản. Cá cơm tươi được rửa sạch để ráo, tỉ lệ 3 cá 1 muối, nếu thích mặn, còn nếu ưa nhạt là 4 cá 1 muối. Hai thứ trộn lại mang ủ trong hũ từ 20 ngày đến một tháng cho cá chín trong vị muối là có thể dùng được.

Hũ đựng mắm của người Chăm (Ảnh Kiều Maily)
Hũ đựng mắm của người Chăm (Ảnh Kiều Maily)

Người Chăm có hai cách dùng mắm nêm: Dùng ở dạng nguyên con và dùng khi mắm đã thành nước. Người Chăm ưa dùng mắm nêm nguyên con được chế biến từ cá cơm. Dạng nguyên con cũng có hai cách thường dùng: mắm được vớt lên đem nấu chín hoặc để ăn sống. Khó hơn cả là ở mắt nhìn, tay làm và cả óc phán đoán tiết trời thích hợp. Ví dụ, nếu cho nhiều muối thì mắm mặn khó ngon, còn cho ít muối thì mắm thối, bỏ đi. Ở đây kinh nghiệm là rất quan trọng.

Bên cạnh mắm nêm, người Chăm còn sở hữu một loại mắm đặc biệt, đó là mắm cá lòng tong. Khác với mắm nêm, đây là loại mắm làm từ cá nước ngọt. Lòng tong là loại cá con, nhỏ như cá cơm nhưng sống ở vùng hạ lưu. Mỗi khi mùa mưa về, sông, suối ao hồ hay kênh mương đầy nước, cá xuống theo dòng nước và hay tụ thành đàn nhỏ. Người Chăm ở Bình Thuận và Ninh Thuận hay rủ nhau đi bắt cá lòng tong về làm mắm dùng hoặc mang ra chợ bán.

Mắm cá lòng tong
Mắm cá lòng tong

Cá lòng tong sau khi bắt về được làm sạch, trộn với muối và bột gạo rang hay bắp rang giã nhỏ. Sau đó tất cả được cho vào chum để ủ. Phía trên phủ kín bằng miếng lá, xong mới đậy nắp lại. Từ 10-15 ngày là có thể dùng được. Khác với cách chế biến mắm nêm, làm được chum mắm cá long tong ngon, còn khó hơn nhiều, vì đó là sự kết hợp giữa mặn (muối) và ngọt (cá). Do đó không ít gia đình khi có cá, đã phải nhờ đến người có tay nghề cao trong làng giúp đỡ. Khi đã thành mắm, thì chế biến ra món ăn rất dễ. Me, hành, ớt, đường được giã nhuyễn đem trộn với mắm. Ăn kèm với mắm cá lòng tong thường là dưa leo, cà tím, khế chua thái nhỏ, bánh tráng nướng.

Bữa ăn của người Chăm không thể thiếu bát mắm chấm (Ảnh Kiều Maily)
Bữa ăn của người Chăm không thể thiếu bát mắm chấm (Ảnh Kiều Maily)

Ngày nay, người Chăm ở vùng Bình Thuận, Ninh Thuận thường ít tự chế biến món nước mắm mà thường mua ở chợ. Riêng với món mắm cá lòng tong thì người Chăm vẫn tự tay chế biến. Đây là đặc sản của người Chăm không thể thay thế. Sinh viên vào các thành phố lớn học tập cũng được mẹ gửi vào vài hũ mắm dự phòng. Bà con sống tận Mỹ, Pháp… về thăm quê, khi sang trời Tây cũng phải “thủ” vài hũ mắm để đỡ nhớ "mùi quê hương". 

Tin cùng chuyên mục
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh chủ trì Hội ý Lãnh đạo UBDT tuần thứ 49

Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh chủ trì Hội ý Lãnh đạo UBDT tuần thứ 49

Chiều 29/11, tại Hà Nội, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Hầu A Lềnh đã chủ trì Hội ý trực tuyến Lãnh đạo UBDT tuần thứ 49. Tham dự có các Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Nông Quốc Tuấn; Hoàng Thị Hạnh; Y Thông và Lãnh đạo các vụ, đơn vị trực thuộc UBDT.
Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc kiểm soát biến chủng mới Omicron của virus SARS-CoV-2

Chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc kiểm soát biến chủng mới Omicron của virus SARS-CoV-2

Tin tức - T.Hợp - 22:10, 29/11/2021
Văn phòng Chính phủ vừa có công văn số 8706/VPCP-KGVX ngày 29/11/2021 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính về việc kiểm soát biến chủng mới Omicron của virus SARS-CoV-2.
Trao quyết định nghỉ hưu cho các Ủy viên Trung ương Đảng không tái cử khóa XIII

