Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Rưng rưng những vần thơ tri ân

Lương Định - 18:30, 19/07/2021

Trong kho tàng văn học Việt Nam đương đại, có nhiều tác phẩm viết về đề tài thương binh, liệt sĩ đã gây xúc động mạnh trong lòng độc giả. Những sáng tác về đề tài chiến tranh, người lính, mẹ Việt Nam Anh hùng được thể hiện qua nhiều vần thơ như một sự tri ân đối với sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ…

Chương trình “Màu hoa đỏ” là hoạt động tri ân các gia đình chính sách, thương binh, bệnh binh, liệt sỹ, người có công với cách mạng trên cả nước.
Chương trình “Màu hoa đỏ” là hoạt động tri ân các gia đình chính sách, thương binh, bệnh binh, liệt sĩ, người có công với cách mạng trên cả nước. (Ảnh TL)

Máu và nước mắt của người trong cuộc

Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, nhiều thế hệ học sinh đã nhói lòng xúc động khi đọc những câu thơ thương xót, đớn đau của nhà thơ Hoàng Lộc khi thắp nhang “Viếng bạn”.

Mở đầu bài thơ đã là những câu thơ gây xúc động mạnh, chạm tới nỗi niềm sâu thẳm về thân phận mong manh giữa sự sống và cái chế của người lính: “Hôm qua còn theo anh/Đi qua đường quốc lộ/Hôm nay đã chặt cành/Đắp cho người dưới mộ”. Bài thơ nói về sự mất mát, nỗi đau tột cùng khi mất đi đồng đội khiến người đọc cảm thấy quặn thắt và sự căm hờn tột cùng kẻ thù đã gây ra cái chết cho người lính: “Khóc anh không nước mắt/Mà lòng đau như thắt/Gọi anh chửa thành lời/Mà hàm răng dính chặt/Ở đây không gỗ ván/Vùi anh trong tấm chăn…”.

“Tây Tiến” là bài thơ của cố thi sĩ Quang Dũng, được in trong tập “Mây đầu ô” và được đưa vào giảng dạy trong nhà trường. Bài thơ có những câu thơ viết về sự gian khổ trong cuộc sống và chiến đấu của người lính vừa hào hùng, vừa bi thương: “Tây Tiến đoàn quân không mọc tóc/Quân xanh màu lá dữ oai hùm/Mắt trừng gửi mộng qua biên giới/Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”. Nhưng ngay sau đó là hình ảnh những nỗi đau đầy bi thương về sự hy sinh, về “những nấm mồ viễn xứ”: “Rải rác biên cương mồ viễn xứ/Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh/Áo bào thay chiếu anh về đất/Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

Liệt sĩ Trần Thị Bắc
Liệt sĩ Trần Thị Bắc

Từ một câu chuyện tình có thật, vừa lãng mạn vừa bi tráng của nữ du kích, liệt sĩ Trần Thị Bắc với một anh bộ đội cùng quê xóm Chùa, thôn Xuân Đoài, thuộc xã Phù Ninh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội mà cố nhà thơ Vũ Cao đã viết nên bài thơ “Núi đôi” để đời. “Núi đôi” với những câu thơ da diết đã chạm tới tận cùng nỗi đau đến bàng hoàng của người lính trong cuộc chiến, khi trở về làng nghe tin người vợ trẻ là nữ du kích ở hậu phương tham gia chiến đấu và hy sinh trong một trận càn đã làm lay động hàng triện trái tim độc giả nhiều thế hệ. Có thể nói, nguyên mẫu liệt sĩ Trần Thị Bắc đã hóa thân bất tử trong bài thơ “Núi đôi”: “Mới tới đầu ao, tin sét đánh/Giặc giết em rồi dưới gốc thông…/Anh ngước nhìn lên hai dốc núi/Hàng thông bờ cỏ con đường quen/Nắng lụi bỗng dưng mờ bóng khói/Núi vẫn đôi mà anh mất em…/Ai viết tên em thành liệt sĩ/Bên những hàng bia trắng giữa đồng/ Nhớ nhau anh gọi em: đồng chí/Một tấm lòng trong vạn tấm lòng”.

