Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Niê Thanh Mai - Viết để “trả nợ” buôn làng

Ngọc Ánh - 15:45, 31/08/2021

Không chỉ là một nhà văn với bút lực dồi dào và giàu cảm xúc, Niê Thanh Mai (dân tộc Ê Đê) còn là một cán bộ quản lý nhiệt huyết, có năng lực, được bà con các dân tộc thiểu số (DTTS) ở Tây Nguyên và anh chị em văn nghệ sĩ yêu quý, nể phục. Chị cũng là nhà văn người DTTS duy nhất của tỉnh Đắk Lắk tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV nhiệm kỳ 2021 - 2026.

                

Nữ sĩ Ni ê Thanh Mai trong một lần đi thực tế sáng tác
Nữ sĩ Niê Thanh Mai trong một lần đi thực tế sáng tác

Trăn trở về sự đứt gãy văn hóa

Gặp Niê Thanh Mai vài lần tại các kỳ Đại hội văn học nghệ thuật các DTTS Việt Nam tại Hà Nội, ấn tượng về chị là một nữ văn sĩ giản dị, vui vẻ, dễ gần. Thực ra tôi biết tên tuổi Niê Thanh Mai trước khi gặp chị ở ngoài đời. Đấy là một lần tình cờ đọc được bài thơ rất ấn tượng của chị trên một tờ tạp chí. Bài thơ “Em ơi”: "Gấu váy em dính đầy cỏ may/ Quỳ gối xuống/Anh nhặt cho/Kẻo đâm vào bắp chân ngăm ngăm màu đất/Cổ tay em/Dính nhựa cây rừng/Lại đây anh kéo vạt áo đỏ chói trước ngực/Lau cho khỏi đen, khỏi ám/Vồng ngực em/Nhô căng sau thổ cẩm dầy như tấm chăn em đắp/Ướt đầm/Mồ hôi ngọt mặn của bước chân lội suối trèo đồi…”.

Sau đó là bài “Thơ viết ở Ajun Hạ”: Ơ em!/Đêm nay trăng sáng/Mình dắt nhau ra lán tre/Bốn bề mênh mông/Ta tìm nhau như chim rừng tìm bạn kết đôi…”. Tôi cứ ngỡ sẽ có một nhà thơ Niê Thanh Mai nổi đình đám trên văn đàn Việt Nam những năm sau đó. Nhưng không! Niê Thanh Mai bỗng đột ngột “bỏ thơ” quay sang viết văn.

Hàng loạt truyện ngắn của Niê Thanh Mai ra đời sau đó, được đăng trên nhiều tờ báo và tạp chí văn học nghệ thuật có tiếng trong làng văn, làng báo. Những truyện ngắn "Xó rừng", "Vị mật", "Gió lạnh thì buốt sống lưng", "Về bên kia núi", "Làng của cha tôi"... (trong các tập "Suối của rừng" (2005), "Về bên kia núi" (2007), "Sớm mai rực rỡ" (2010), “Phía nào sương thôi rơi” (2021) là hồi chuông róng riết về sự đổ gãy tình người, vong bản chính mình, lạc trôi văn hóa...

Truyện ngắn của Niê Thanh Mai dẫn người đọc về với đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ, để được hòa mình vào vùng văn hóa giàu trầm tích với những tập tục đậm dấu văn hóa tộc người. Đó là một cao nguyên đẹp và tình, dạt dào, phóng khoáng từ thiên nhiên đến con người.

Nhưng ám ảnh, dư ba - trong lòng người đọc là những câu chuyện buồn, thật buồn về những kiếp phận rời rừng xuống phố. Là cái chênh chao biến đổi của văn hóa tộc người trong thời kì mọi xóm bản, buôn làng đều mở toang cánh cửa để bước ra với thế giới bên ngoài. Tưởng chừng chỉ lớp trẻ bồng bột, háo hức cái mới chịu ảnh hưởng của những “luồng gió mới” thổi tới, nhưng lớp người già cũng không tránh khỏi sự khô rỗng, đơn độc, thất vọng bởi những đứt gãy ngay trước mắt, ngày càng dữ dội.

Đời sống sinh hoạt của đồng bào các DTTS ở Tây Nguyên làm nên chất liệu văn hóa phong phú trong những trang văn của Niê Thanh Mai
Đời sống sinh hoạt của đồng bào các DTTS ở Tây Nguyên làm nên chất liệu văn hóa phong phú trong những trang văn của Niê Thanh Mai (Ảnh minh họa)

Đó là hình ảnh cô gái tên Xuân trong truyện ngắn “Về bên kia núi” đã bỏ nhà ra thành phố tìm kiếm sự hào nhoáng nơi phồn hoa đô hội. Hạnh phúc không thấy đâu mà chỉ nhận về trái đắng khi cô bị người ta xâu xé, đánh chửi, làm nhục giữa chợ… Nhưng Xuân vẫn không trở về làng, mặc cho mí (mẹ) đêm đêm vẫn nằm mong ngóng tin con chờ trời sáng...