Trao quyết định nghỉ hưu cho các Ủy viên Trung ương Đảng không tái cử khóa XIII

Tin tức - PV - 21:05, 29/11/2021
Chiều 29/11, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức trao Quyết định nghỉ hưu theo chế độ từ ngày 1/12/2021, cho các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng công tác tại các ban Đảng Trung ương và các địa phương, không tái cử khóa XIII.
Thông báo Lễ tang nguyên Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Hà Mạnh Trí

Thông báo Lễ tang nguyên Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Hà Mạnh Trí

Tin tức - BĐT - 21:05, 29/11/2021
Đồng chí Hà Mạnh Trí, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Ban cán sự đảng, nguyên Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao từ trần.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Đại sứ Hàn Quốc và Đại sứ Ấn Độ

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Đại sứ Hàn Quốc và Đại sứ Ấn Độ

Thời sự - PV - 18:52, 29/11/2021
Chiều ngày 29/11/2021, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã tiếp Đại sứ Hàn Quốc Park Noh-Wan và Đại sứ Ấn Độ Pranay Verma tại Việt Nam.
Lễ Giáng sinh ở các nước trên thế giới được tổ chức thế nào?

Lễ Giáng sinh ở các nước trên thế giới được tổ chức thế nào?

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh (T/h) - 18:39, 29/11/2021
Lễ Giáng sinh có những cách tổ chức khác nhau tùy từng quốc gia trên thế giới. Dưới đây là cách tổ chức lễ Giáng sinh của một số nước trên thế giới.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 28/11/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 28/11/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo ngày 28/11 sẽ tiếp tục thông tin tới quý vị và các bạn những tin tức nổi bật trong tuần qua, trọng tâm là Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết XIII của Đảng; hoạt động triển khai Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 -2030. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết “Hoa trên lèn đá” của tác giả Phạm Việt Thắng và bài “Cây lanh trong đời sống của người Mông” của tác giả Sùng Mai.
Ngày 29/11: Việt Nam có 13.770 ca mắc COVID-19 và 16.088 ca khỏi bệnh

Ngày 29/11: Việt Nam có 13.770 ca mắc COVID-19 và 16.088 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:30, 29/11/2021
Ngày 29/11, Việt Nam có 13.770 ca mắc mới COVID-19 tại 59 tỉnh, thành phố, trong đó có 7.601 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 16.088 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Đắk Lắk: Nhiều kiểm lâm viên xin nghỉ việc do áp lực công việc

Đắk Lắk: Nhiều kiểm lâm viên xin nghỉ việc do áp lực công việc

Tin địa phương - Phan Trọng - 18:14, 29/11/2021
Ngày 29/11, ông Nguyễn Quốc Hưng, Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk cho biết, do áp lực công việc rất lớn, trong khi chế độ lại thấp, nên thời gian qua, hàng loạt cán bộ Kiểm lâm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đã xin nghỉ việc.
Mưa lớn kéo dài, nhiều nơi ở Bình Định lại chìm trong biển nước

Mưa lớn kéo dài, nhiều nơi ở Bình Định lại chìm trong biển nước

Môi trường sống - L.Phương - H.Đại - 18:12, 29/11/2021
Suốt từ chiều 28/11 đến chiều 29/11, mưa lớn kéo dài kết hợp nước từ thượng nguồn đổ về đã làm cho một số vùng thấp trũng tại các huyện Phù Cát, Tuy Phước, Hoài Ân, An Lão và một số phường ở TP. Quy Nhơn (Bình Định) ngập cục bộ, giao thông bị chia cắt hoàn toàn.
Lào Cai: Bắt 4 đối tượng, thu giữ 100 bánh Heroin

Lào Cai: Bắt 4 đối tượng, thu giữ 100 bánh Heroin

Pháp luật - Trọng Bảo - 18:10, 29/11/2021
Tang vật thụ giữ gồm 100 bánh Heroin, 4 xe máy và nhiều tang vật, tài liệu khác có liên quan. Quá trình phá án, các đơn vị đã bảo đảm tuyệt đối an toàn về người và phương tiện.
Giáo dục vùng khó đang “thay da đổi thịt”: Rộng cánh cửa đến tương lai

Giáo dục vùng khó đang “thay da đổi thịt”: Rộng cánh cửa đến tương lai

Giáo dục - PV - 18:03, 29/11/2021
Diện mạo mới của giáo dục vùng khó không chỉ là cơ sở vật chất, trường lớp khang trang, sĩ số lớp học được duy trì ổn định, mà còn là sự thay đổi sâu sắc trong tư duy, nhận thức của người dân về sự học với con em mình.