Mỗi câu thơ là một nén nhang tri ân

Thơ viết về đề tài thương binh, liệt sĩ ở mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn của các cuộc chiến đều có những thi phẩm hay, với mỗi câu thơ như một nén nhang tri ân các Anh hùng liệt sĩ khiến người đọc rưng rưng. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhiều nhà thơ đã trực tiếp tham gia chiến đấu ở nhiều chiến trường, vì thế xuất hiện rất nhiều bài thơ miêu tả một cách chân thực, cận cảnh những hy sinh mất mát của người lính.

Với cố nhà thơ Thanh Hải từng tham gia kháng chiến tại chiến trường khốc liệt vùng Bình - Trị - Thiên, thường xuyên nằm trong những làn đạn và vòng vây của quân thù nên ông ít sáng tác. Nhưng chỉ với bài thơ “Mồ anh hoa nở” đạt giải Nhất cuộc thi thơ Báo Thống Nhất năm 1960, tên tuổi ông đã sống mãi trong lòng độc giả. Với những câu thơ biến đau thương thành hành động cách mạng, cái chết, đám tang của người lính đã trở thành một cuộc xuống đường phản kháng mãnh liệt, bất chấp hy sinh của đông đảo quần chúng yêu nước ở miền Nam khi đó: “Hôm qua nó giết anh/Xác phơi đầu ngõ xóm/Khi lũ chúng quay đi/Mắt trừng còn dọa dẫm/Thằng này là cộng sản/Không đứa nào được chôn…/Không đứa nào được chôn/Lũ chúng vừa quay lưng/Chiếc quan tài sơn son/Đã đưa anh về mộ/ Đi theo sau hồn anh/Cả làng quê, đường phố/Cả lớn nhỏ, gái trai/Đám càng đi càng dài/Càng dài càng đông mãi…”.

Một góc Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn
Một góc Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn

Đặc biệt, dù bị kẻ thù tìm mọi cách ngăn cản, khủng bố, nhưng phần mộ của người chiến sĩ luôn được những người dân trong vùng chăm sóc một cách chu đáo, trồng và vun đắp những cây hồng tô điểm cho phần mộ thêm phần linh thiêng: “Mộ anh trên đồi cao/Cành hoa này em hái/Vòng hoa này chị đơm/Cây hồng này em ươm/Em trồng vào trước cửa/Mộ anh trên đồi cao/Hoa hồng nở và nở/Hương thơm bay và bay…”.

Bài thơ được khép lại với những câu thơ, hình tượng thơ được nâng lên một tầm khái quát, trở thành biểu tượng bất tử về sự hy sinh của người chiến sĩ: “Trên mộ người cộng sản/Hoa hồng đỏ và đỏ/Như máu nở thành hoa”.

Trong thời hậu chiến, thơ viết về đề tài thương binh, liệt sĩ càng thấm thía, khắc khoải hơn. Bởi lẽ những cuộc chiến khốc liệt đã qua nhưng còn biết bao hài cốt của các liệt sĩ vẫn nằm rải rác, ẩn khuất đâu đó trên những cách rừng Trường Sơn, Tây Nguyên, Campuchia, Lào, vùng núi phía Bắc và biển đảo. Trong số họ, nếu có ai đó được đưa vào chôn cất trong các nghĩa trang liệt sĩ ở địa phương cũng chỉ là những ngôi “mộ gió”, những ngôi mộ nằm dưới đó chỉ là những hình nhân bằng đất sét, không có hài cốt, để thân nhân các anh hùng liệt sĩ được an ủi về mặt tâm linh.

Bài thơ “Mộ gió” của nhà thơ Trịnh Công Lộc viết về sự hy sinh của những người lính giữa biển đảo, vì thế thật sự buốt nhói, có sức lan tỏa lớn là lay động hàng triệu trái tim người đọc hôm nay. “Mộ gió đây/Đất thành xương cốt/Cứ gọi lên là rõ hình hài/Mộ gió đây cát vun thành da thịt…/Chạm vào gió như chạm và da thịt/Chạm vào/Buốt nhói/ Hoàng Sa…/Mộ gió đây/Giăng từng hàng lớp lớp/ Vẫn hùng binh giữa biển - đảo xa khơi”.