Hay như cô gái H'Linh xinh đẹp trong truyện ngắn “Giữa cơn mưa trắng xóa” đã bỏ làng ra thành phố tìm việc. Cô trở thành người tình bất đắc dĩ của một ông chủ giàu có ở thành phố có sở thích đam mê sưu tầm đồ cổ của đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên.

H’Linh thỉnh thoảng trở về làng, cô cảm nhận được nỗi cô đơn của anh rể kể từ khi người vợ của anh qua đời. Anh rể vẫn ở rể bên nhà vợ, lặng lẽ nuôi con một mình. Anh rể thầm yêu Hlinh, Hlinh cũng thương anh rể nhưng cô không muốn trở về làng, không muốn làm vợ theo tục nối dây của dân tộc mình. Mặc dù ở thành phố, cô được ăn sung mặc sướng nhưng H’Linh chưa bao giờ có được một tổ ấm hạnh phúc thực sự.

Truyện “Gió thổi buốt thì sống lưng” kể về người vợ H’Di bỏ chồng con lên thành phố tìm kiếm hạnh phúc hào nhoáng nơi phố thị, mở quán bán bia hơi. Sau “hơn hai mươi mùa rẫy”, bà bỗng dưng trở về làng, làm đảo lộn cuộc sống của hai cha con suốt bao năm tháng tủi hờn bởi những lời dị nghị của bà con trong buôn làng. Con bé H Ban lớn lên ngày càng xinh đẹp. Nó cảm nhận nỗi đau khổ của cha khi mẹ bỏ đi nên vô cùng căm ghét mẹ. Mỗi khi mẹ quay về nhà dụ nó lên thành phố bán bia, nó nói những lời cộc lốc rất khó nghe với mẹ. Nhưng rồi khi mẹ rời nhà quay lên thành phố, nó lại ngồi bưng mặt khóc, còn người cha thì mang rượu ra uống giải sầu…

“Trả nợ” buôn làng

Nói về những “đứa con tinh thần” của mình, Niê Thanh Mai chia sẻ, viết là hơi thở, là máu thịt, là trả nợ với nơi chốn sinh thành nên trang văn của chị hiện lên sống động, chân thực, không hề có dấu vết của sự làm màu, lên gân. Văn chương cất lên khúc bi ca của thân phận nhưng phải nối được những mạch đập yêu thương từ trái tim đến trái tim, dẫn người ta từ vùng tăm tối, mê lầm, khổ đau đến với ánh sáng tươi mới của ngày mai.

Nhà văn Niê Thanh Mai
Nhà văn Niê Thanh Mai

Niê Thanh Mai bộc bạch: "Tôi viết cũng giống như cách những người con gái Ê Đê yêu và sống, rất bản năng. Nhưng cái tôi khao khát là làm thế nào để mọi người thấy được, Tây Nguyên và con người Tây Nguyên vận động không ngừng, họ có chiều sâu trong suy nghĩ, trong cuộc sống. Cho dù thời đại và cuộc sống có thay đổi thế nào đi nữa, họ cũng luôn mong muốn buôn mình, làng mình và cuộc đời mình những điều đẹp nhất".

Có lẽ mang trong mình hai dòng máu Kinh và Ê Đê, quê gốc ở Phú Yên nhưng sinh ra, lớn lên ở Đắk Lắk nên Niê Thanh Mai có cái thanh lịch, khéo léo lại mang chất phóng khoáng, cởi mở, chân thành.

Mười năm gắn bó với bục giảng tại ngôi trường Trung học Dân tộc Nội trú Nơ Trang Lơng (Đắk Lắk), Niê Thanh Mai luôn dành thật nhiều tình yêu thương, tâm huyết cho các thế hệ học trò. Chị bảo nơi ấy đã cho chị nhiều thứ, đó là những tấm lòng yêu thương, là người bạn đời luôn thấu hiểu, chiều chuộng những cơn "nắng mưa" thất thường của cô vợ văn sĩ, là những câu chuyện buôn làng, gia đình từ học trò - mỏ quặng quý cho công việc sáng tạo của chị.

Niê Thanh Mai luôn muốn nối dài tình yêu thương, nối dài mạch văn chương ở miền đất của mình. Nhiều năm qua, từ ngày còn là cô giáo rồi chuyển sang công tác tại Sở Giáo dục và Đào tạo, sau đó lại về làm lãnh đạo Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Đắk Lắk, mọi người đều cảm nhận một Niê Thanh Mai hừng hực, sục sôi với việc kiếm tìm, vun trồng các tài năng văn chương của tỉnh nhà.