Trước những nấm mồ không tên, không ngày sinh, quê quán của các Anh hùng liệt sĩ, tác giả bài thơ “Tên liệt sĩ” (Phạm Thị Giáp) dù chỉ khắc họa mấy câu thơ lục bát dung dị, mộc mạc nhưng có sức truyền cảm mạnh mẽ khiến người đọc thật nao lòng xót xa.

“Anh là con mẹ, con cha/Có tên tuổi, bước xa nhà tòng quân/Anh đem cống hiến tuổi xuân/Xông pha đánh giặc nơi gần, nơi xa/Chiến trường ngã xuống vậy mà/Thành “vô danh” giữa bao là mộ thiêng”.

Lễ thả hoa đăng trên dòng sông Thạch Hãn tri ân các Anh hùng liệt sĩ (Ảnh TL)
Lễ thả hoa đăng trên dòng sông Thạch Hãn tri ân các Anh hùng liệt sĩ (Ảnh TL)

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trên khắp các vùng chiến sự ác liệt năm xưa, máu xương của các Anh hùng liệt sĩ “mãi mãi tuổi hai mươi” đã hóa thân vào mỗi ngọn núi, dòng sông, trở thành biểu tượng của tâm linh “hồn thiêng sông núi”. Thăm lại chiến trường xưa, nhiều nhà thơ, nhà báo cựu chiến binh đã rưng rưng viết lên những câu thơ tri ân đồng đội thật xúc động lòng người: “Đò lên Thạch Hãn xin chèo nhẹ/Đáy sông còn đó bạn tôi nằm/Có tuổi hai mươi hòa sóng nước/ Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn nằm” (“Đò lên Thạch Hãn”- tác giả Lê Bá Dương).

Sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ đã, đang và sẽ mãi được đền đáp tri ân và hóa thân vào mỗi câu thơ, mỗi bài thơ của các thế hệ nhà thơ lưu lại cho mai sau. Đó chính là tượng đài được dựng lên bất tử trong trái tim mỗi chúng ta để “không ai bị lãng quên, không điều gì bị lãng quên” trong quá khứ, hiện tại và tương lai.

Tin cùng chuyên mục
Tin nổi bật trang chủ
Giá cà phê hôm nay 6/8: Thị trường trong nước giảm nhẹ

Giá cà phê hôm nay 6/8: Thị trường trong nước giảm nhẹ

Tin tức - Cát Tường - 9 phút trước
Giá cà phê hôm nay 6/8, tại các vùng trồng trọng điểm trong nước giảm nhẹ 100 đồng/kg so với cùng thời điểm sáng hôm qua, giao dịch trong khoảng 36.000 - 36.900 đồng/kg.
Hỗ trợ gia đình nạn nhân người Việt bị sát hại ở Osaka, Nhật Bản

Hỗ trợ gia đình nạn nhân người Việt bị sát hại ở Osaka, Nhật Bản

Nhìn ra thế giới - PV - 20:41, 05/08/2021
Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Osaka đã liên hệ, thông tin sơ bộ và gửi lời chia buồn tới gia đình nạn nhân, khẳng định sẽ tiếp tục theo sát vụ việc, hỗ trợ gia đình trong các vấn đề hậu sự.
UNESCO phát động chiến dịch truyền thông “Vì bức tranh tương lai có trẻ em gái”

UNESCO phát động chiến dịch truyền thông “Vì bức tranh tương lai có trẻ em gái”

Giáo dục - T.Hợp - 20:33, 05/08/2021
Trong tháng 8 và tháng 9/2021, Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) phát động chiến dịch truyền thông “Vì bức tranh tương lai có trẻ em gái” trên mạng xã hội, kêu gọi cộng đồng thúc đẩy giáo dục cho trẻ em gái vùng dân tộc thiểu số sau đại dịch bằng những câu chuyện truyền cảm hứng.
Cục An toàn thông tin: Hỗ trợ, đảm bảo an toàn, an ninh mạng cho các cơ quan báo chí

Cục An toàn thông tin: Hỗ trợ, đảm bảo an toàn, an ninh mạng cho các cơ quan báo chí

Tin tức - Như Ý - 19:51, 05/08/2021
Cục An toàn thông tin-Bộ Thông tin và Truyền thông vừa ban hành văn bản số 1039 gửi đến các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương về việc hỗ trợ, đảm bảo an toàn, an ninh mạng cho các cơ quan báo chí.
Công bố thủ tục hành chính hỗ trợ hướng dẫn viên du lịch bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19

Công bố thủ tục hành chính hỗ trợ hướng dẫn viên du lịch bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19

Du lịch - T.Hợp - 19:13, 05/08/2021
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã ban hành Quyết định số 2222/QĐ-BVHTTDL về việc công bố thủ tục hành chính hỗ trợ hướng dẫn viên du lịch bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tuyên thệ nhậm chức

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tuyên thệ nhậm chức

Chiều 26/7, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết bầu đồng chí Phạm Minh Chính, Ủy viên Bộ Chính trị Khóa XIII, đại biểu Quốc hội khóa XV làm Thủ tướng Chính phủ. Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tuyên thệ và phát biểu nhậm chức sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết.
Tối 5/8, Cả nước có thêm 3.301 ca nhiễm mới COVID-19 và có 3.708 bệnh nhân khỏi bệnh

Tối 5/8, Cả nước có thêm 3.301 ca nhiễm mới COVID-19 và có 3.708 bệnh nhân khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:30, 05/08/2021
Tối 5/8, trên Hệ thống Quốc gia quản lý ca bệnh COVID-19 ghi nhận 3.301 ca nhiễm mới và có 3.708 bệnh nhân COVID-19 được công bố khỏi bệnh.
Quảng Trị: Thêm hai trường hợp dương tính với SARS – CoV 2

Quảng Trị: Thêm hai trường hợp dương tính với SARS – CoV 2

Tin địa phương - Khánh Ngân - 18:17, 05/08/2021
Ngày 5/8, Ban chỉ đạo phòng chống dịch covid -19 tỉnh Quảng Trị vừa có thông báo về hai trường hợp dương tính với SARS – CoV 2 sau trở về từ tỉnh Bình Dương bằng xe máy. Đó là vợ chồng anh H.A.M.N. (27 tuổi) và chị H.T.S (25 tuổi; cùng ngụ tại xã Ba Lòng, huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị).
Đội tuyển Việt Nam hội quân, chuẩn bị Vòng loại cuối World Cup

Đội tuyển Việt Nam hội quân, chuẩn bị Vòng loại cuối World Cup

Thể thao - PV - 18:14, 05/08/2021
Ngày 5/8, đội tuyển Việt Nam chính thức hội quân trở lại để chuẩn bị tham dự Vòng loại cuối FIFA World Cup 2022 khu vực châu Á.
Những ngày cách ly

Những ngày cách ly

Phóng sự - H’Yuên - 18:12, 05/08/2021
Đại dịch Covid-19 trở lại thung lũng Ayun Pa (Gia Lai) và các huyện lân cận khiến tôi và một số anh chị đồng nghiệp không thoát diện phân loại hạng F, bởi vô tình thành F2 nên phải thực hiện biện pháp cách ly tại nhà theo quy định.
VINAMILK trao tặng món quà sức khoẻ đến 10. 000 cán bộ y tế tuyến đầu tại nhiều bệnh viện trên cả nước

VINAMILK trao tặng món quà sức khoẻ đến 10. 000 cán bộ y tế tuyến đầu tại nhiều bệnh viện trên cả nước

Xã hội - PVCĐ - 18:06, 05/08/2021
Chung vai sát cánh cùng cả nước trong những ngày chống dịch cao điểm, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) đã tiếp tục hành trình trao tặng hàng trăm ngàn sản phẩm dinh dưỡng thiết yếu đến lực lượng y tế tuyến đầu chống dịch tại 50 bệnh viện điều trị, bệnh viện thu dung và các khu cách ly trên cả nước.