Nhà văn Niê Thanh Mai (Người thứ ba từ phải qua trái) tham gia công tác phòng chống Covid-19 trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk
Nhà văn Niê Thanh Mai (người thứ ba từ phải qua trái) tham gia công tác phòng chống Covid-19 trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk

Trong đợt tham gia ứng cử vào Đại biểu Quốc hội khóa XV, trong chương trình hành động của mình, Niê Thanh Mai chia sẻ: “Tôi không chỉ đại diện cho tầng lớp văn nghệ sĩ, những người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng văn hóa mà còn là người đại diện cho cán bộ nữ, cán bộ người DTTS. Tôi sẽ tham gia tích cực trong việc đề xuất các chính sách nhằm đảm bảo quyền lợi của phụ nữ nói chung, phụ nữ DTTS nói riêng. Với mong muốn để phụ nữ được tiếp cận gần hơn, có nhiều cơ hội thụ hưởng bình đẳng các nguồn lực và thành quả của sự phát triển kinh tế - xã hội; thúc đẩy bình đẳng nam nữ, bảo đảm việc thực hiện quyền của trẻ em; phòng - chống bạo lực gia đình”.

Chúc cho Niê Thanh Mai sẽ thực sự phát huy vai trò là người đại biểu của nhân dân, mang tiếng nói, nguyện vọng của đồng bào DTTS Tây Nguyên nói chung, phụ nữ DTTS ở Tây Nguyên nói riêng đến với nghị trường Quốc hội để góp phần tham gia vào việc xây dựng, đề xuất và giám sát các chính sách được sát thực, hiệu quả nhất.

Nhà văn Niê Thanh Mai đã xuất bản các tác phẩm “Suối của rừng” (2005) ”Về bên kia núi” (2007) ”Ngày mai sáng rỡ” (2010), “Phía nào sương thôi rơi” (2021).

Niê Thanh Mai đạt giải tác giả trẻ của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam năm 2005 (tập truyện "Suối của rừng"), giải Nhì của Tạp chí Văn nghệ quân đội năm 2006 (truyện ngắn "Giữa cơn mưa trắng xoá" và "Cửa sổ không có chắn song").

Tin nổi bật trang chủ
Thủ tướng Phạm Minh Chính: Còn nhiều việc phải làm để chị em phụ nữ có cuộc sống tốt đẹp hơn

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Còn nhiều việc phải làm để chị em phụ nữ có cuộc sống tốt đẹp hơn

Bày tỏ tri ân, biết ơn những hy sinh, cống hiến và vai trò to lớn của phụ nữ Việt Nam qua các thời kỳ, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, chúng ta còn nhiều việc phải làm để mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho người phụ nữ, để phụ nữ có cơ hội, điều kiện đóng góp cho xã hội, cho đất nước và dứt khoát không để ai bị bỏ lại phía sau. Ông yêu cầu các bộ, ngành liên quan rà soát lại toàn bộ chính sách đối với phụ nữ, trẻ em để có những chính sách phù hợp hơn.
Trọng tài Bùi Thị Thu Trang tham dự Hội thảo chuẩn bị cho VCK World Cup Nữ 2023

Trọng tài Bùi Thị Thu Trang tham dự Hội thảo chuẩn bị cho VCK World Cup Nữ 2023

Thể thao - Giải trí - T.Hợp - 1 giờ trước
Liên đoàn Bóng đá quốc tế (FIFA) vừa có văn bản mời đại diện trọng tài nữ duy nhất của Việt Nam là Bùi Thị Thu Trang tham dự Hội thảo dành cho các ứng viên trọng tài/trọng tài VAR, tổ chức tại Doha-Qatar, chuẩn bị cho vòng chung kết FIFA World Cup Nữ 2023.
Tác dụng chữa bệnh tuyệt vời của cây rau sam

Tác dụng chữa bệnh tuyệt vời của cây rau sam

Vườn thuốc quanh ta - Như Ý - 1 giờ trước
Rau sam hay còn gọi là mã xỉ hiện. mã xỉ thái, trường thọ thái,… có vị chua, không độc, có tính lạnh. Ngoài công dụng là loại thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng, cây rau sam còn là dược phẩm với nhiều công dụng đối với sức khỏe con người. Theo kinh nghiệm của dân gian, cây rau sam được sử dụng trong các bài thuốc cụ thể sau:
Bắc Ninh: Ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp khoác áo mới

Bắc Ninh: Ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp khoác áo mới

Kinh tế - Hà Anh - 1 giờ trước
Việc ứng dụng rộng rãi khoa học công nghệ cao vào sản xuất, giúp những sản phẩm nông nghiệp tại Bắc Ninh ngày càng nâng cao chất lượng, sản lượng..., qua đó tăng hiệu quả kinh tế, góp phần tích cực vào công tác giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Sẽ có một số thay đổi về cách định giá khi mua bán nợ

Sẽ có một số thay đổi về cách định giá khi mua bán nợ

Tài chính - Kinh doanh - PV - 2 giờ trước
Theo dự thảo mới về mua bán nợ do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang xây dựng, quy định về định giá khoản nợ có thể sẽ có một số thay đổi liên quan đến định giá khoản nợ và một số nội dung khác.
“In her voice” trao quyền cho nhà làm phim nữ

“In her voice” trao quyền cho nhà làm phim nữ

Thể thao - Giải trí - PV - 2 giờ trước
Nhằm trao quyền cho những nhà làm phim nữ mới bước chân vào sự nghiệp điện ảnh, Unesco, Đại sứ quán Canada và Đại sứ quán Thụy Sỹ tại Việt Nam đã phối hợp tổ chức Hội thảo trực tuyến “In her voice”, với sự đồng hành của Hanoi Grapevine và Không gian Văn hóa và Sáng tạo Ơ Kìa Hà Nội.
Quan tâm đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi này là trách nhiệm của toàn xã hội

Quan tâm đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi này là trách nhiệm của toàn xã hội

Đó là khẳng định của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh tại Hội nghị Tổng kết Chương trình phối hợp công tác giai đoạn 2013-2020 và triển khai Chương trình phối hợp công tác công tác giai đoạn 2021-2025 giữa Ủy ban Dân tộc và Trung ương Hội Nông dân Việt Nam diễn ra chiều ngày 13/10/2021, tại Hà Nội.
Giá cà phê hôm nay 20/10: Đồng loạt quay đầu tăng

Giá cà phê hôm nay 20/10: Đồng loạt quay đầu tăng

Sản phẩm - Thị trường - Cát Tường (T/h) - 2 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 20/10/2021, tại các vùng trồng trọng điểm tăng nhẹ so với cùng thời điểm sáng hôm qua trong khoảng 39.500 - 40.400 đồng/kg.
Bảo đảm an toàn không gian mạng trong kỷ nguyên số: Thách thức và lời giải

Bảo đảm an toàn không gian mạng trong kỷ nguyên số: Thách thức và lời giải

Khoa học - Công nghệ - T.Hợp - 2 giờ trước
Hội thảo và Triển lãm quốc tế về An toàn không gian mạng (Vietnam Security Summit 2021) do Cục An toàn thông tin (Bộ Thông tin và Truyền thông) và IEC Group phối hợp tổ chức vào ngày 27 - 28/10 theo hình thức trực tuyến dưới sự bảo trợ của Bộ Thông tin và Truyền thông với chủ đề “Bảo đảm an toàn không gian mạng trong kỷ nguyên số: Thách thức và lời giải”
Các điểm đến của Hà Nội sẵn sàng đón khách trở lại

Các điểm đến của Hà Nội sẵn sàng đón khách trở lại

Du lịch - PV - 20:05, 19/10/2021
Các đơn vị hoạt động du lịch từ lữ hành, lưu trú, vận chuyển… tại Hà Nội đã chuẩn bị sẵn sàng để phục vụ khách trở lại với các sản phẩm chất lượng, mới mẻ, hấp dẫn.
Chủ tịch nước gặp mặt đại biểu hải quân và cựu chiến binh Đường Hồ Chí Minh trên biển

Chủ tịch nước gặp mặt đại biểu hải quân và cựu chiến binh Đường Hồ Chí Minh trên biển

Thời sự - PV - 19:56, 19/10/2021
Nhân kỷ niệm 60 năm ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 - 23/10/2021), tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gặp mặt Đoàn đại biểu cán bộ Quân chủng Hải quân và cựu chiến binh Đường Hồ Chí Minh trên biển.
Người Chi hội trưởng điển hình học tập và làm theo Bác

Người Chi hội trưởng điển hình học tập và làm theo Bác

Gương sáng giữa cộng đồng - Phương Nghi - 19:54, 19/10/2021
Không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, chị Thị Dậy (dân tộc Khmer), Chi hội trưởng Hội Phụ nữ và Hội trưởng Hội Nông dân ấp Ngọc Bình, xã Ngọc Chúc (huyện Giồng Riềng, Kiên Giang) luôn giữ ấm hạnh phúc gia đình, sắp xếp thời gian hợp lý, làm kinh tế giỏi, chăm sóc chu đáo cho các con ăn học.